Spinoza te Paard - Sneller dan het licht - Frank Linde

De vragen

Tijdens het tweede deel van de neutrino-editie van Spinoza te Paard vertelt Frank Linde, directeur van het Nikhef, het Nationaal instituut voor subatomaire fysica, over zijn vak, zijn zoektocht naar de elementaire deeltjes, het Higgsdeeltje en het werk in Cern. Het publiek kan nu meedoen en vragen stellen. De DJ en VJ van Paard van Troje maken het optreden compleet.

Spinoza te Paard - Sneller dan het licht - Frank Linde

Sinds 1905 staat de lichtsnelheid te boek als de hoogste haalbare snelheid. Maar nu lijken de neutrino’s die CERN van Zwitserland naar Italië schiet, net iets sneller te reizen dan het licht. Het team natuurkundigen dat de experimenten doet, kan het nauwelijks geloven. Toch houden de resultaten stand. Ook nadat het team half november een zwak punt in de experimenten verbeterde. Wat nu?

Spinoza te Paard - Optimaal mijmeren - Marten Scheffer

Marten Scheffer gebruikt de muziek om de ratio van het publiek te onderdrukken waardoor associaties makkelijker tot stand komen. Het doel van deze avond is optimaal mijmeren over prangende vragen uit de wetenschap. Zo krijgt het publiek nieuwe inzichten en vangt het een glimp op van de betovering die wetenschappers en kunstenaars voelen als ze iets nieuws ontdekken. Bekijk hier fragmenten van de voorstelling 'Concerted Science' van Marten Scheffer en Fred Abbingh in Spinoza te Paard.

Spinoza te Paard - Lab-on-a-chip - Albert van den Berg

Van den Berg bestudeert het gedrag van vloeistoffen in kanalen met een micro- of nanometerschaal en geniet grote bekendheid vanwege zijn werk aan het lab-on-a-chip concept. Dat leidde al tot verschillende toepassingen, onder andere in nieuwe apparatuur voor de gezondheidszorg. Deze NWO-Spinozalaureaat van de Universiteit Twente vertelt in Spinoza te Paard hoe het werkt en welke revolutionaire gevolgen dit heeft voor medisch onderzoek.

Spinoza te Paard - Lab-on-a-chip - Mathieu Odijk

Zitten wetenschappers nu nog in een laboratorium, straks heeft de onderzoeker zijn eigen laboratorium op zak. STW-promovendus Mathieu Odijk neemt een compleet laboratorium in een koffer mee en zal ter plekke een proef met het publiek doen. Odijk laat zien hoe snel en nauwkeurig de minilabs de samenstelling van een vloeistof kunnen analyseren.

Spinoza te Paard - De kunst om klein te bouwen - Ben Feringa

Spinozadebat in het Paard van Troje

Spinoza te Paard werpt een blik op de toekomst. De Groningse hoogleraar Organische Chemie Ben Feringa demonstreert de kunst om klein te bouwen, bouwen op nanoschaal. Toen Nobelprijswinnaar Richard Feynman in 1959 zijn inmiddels beroemde uitspraak deed 'There is plenty of room at the bottom', waren er weinigen die vermoedden dat deze ruimte veertig jaar later een van de belangrijkste speelvelden van de natuurwetenschappen zou worden.

Spinoza te Paard - Moleculaire motoren - Nynke Dekker

Spinoza te Paard werpt een blik op de toekomst. Hoogleraar Biofysica Nynke Dekker van de TU-Delft laat in dit tweede deel van de lezing zien hoe zij deze moleculaire motoren gebruikt om DNA en RNA te manipuleren. Zij legt uit wat dit in de toekomst kan betekenen voor de behandeling van erfelijke ziektes.

Spinoza te Paard - Zelforganiserende schoonheid - Kees Machielse

Spinozadebat in het Paard van Troje

Zelforganisatie en planologie lijken in tegenspraak met elkaar, maar lector gebiedsontwikkeling aan de Hogeschool van Rotterdam Kees Machielse legt uit hoe zelforganisatie binnen de planologie en bouwkunde tot mooie resultaten kan leiden. Bijvoorbeeld bij wijkvernieuwing.

Spinoza te Paard - Zelforganiserende schoonheid - Ben Scheres

Spinozadebat in het Paard van Troje

Hoe komt de schoonheid van de vlinder en de bloem tot stand? Ligt er een programma klaar in de genen waarin de penseelstreken al zijn vastgelegd? Of ontstaat de fascinerende architectuur van dieren en planten op een andere manier? Recent onderzoek begint op te helderen hoe uit één enkele bevruchte cel een heel organisme ontstaat. Zelforganisatie is het sleutelwoord. Een dans van de DNA-code met eiwitten in de cel laat de ontwikkeling zijn gang gaan. De uitkomst kan heel fraai zijn, maar de wetenschap maakt nu ook de pracht van het onderliggende proces zichtbaar. Ben Scheres laat ons de zelforganiserende schoonheid zien van de processen die uit ongespecialiseerde stamcellen de vlinder en de bloem maken.

Spinoza te Paard - Science of Fiction - Jan van den Berg

Spinozadebat in het Paard van Troje

De grenzen tussen science en fiction vervagen bij Spinoza te Paard.  Carlo Beenakker liet zien dat reizen in de tijd een onderwerp van serieus onderzoek kan zijn en niet alleen schrijfstof voor fantasten. Maar met theatermaker Jan van den Berg reist het publiek van Spinoza te Paard vervolgens door de ruimte, bestemming: Mars. Staat niets ons meer in de weg 'to boldly go where no man has gone before'?

Spinoza te Paard - Science of Fiction - Carlo Beenakker

Spinozadebat in het Paard van Troje

De grenzen tussen science en fiction vervagen in deze 17e aflevering van Spinoza te Paard. Dan laat Carlo Beenakker zien dat reizen in de tijd een onderwerp van serieus onderzoek kan zijn en niet alleen schrijfstof voor fantasten. Met theatermaker Jan van den Berg reist het publiek van Spinoza te Paard vervolgens door de ruimte, bestemming: Mars. Staat niets ons meer in de weg 'to boldly go where no man has gone before'? Einstein toonde met zijn relativiteitstheorie aan dat een enkele reis naar de verre toekomst theoretisch mogelijk is. Teruggaan in de tijd is zo mogelijk nog lastiger, maar is het uitgesloten? Carlo Beenakker neemt ons mee in de wereld van tijdmachines, wormgaten en de grootvaderparadox.Presentatie: Christian van 't Hof.

Spinoza te Paard - Medische Hypes - Jair Stein

Spinozadebat in het Paard van Troje

Onderzoeksjournalist Jair Stein van de VPRO laat zien hoe anti-hypes worden ingezet om medische feiten te ondergraven. Waarom wordt met opzet onrust gecreëerd? Jair Stein opent onze ogen aan de hand van fragmenten uit zijn radioprogramma over de relatie tussen antidepressiva en zelfmoord bij kinderen.'Er is een kans van 1 op 10 dat u gezond bent.' Zomaar een zin die zo in de krant zou kunnen staan. Maar wat zegt dat? Dat  9 van de 10 mensen doodziek in bed liggen? Of dat 90 procent van de mensen in een of ander opzicht afwijkt van het gemiddelde? En hoe erg is dat dan?

Spinoza te Paard - Medische Hypes - Frits Rosendaal

Spinozadebat in het Paard van Troje

De Mexicaanse griep greep wereldwijd om zich heen, half Nederland werd gevaccineerd en we moesten massaal onze handen ontsmetten. Maar was dit ook nodig? Medische hypes, de media staan er bol van: kanker door mobiele telefoons, bijwerkingen van geneesmiddelen, trombose door vliegreizen. Maar hoe zit het met de medische feiten waar deze hypes op gebaseerd zijn? Spinozawinnaar Frits Rosendaal maakt duidelijk hoe deze hypes ontstaan en wie daar belang bij heeft.Frits Rosendaal is hoogleraar Klinische Epidemiologie aan de Universiteit Leiden. Hij ontving in 2002 een Spinozapremie van NWO voor zijn onderzoek naar trombose. De premie is de grootste Nederlandse onderscheiding in de wetenschap.

Spinoza te Paard - Over het nut van insecten - Marcel Dicke

Spinozadebat in het Paard van Troje

Insecten zijn nuttig en lekker. Dat liet Spinozawinnaar Marcel Dicke zien én proeven op 18 mei tijdens Spinoza te Paard. Het publiek mocht zijn tanden zetten in verschillende insectenhapjes en bepalen welke de beste insectensnack van Nederland is. De bugslibar, een chocolademueslireep met meelwormen, was de overtuigende winnaar. Deze winnende delicatesse is in 2011 verkrijgbaar in de winkel.Bij insecten denken de meeste mensen aan muggen, mieren en andere kruipende en vliegende lastposten. Maar insecten zijn bijzonder handige beesten. Bijvoorbeeld in de biologische gewasbescherming. Planten roepen zelfs bevriende insecten te hulp om vijanden te komen verjagen. Marcel Dicke leerde ons om op een totaal andere manier te kijken naar insecten. Niet als plaag, maar als opruimers, beschermers en voedsel.

Spinoza te Paard - De Insectensnackverkiezing - Marian Peters

Spinozadebat in het Paard van Troje

Als vervolg op Marcel Dicke over het nut van insecten in de Spinoza te Paard lezing leidt Marian Peters van de Verenigde Nederlandse Insectenkwekers (VENIK), de insectensnackverkiezing. De bugslibar, een chocolademueslireep met meelwormen, is de overtuigende winnaar. Deze winnende delicatesse is in 2011 verkrijgbaar in de winkel.Zij legt uit wat er allemaal bij komt kijken om van insecten een hoogwaardig voedingsproduct te maken.  Marian Peters houdt zich bezig met entomofagie: het eten van insecten. Zij ontwikkelt samen met studenten Food Design van de HAS uit Den Bosch diverse lekkere en aantrekkelijke voedseltoepassingen met insecten. VENIK wil insecten als alternatieve eiwitbron op de markt brengen.

Spinoza te Paard - IJzig Klimaat - Hans Oerlemans

Spinozadebat in het Paard van Troje

Kan de mens klimaatverandering stoppen? Of heeft het helemaal geen zin om je druk te maken? Is het al te laat? Tijdens Spinoza te Paard op 20 april neemt Hans Oerlemans het publiek mee naar de ijskoude gletsjers op Groenland en Antarctica. Hij weet wat we kunnen verwachten, en wat eigenlijk alleen nog maar een wilde gok is. 

Spinoza te Paard - IJzig Klimaat - Cees Midden

Spinozadebat in het Paard van Troje

Als het gedrag van mensen van invloed is op het klimaat, kunnen we dat dan veranderen? Psycholoog Cees Midden laat zien hoe menselijk gedrag werkt, en hoe het gemanipuleerd kan worden. Hij experimenteert met virtual reality in 3d-simulatie om lijfelijke en emotionele ervaringen van mensen te bestuderen. Tijdens Spinoza te Paard geeft hij het publiek een kleine inkijk in hoe onze omgeving en onze overheid ons gedrag kan sturen. Is er hoop dat we nog kunnen veranderen?

Spinoza te Paard - Leven in het heelal - Harold Linnartz

Spinozadebat in het Paard van Troje

Harold Linnartz gaat verder waar Ewine van Dishoeck de vraag open moet laten: hoe kan er uit de complexe moleculen die in de ruimte aanwezig zijn, leven ontstaan? In zijn laboratorium in Leiden maakt Linnartz het universum na: hij laat ijsmantels groeien op stofdeeltjes, en beschiet die met UV licht en met deeltjes. De hamvraag: Kun je zo van lange koolstofketens aminozuren maken? Prof.dr.Harold Linnartz is hoogleraar Molecular Laboratory Astrophysics aan de Universiteit van Leiden.

Spinoza te Paard - Leven in het heelal - Ewine van Dishoeck

Spinozadebat in het Paard van Troje

Hoe ontstaan sterren en planeten? En hoe wordt bepaald of nieuwe sterren al dan niet lijken op onze zon? Ewine van Dishoeck neemt ons mee naar de ijskoude en ijle wolken tussen de sterren in onze Melkweg, waar nieuwe sterren en planeten op dit moment worden geboren. Welke moleculen treffen we aan in de ruimte? Hoe kunnen we die überhaupt zien? En hoe waarschijnlijk is het dat die organische verbindingen uiteindelijk op een andere planeet kunnen komen en de basis vormen voor buitenaards leven?

Spinoza te Paard - Wiskunde als Kunst - Hendrik Lenstra

Spinozadebat in het Paard van Troje

Is wiskunde kunst, of is kunst wiskunde? Aan de hand van duizelingwekkende computeranimaties laat Hendrik Lenstra, hoogleraar Fundamentele Wiskunde aan de Universiteit Leiden zien hoe Escher wiskundige trucs gebruikte in zijn kunstwerken. Zo staat bijvoorbeeld op Escher's litho 'Prentententoonstelling' uit 1956 een jongeman een prent te bekijken waarop hij vreemd genoeg zelf voorkomt.