You are here: Audio & Video

  • 30
    dec

    december 2010

    Energie: voor niets gaat alleen de zon op

    Energie: voor niets gaat alleen de zon op

    De Bètacanon

    Eeuwenlang zocht de mens naar een perpetuum mobile: een machine die zichzelf in beweging houdt. Die zoektocht leidde niet tot de eeuwig bewegende machine. Er gaat altijd energie "verloren" door wrijving in de machine. Energie kan nooit verloren gaan, maar wordt wel omgezet in verschillende vormen. Er zijn vele manieren om energie te meten en in maten uit te drukken.

  • 30
    dec

    december 2010

    Evolutie: De geschiktste leeft voort

    Evolutie: De geschiktste leeft voort

    De Bètacanon

    Evolutie legt de verbinding tussen alle organismen die op aarde leven, geleefd hebben, of nog zullen leven. Het is het verklarend principe voor alle biodiversiteit, en het bindend principe voor alle fenomenen in de biologische wetenschap. 'Zo zien we in dat de mens afstamt van een harige viervoeter, uitgerust met een staart en puntige oren.' Het zijn bij uitstek deze woorden uit het omvangrijke werk van Charles Darwin (1809 - 1882) die bij het grote publiek diepe indruk hebben achtergelaten. Dat is niet zo vreemd. Met zijn conclusies over de afstamming van de mens raakt Darwin ons zelfbeeld. We zouden bijna vergeten dat zijn evolutietheorie veel verder kijkt dan de menselijke soort oud is.

  • 29
    dec

    december 2010

    Atoombom: doden met 1 gram uranium

    Atoombom: doden met 1 gram uranium

    De Bètacanon

    Op 6 augustus 1945 vloog de Enola Gay (type B-29 zware bommenwerper) over Hiroshima en liet een kernbom met een lengte van amper drie meter en een doorsnede van 70 cm vallen. De explosie verwoestte de hele stad in een paar seconden. De wereld reageerde verbijsterd, niemand wist van het bestaan van zo’n allesvernietigend wapen. Minder bekend is de oorzaak van de enorme explosie: minder dan één gram massa werd in energie omgezet.

  • 28
    dec

    december 2010

    Seks: voortplanten met nuttige hindernissen

    Seks: voortplanten met nuttige hindernissen

    De Bètacanon

    Seks is leuk, maar het kan ook zonder. Talloze organismen planten zich aseksueel voort en stellen het geheel zonder mannen. Vooral bij planten en eencelligen komt ongeslachtelijke voortplanting veel voor, maar ook sommige insekten doen het zonder seks. En zelfs gewervelde dieren kunnen zich klonaal vermenigvuldigen.In deze clip vertelt Michiel Huisman over voor- en nadelen van seksuele voortplanting.

  • 28
    dec

    december 2010

    Albert Einstein: Man van ruimte en tijd

    Albert Einstein: Man van ruimte en tijd

    De Bètacanon

    Albert Einstein is de icoon van de moderne wetenschap. Iedereen herkent meteen zijn beeltenis met de warrige haren en zachte maar slimme ogen. Het bekende Amerikaanse Time Magazine verkoos hem zelfs tot ‘persoon van de 20ste eeuw’. Die keuze stuitte nauwelijks op bezwaar: Einstein heeft niet alleen de natuurkunde op zijn kop gezet maar speelde ook een prominente publieke rol, bijvoorbeeld als pacifist tijdens de Eerste Wereldoorlog en als tegenstander van de Amerikaanse communistenjacht in de jaren vijftig.

  • 28
    dec

    december 2010

    DNA: code van al het leven

    DNA: code van al het leven

    De Bètacanon

    ‘Op een koude dag in februari 1953 stormde Francis Crick zijn favoriete stamkroeg binnen in Cambridge en verkondigde, zoals James Watson later zou optekenen, 'Wij hebben het geheim van het leven ontrafeld'. En dat was precies wat ze gedaan hadden. Die ochtend hadden Watson en Crick namelijk de driedimensionale structuur van het DNA molecuul ontdekt.In deze clip staat het DNA centraal, Michiel Huisman vertelt over DNA: de belangrijkste drager van erfelijke informatie in alle mensen, dieren en planten. En hij gaat in op het belang van DNA bij forensisch onderzoek, gentherapie en voedseltechnologie.

  • 11
    okt

    oktober 2010

    Nul: het niets dat toch getal is

    Nul: het niets dat toch getal is

    De Bètacanon

    De mensheid heeft het lang zonder de nul moeten stellen, in Europa zelfs tot in de 13e eeuw. Het toekennen van een symbool aan 'het niets' was geen gemakkelijke stap, maar wel één die de ontwikkeling van de mensheid een flinke impuls heeft gegeven. Door een symbool aan niets te koppelen, werd de betekenis van niets toegankelijker. Het concept 'nul' stond aan de wieg van het huidige getallennotatiesysteem dat hoeveelheden van ver buiten het voorstelbare behapbaar maakt. Nul opende de weg naar het idee dat getallen niet alleen aantallen koeien zijn, maar abstracte dingen met eigen wetten en een eigen karakter; naar negatieve getallen; naar de wereld van het oneindig kleine en het oneindig grote; naar thermometers, supercomputers, zwarte gaten en voetbaluitslagen. Nul, kortom, staat voor niets.

  • 7
    okt

    oktober 2010

    Telefoon: praten door koperdraad of glasvezel

    Telefoon: praten door koperdraad of glasvezel

    De Bètacanon

    Iemand kunnen bellen, is al de normaalste zaak van de wereld. Maar laten we niet vergeten hoe schitterend die ontdekking, slechts anderhalve eeuw geleden, is geweest. Graham Bell dacht overigens dat de telefoon altijd schaars zou blijven en meer een instrument zou zijn om bijvoorbeeld naar concerten of iets dergelijks op afstand te luisteren. Hoewel er dus steeds meer en meer draadloos wordt getelefoneerd, is het een koperen draad die aan de basis staat van de ontdekking van de telefoon. De Schot Alexander Graham Bell, vaak genoemd als dé uitvinder van de telefoon, was niet de eerste die ontdekte dat het menselijk stemgeluid overgebracht kon worden met behulp van elektriciteit. In 1849, 27 jaar voordat Bell zijn ‘apparaat voor het elektrisch overbrengen van geluid’ patenteerde, was het de Italiaanse uitvinder Antonio Meucci die de ontdekking per toeval deed.

  • 5
    okt

    oktober 2010

    Taal: talloze gedachten in een paar woorden

    Taal: talloze gedachten in een paar woorden

    De Bètacanon

    Het gebruik van taal is een essentiële voorwaarde voor het ontstaan van complexe sociale verbindingen en gemeenschappen zoals mensen die kennen. Door middel van taal kunnen we ook onze kennis delen met anderen, bijvoorbeeld met onze kinderen. Dit stelt kinderen van een nieuwe generatie in staat een uitgebreide kennis te verkrijgen over de wereld zonder dat ze deze helemaal zelf moeten vergaren.

  • 4
    okt

    oktober 2010

    Normaalverdeling: voor gokker en geleerde

    Normaalverdeling: voor gokker en geleerde

    De Bètacanon

    Je weet het: met een dobbelsteen is de kans dat je een één gooit even groot als de kans op een drie of een zes. Met twee dobbelstenen, wordt het anders. De kans op zeven is veel groter dan de kans op twee of twaalf want jemeerdere combinaties gooien die optellen tot 7: een 1 en een 6, 2 en 5, en 3 en 4. Maar voor 12 is ermaar één combinatie: een 6 en een 6. Het principe geldt heel vaak dat kansen niet gelijk verdeeld zijn, maar op een andere manier. Als je niet met twee dobbelstenen zou gooien, maar met een heleboel en heel vaak, krijg je een hele duidelijke grafiek. De uitslag die het meest voorkomt, waarop de kans dus het grootst is, staat in het midden. Daar zie je dus een piek in de grafiek. Die piek loopt naar links en naar rechts af, naar uitslagen met steeds kleinere kansen. Zo'n kansverdeling noemen ze een normaalverdeling. De kansdichtheid van de normale verdeling heeft de vorm van een (kerst-)klok, en wordt daarom in het Engels vaak 'bell curve' genoemd 

  • 4
    okt

    oktober 2010

    Pavlovreactie: iedereen kwijlt na de juiste bel

    Pavlovreactie: iedereen kwijlt na de juiste bel

    De Bètacanon

    Ivan Pavlov (1849 – 1936) is wereldberoemd geworden dankzij een experiment met honden. Vlak voordat hij de honden eten gaf, liet hij een belletje rinkelen. Na een aantal sessies begonnen de honden speeksel te produceren zodra ze het belletje hoorden. Ze waren zo 'geconditioneerd dat het rinkelen van de bel betekende dat ze spoedig eten kregen. Het experiment van Pavlov bewees deze vorm van leren voor het eerst op een objectieve manier. Daarmee stond hij aan de wieg van het moderne onderzoek naar ‘leren’.

  • 4
    okt

    oktober 2010

    De Mens: weg van de Savanne

    De Mens: weg van de Savanne

    De Bètacanon

    Ongeveer 200 duizend jaar geleden leven er drie soorten mensachtigen naast elkaar op de aarde; de Hobbits, de Neanderthalers en de moderne mensen. De laatstgenoemde is de nieuwkomer en ook een afstammeling van Homo erectus. De moderne mens heeft zich ontwikkeld uit een Afrikaanse Homo erectus en heeft zich vanuit dit werelddeel over de hele wereld verspreid, behalve Antarctica.

  • 4
    okt

    oktober 2010

    Levensduur: de dood als gemeenplaats van het leven

    Levensduur: de dood als gemeenplaats van het leven

    De Bètacanon

    Als er leven is dan houdt het ook een keer op - en dan is er de dood. De dood is niet alleen één van de weinige zekerheden die het leven te bieden heeft, maar ook één van de weinige dingen die al het leven gemeen heeft. Wat bepaalt de levensverwachting bij de mens?

  • 4
    okt

    oktober 2010

    Nanotechnologie: knutselen met moleculen

    Nanotechnologie: knutselen met moleculen

    De Bètacanon

    Nano, naar het Griekse woord voor dwerg: een voorvoegsel dat een extreem kleine schaal uitdrukt, maar tevens de belofte van een scala aan veelbelovende nieuwe toepassingen in zich draagt. Niet slechts een verdergaande miniaturisering van elektronica, maar radicaal andere mogelijkheden en materialen met bijzondere eigenschappen. Wat maakt nu nanotechnologie zo bijzonder?

  • 4
    okt

    oktober 2010

    Symbolen & formules: redeneren zonder woorden

    Symbolen & formules: redeneren zonder woorden

    De Bètacanon

    Wiskunde bestaat uit rare tekens die voor een normaal mens niet te begrijpen zijn. Waarom gebruiken wiskundigen deze symbolen? De belangrijkste reden daarvoor is efficiëntie. Met een formule kun je iets heel kort zeggen, waar je in woorden hele zinnen of zelfs alinea’s voor nodig hebt. Het oudst bekende gebruik van het symbool + voor optelling komt voor in een manuscript uit het eind van de vijftiende eeuw. Daarvóór werd vaak gewoon een woord gebruikt. Het +-teken is waarschijnlijk een afkorting voor het Latijnse 'et', dat 'en' betekent. De + was nog niet meteen het standaardsymbool: in het 16e eeuwse Italië bijvoorbeeld werd nog p of p gebruikt, als afkorting voor plus.

  • 4
    okt

    oktober 2010

    Micro-Organismen: op de grens van leven

    Micro-Organismen: op de grens van leven

    De Bètacanon

    Een micro-organisme of microbe is een organisme dat te klein is om met het blote oog te zien. Hieronder vallen alle ééncelligen zoals bacteriën, amoeben, eencellige algen en schimmels. Virussen en prionen worden niet tot de micro-organismen gerekend omdat ze niet als levend worden gezien. De kleinste eencelligen zijn de bacteriën. Ze zijn gemiddeld een duizendste millimeter groot en bezitten uiteraard de genetische code waarmee een nieuwe bacterie gemaakt kan worden. Het menselijk lichaam bevat meer bacteriën dan menselijke cellen. Verreweg de meeste van deze bacteriën zijn niet ziekteverwekkend maar helpen ons te overleven.

  • 7
    sep

    september 2010

    Getal van Avogadro: de brug tussen klein en groot

    Getal van Avogadro: de brug tussen klein en groot

    De Bètacanon

    Het aantal atomen in bijvoorbeeld een appel is al gauw zoveel dat het geen uit te spreken getal meer is. Een van de fysici in de ban van de atomen was Amadeo Avogadro (1776-1856). Hij kwam in 1811 met de hypothese van Avogadro: twee gassen met gelijke druk, temperatuur en volume hebben hetzelfde aantal deeltjes. Avogadro had een theorie over het aantal atomen in een hoeveelheid gas en het getal is naar hem genoemd. De huidige precieze waarde voor het getal van Avogadro is 6.022 x 1023. De constante van Avogadro, ook getal van Avogadro, wordt mol genoemd.

  • 7
    sep

    september 2010

    Catastrofen: vlucht voor de krokodil

    Catastrofen: vlucht voor de krokodil

    De Bètacanon

    De vijf meest extreme perioden van zeer grootschalig uitsterven, ontdekt door het onderzoek naar aardlagen, staan bekend als The Big Five. De meest dramatische catastrofe voltrok zich ongeveer 250 miljoen jaar geleden aan het einde van het Perm, toen 80 tot 85 procent van alle soorten uitstierven. Maar een bekender voorbeeld is het uitsterven van dinosauriërs aan het einde van het tijdperk Krijt, ongeveer 65 miljoen jaar geleden, als gevolg van de inslag van een metalen meteoriet in Yucatan, Mexico.

  • 7
    sep

    september 2010

    Algoritmen: recepten om op te rekenen

    Algoritmen: recepten om op te rekenen

    De Bètacanon

    Een algoritme is een recept om een probleem stap voor stap op te lossen. En een wonderlijke eigenschap van algoritmes: je hoeft helemaal niet te begrijpen wat je doet. Als je netjes de stappen volgt, dan komt er vanzelf het goede antwoord uit. Computers zijn echter bijzonder goed in dom en mechanisch werk en de opkomst van de computer ging hand in hand met de groeiende toepassingen van algoritmen in de laatste zestig jaar.

  • 7
    sep

    september 2010

    Chaos: onvoorspelbare gevolgen

    Chaos: onvoorspelbare gevolgen

    De Bètacanon

    Een kleine hoeveelheid natuurwetten beschrijft het gedrag van de natuur. Je zou misschien denken dat je met deze wetten dan ook simpelweg de natuurverschijnselen kunt verklaren en voorspellen. Maar dat je de regels van iets kent, wil nog niet zeggen dat je iets kan voorspellen.