In de vierde koningscursus van Hoe?Zo! Radio kan koning Willem-Alexander voor de laatste keer iets leren van zijn beroemde en beruchte voorgangers kan. Vandaag vertelt historicus Coos Huijsen over koningin-regentes Emma, koningin Wilhelmina, koningin Juliana en koningin Beatrix. Hij schreef het proefschrift 'Nederland en het verhaal van Oranje'.

Na de Tweede Wereldoorlog drong zich de vraag op hoe het zo mis had kunnen gaan. In Duitsland plegen historici uitgebreid nationaal zelfonderzoek, en het publieke debat daarover is nog altijd niet verstomd. Hoe gaat dat in Italië en Japan, de andere twee voormalige asmogendheden?

Net zoals we onze oude kastelen niet kapot maken, moeten we ook ons cultureel erfgoed ónder de grond zo min mogelijk vernietigen. Hoe doe je dat? Gewoon, door archeologische vondsten lekker in de grond te laten zitten.

Vanavond in De Wereld Leert Door schalt muziek door de studio. Musicoloog Therese de Goede zocht naar de verloren noten en zij zal op haar klavecimbel 400 jaar oude improvisatiemuziek samen met een zangeres ten gehore brengen. Als een soort oer-jazz.

Malle Babbe kennen we natuurlijk van de liedjes en het schilderij. Maar veel meer is er niet over deze vrouw bekend. In de studio vertelt Floris Mulder, historicus van museum Het Dolhuys, over een aantal ontdekkingen die hij deed rondom Malle Babbe. Verder een kritische blik op het nieuws van afgelopen week dat er een HIV baby genezen zou zijn en praten we met entomoloog Niels Verhulst over de voorkeuren van malariamuggen. Ook spreken we met onderzoekster Janneke Verloop over de bijwerkingen die het medicijn DES generaties later nog steeds kan hebben.

Een toverlantaarn is een apparaat waarmee doorzichtige afbeeldingen geprojecteerd kunnen worden. Christiaan Huygens ontwikkelt het apparaat rond 1650, maar hij schaamt zich voor zijn uitvinding en noemt het een niemendalletje.

Het jaar wordt al sinds de Oudheid verdeeld in 12 maanden. De oude Soemeriërs in het Midden-Oosten - het huidige Irak - waren er al achter dat in de tijd dat de aarde om de zon draait, de maan zo’n 12 keer rond de aarde tolt. Zo wordt het jaar van oudsher verdeeld in 12 maanden en worden er ook 12 sterrenbeelden in de Dierenriem onderscheiden.

Honderden jaren geleden lag er op de plek waar nu Flevoland ligt, de woeste Zuiderzee. Maar die zee is er niet altijd geweest. Voor die tijd was er ook land waarop mensen leefden, 6000 jaar geleden. De restanten van die leefcultuur – de Swifterbantcultuur - zijn letterlijk boven water gekomen, doordat Flevoland werd drooggelegd.

De Zuiderzee was tot 1932 een grote zee middenin Nederland. Al eeuwen werden er plannen gemaakt om die zee te temmen door het aanleggen van een dam tussen de westoever en de oostoever. Op die manier zou de woeste Zuiderzee een tamelijk rustig meer worden.

In de late Middeleeuwen was het bezit van tijdmeters een zaak van overheden, die de publieke tijd bepaalden. Met de komst van het slingeruurwerk kwam de tijdmeter binnen handbereik van welgestelde particulieren. Niet langer waren zij aangewezen op het locale uurwerk in de kerk- of stadhuistoren.

Verandering in de luchtvaart gaat langzaam. Hoe zal de toekomst eruit komen te zien? En er zijn al tientallen jaren discussies over de vraag hoe de voorouders van vogels ooit voor het luchtruim kozen. Wat weten we over het ontstaan van vliegen?

Historicus Martijn Kleppe van de Erasmus Universiteit promoveert op iconische persfoto’s. Hoe wordt een foto iconisch? En hoe vaak vertelt een persfoto juist een verkeerd verhaal? Zonder dat we het doorhebben krijgen we in de krant, op websites, maar ook in geschiedenisboeken regelmatig verkeerde foto’s voorgeschoteld.

In De Wereld Leert Door de sublieme schoonheid én de gruwel van het Paleis op de Dam in Amsterdam. Drie en een halve eeuw geleden werd dit ontworpen als puur propagandamiddel. De Vlaamse kunsthistoricus Stijn Bussels komt ons leren hoe we naar het Paleis op de Dam moeten kijken.

Wanneer zijn mensen kleding gaan dragen? Aan de telefoon hebben we Leendert Louwe Kooijmans, emeritus hoogleraar prehistorie aan de Universiteit Leiden.

Proeven met muizen zeggen vrijwel niets over ontstekingen bij mensen. Wat betekent dit voor het doen van onderzoek en voor de wetenschap? In de studio vertelt immunoloog Bart Roep wat dit betekent voor het doen van onderzoek en voor de wetenschap. Verder praten we over Galileo Galilei en zijn ontdekkingen. We gaan op bezoek bij dier-ecologe Jacintha Ellers, zij vertelt over functieverlies bij co-evolutie. En Marc Slors, hoogleraar cognitiefilosofie vertelt over ons zelfbewustzijn. Houdt dat op bij het lichaam?

Bas Jongenelen vertelt over de pest, poep en priesters. Oftewel, humor in de Middeleeuwen. Waar konden ze 500 jaar geleden wel en niet om lachen?

Zestig jaar al neemt Nederland afscheid van zijn koloniën. Met de opheffing van de Nederlandse Antillen op 10-10-2010 kwam er nog geen einde aan. John Jansen van Galen beschrijft de dekolonisaties in de Oost en de West met al hun onderlinge tegenstrijdigheden, goede voornemens en faliekante gevolgen.

De psychische nood in vluchtelingenkampen is groot. Er is een nieuwe aanpak van oorlogstrauma bedacht die erg effectief blijkt te zijn. Psychiater Pim Scholte deed er onderzoek naar. Verder een gesprek met de Arnhemse stadsarcheoloog Kasper van den Berghe, hij graaft in een vuilnisbelt en vindt spullen uit de 19e eeuw. Schaliegas is veel in het nieuws op dit moment, is het een vloek of een zegen? Een gesprek met Wim Turkenberg, energiedeskundige aan de Universiteit Utrecht.

Een vacuüm is een ruimte waar niets is, zelfs geen lucht. De geleerde Aristoteles, die leeft van 384 tot 322 voor Christus, beweert dat een vacuüm niet kan bestaan omdat de natuur een hekel heeft aan leegte. Als argument gebruikt hij dat op een plekje onbedekte grond al heel snel weer nieuwe planten groeien en dat een leeg vat zich onmiddellijk vult met lucht.

Het duurt lang voor elektrische verschijnselen verklaard worden. In de oudheid zijn mensen er vaak bang voor. De meest voorkomende elektrische kracht is in die tijd het onweer en statische elektriciteit. Wat is de geschiedenis van elektriciteit?

Wie literair iets voorstelde in Europa tussen 1924 en 1932 publiceerde in het literaire Parijse tijdschrift Commerce. Grote schrijvers als Virginia Woolf, T.S. Eliot en Rainer Maria Rilke zetten hun pennestreek.

"Makkelijker kunnen we het niet maken." De slogan van de Belastingdienst gold al tijdens de Tweede Wereldoorlog. Door met de nazi's samen te werken en Joden financieel uit te kleden, maakte de Belastingdienst het Joden extreem moeilijk om te (over)leven.

De Zuiderzee is eeuwenlang een zeer belangrijke en druk bevaren route geweest. In de bodem van Flevoland, de vroegere Zuiderzee, liggen bijna meer dan 450 scheepswrakken. Dat komt doordat deze schepen vroeger op de Zuiderzee voeren en daar wel eens konden vergaan door zware storm of omdat ze vastliepen. Is Flevoland een scheepswrakkenland?

Charles T. Stork verwierf in zijn leven vele bijnamen, als 'Grootvader', 'IJzeren Stork', 'De Smid van de Twentse textiel', en 'Grootvorst van Hengelo's industriëlen'. Waar had hij al deze eervolle vermeldingen aan te danken?

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Nederland regelmatig slachtoffer van luchtaanvallen. Om de almaar heviger wordende bombardementen het hoofd te kunnen bieden, ontstonden er ondergrondse schuilsteden die ook tijdens de Koude Oorlog in gebruik bleven.

Het Koninkrijk Gods moest en zou er komen. Aan het eind van de middeleeuwen ontzagen religieuze groeperingen niets of niemand om hun ideale Europa te verwezenlijken. Sindsdien steekt het geweld in dienst van de utopische heilstaat steeds opnieuw de kop op.

Is anorexia een moderne modeziekte? Eetstoornissen zoals Anorexia Nervosa zijn niet nieuw, maar bestaan al meer dan 100 jaar. Zelfs vanaf de middeleeuwen waren er al religieuze vrouwen die zichzelf uithongerden om zo dichter bij het lijden van Christus te komen. De naam ‘anorexia nervosa’ verschijnt in 1874 voor het eerst in boeken van een Franse en een Engelse arts.

Joep Leerssen neemt ons bij Spinoza te Paard mee naar het moment van ontstaan van de natiestaten. Hoewel we de natiestaat inmiddels vanzelfsprekend vinden, heeft het ontstaan van deze staten onze geschiedenis radicaal veranderd. En hoe beïnvloedt de natiestaat de huidige spanningen tussen nationale en internationale economieën?

Geert Kessels vertelt in dit 2e deel van Spinoza te Paard hoe netwerken en hun historische ontwikkeling in kaart kunnen worden gebracht.

Kan één man een wereldbeeld doen kantelen? Nee natuurlijk. Maar Galileo Galileï, de beroemde wiskundige uit Italië, kwam een heel eind. Het boek waarin hij zijn controversiële standpunten uitdroeg is eindelijk in het Nederlands vertaald.

Wat doe je als je 23 jaar oud bent en honderden miljoenen erft van je vader? Dan ga je op avontuur. De piepjonge Alexine Tinne trok in de 19e eeuw diep de Afrikaanse woestenij in en stond regelmatig oog in oog met het noodlot. Deze reislust werd haar fataal. Historicus Robert Joost Willink reconstrueerde haar levensverhaal.

Adolf Hitler was de eerste 30 jaar van zijn leven een randfiguur. Hij had kunstenaarambities, maar werd niet aangenomen op de academie. Daarna belandde hij op straat en later in een mannenopvanghuis, waar hij de kost bij elkaar scharrelde met zelfgeschilderde prentjes.

Ja ook de Friezen hadden ooit een belangrijke universiteit! In Franeker bogen verschillende knappe koppen zich over ingewikkelde theologische en wiskundige vraagstukken. Helaas besloot Napoleon in 1811 om de universiteit op te heffen.

Achtergrondinterviews bij de Nobelprijzen voor de geneeskunde/fysiologie, natuurkunde, economie, literatuur en scheikunde van 2012.

Kort na de Tweede Wereldoorlog was Europa verdeeld en wrokkig. Het was de streng katholieke en bescheiden Robert Schuman die uiteindelijk de neuzen dezelfde kant op kreeg. ‘Hij was de architect van de Europese Unie’, aldus onderzoekster Margriet Krijtenburg.

Géén gejaagde, zenuwzieke en gecompliceerde vrouw. Eerder buitengewoon. Dat constateerde een krant in 1917, schijnbaar tot zijn eigen verbazing, over Johanna Westerdijk, de eerste Nederlandse vrouwelijk hoogleraar.

Honderdduizenden potten dieren op sterk water, miljoenen vliegen, vlinders en kevers op spelden en duizenden laden vol schelpen. Ze behoorden tot voor kort tot de collectie van het Zoölogisch Museum Amsterdam. Daar is nu voorgoed een einde aan gekomen: de collectie is verhuisd naar Naturalis in Leiden.

In zijn boek "Vijandige broeders?" onderzoekt Rob Hartmans hoe de SDAP reageerde op de opkomst van het fascisme, en welke invloed dit had op de ideologie en de politieke koers van de partij.

We zijn het enige dier op aarde dat zich volledig op twee benen voortbeweegt. Waarom eigenlijk?

"Mensen houden niet van verandering. Als je nieuwe ontdekkingen en uitvindingen succesvol wilt maken, dan moet je die verankeren in het bestaande", vertelt Ineke Sluiter. Volgens de hoogleraar Griekse taal- en letterkunde kunnen we wat wat dat betreft nog veel leren van de Oude Grieken en Romeinen.

Iedereen heeft in de loop van de evolutie een klein stukje Neanderthaler-DNA cadeau gekregen. “Toch was de aantrekkingskracht tussen de naakte mens en onze harige geslachtsgenoot niet erg groot”, stelt evolutiebioloog Nico van Straalen. “Door onze naaktheid waren nakomelingen met Neanderthalers zeldzaam.” In Hoe?Zo! vertelt hij alles over zijn zoektocht naar de oorsprong van de mens.

De aankoop van Victory Boogie Woogie van Piet Mondriaan leidde ooit tot veel commotie. Waarom zou de Nederlandse overheid 40 miljoen gulden neertellen voor een ruitvormig doek met kleurvlakken en lijnen?