Hart in kaart

Jota!

1093750566
Vergroten
1093750566

In het anatomisch instituut van de Leidse universiteit zaagt Marit Boot voorzichtig een bebroed kippenei open. Met een pincet licht ze een vierkant stukje uit de eierschaal. We zien het inwendige van het ei liggen. Bovenop de dooier ligt een dun witachtig streepje. Dat is het piepjonge embryo. Onder de microscoop zien we de kop met de hersenblazen, het ruggenmerg en de eerste aanleg van het hart.

Een paar dagen later is dat hart al zover gevormd, dat het gaat kloppen. Daarbij worden er steeds meer bloedvaten aangelegd. Om dit stadium, waarin het hart aangelegd wordt, gaat het. Als er dan iets fout gaat, ontstaat er uiteindelijk een dier met een hartafwijking. Omdat het hart van alle gewervelde dieren (dus ook mensen) op dezelfde manier ontstaat, zouden we aan de hand van onderzoek aan kippenembryo's heel wat over aangeboren afwijkingen bij een mensenhart te weten kunnen komen.

Marit Boot
Marit Boot hield op de middelbare school al veel van biologie en scheikunde. Omdat ze dol was op het doen van proeven, adviseerde haar decaan haar naar een analistenopleiding te gaan. Eenmaal analist, was Marit niet tevreden. Al dat proeven doen vond ze wel leuk, maar wat ze voorál wilde, was zelf proeven bedenken, dingen uitzoeken en al experimenterend te weten komen hoe iets ontstaat, werkt of in elkaar zit.

Zij maakte een bijzondere stap. Ze solliciteerde op een promotiebaan. Normaal kom je daarvoor alleen in aanmerking als je een universitaire studie achter de rug hebt, maar door haar uitstekende werk en haar sterke motivatie kreeg ze het voor elkaar. Ze moest nog een paar aanvullende vakken doen en tenslotte kreeg zij de promotiebaan, die ze zo graag wilde.

Tijdens dit onderzoek dat vier jaar zal gaan duren, komen haar ervaringen als analist haar uitstekend van pas. Ze wordt begeleid door dr. Marco de Ruiter. Het onderzoek binnen zijn groep spitst zich toe op het ontstaan van aangeboren hartafwijkingen. De groep van Marco heeft veel contacten met het Leids Universitair Medisch Centrum, het LUMC dat aan de Leidse universiteit verbonden is.

Bij de afdeling Kindercardiologie werkt dr. Regina Bökenkamp. Zij is kindercardioloog en komt veel in aanraking met kinderen, die lijden aan een aangeboren hartafwijking. In zo'n geval is het zaak, die afwijking zo goed mogelijk te repareren. Bij kinderen komt het nogal eens voor, dat er een opening zit in een van de tussenschotten van het hart. Het is vaak het beste, zo'n opening te sluiten. Hiervoor is een uiterst geraffineerde techniek ontwikkeld. In dit tv-programma komt het uitvoerig in beeld.

Dubbel parapluutje
Een soort dubbel parapluutje wordt aan een lange draad via de lies helemaal door een bloedvat naar het hart geschoven. Vervolgens wordt het voorzichtig in de opening in het tussenschot gemanoeuvreerd, waardoor het gat afgesloten wordt. De draad wordt afgekoppeld en helemaal uit het bloedvat getrokken. Het parapluutje zal vastgroeien en kan een leven lang blijven zitten.

Het onderzoek van Marit en het werk aan de afdeling kindercardiologie lijken nog ver van elkaar verwijderd. Toch hebben zij veel meer met elkaar te maken, dan je op het eerste gezicht zou denken. Marit en haar collega's zien hoe een hart ontstaat, hoe de tussenschotten aangelegd worden en wat daarbij fout kan gaan. Om zo'n fout zo goed mogelijk te kunnen repareren, is het van belang dat de cardiologen het ontstaan, de bouw en de werking van een hart zo goed mogelijk begrijpen. Daarom werken die twee vakgroepen samen.

Door het onderzoek in de groep van Marco de Ruiter wordt steeds meer duidelijk over de manier waarop een hart ontstaat en dus ook over het ontstaan van hartafwijkingen. Dat wil dat nog niet zeggen, dat je die kennis zomaar kunt vertalen naar de praktijk in het ziekenhuis. Laat staan dat je het ontstaan van die afwijkingen nu kunt voorkomen. Maar men is duidelijk op weg.

Tussenschotten
Het onderzoek van Marit spitst zich toe op het ontstaan van tussenschotten tussen de grote bloedvaten, die het hart verlaten. Door al in een vroeg stadium de cellen die het hart zullen gaan vormen van een merkteken te voorzien, ontdekte zij precies welke cellen uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor de vorming van die tussenschotten en hoe het ontstaan daarvan in zijn werk gaat. Samen met Marco publiceerde zij hierover verschillende artikelen in wetenschappelijke tijdschriften. Op een congres in de Verenigde Staten gaf zij uitleg over hun ontdekkingen.