Sun, 01 Aug 2010 05:02:13 +0200 20 Verder vond een paleontoloog een schedel van de voorloper van de mens, terwijl hij eigenlijk op zoek was naar fossiele walvissen en dinosaurussen.]]> Thu, 15 Jul 2010 16:35:09 +0200 Paleontologen zeggen dat deze potvis naar alle waarschijnlijkheid andere walvissen at. Zie hier verder hoe een Engels schooljongetje Spiderman speelt met een stofzuiger. En vergeet vooral niet om mee te doen aan de W24 fotowedstrijd met als thema die ene brandende vraag: 'Hoe staat onze planeet er voor?']]> Thu, 01 Jul 2010 16:35:07 +0200 EN er werd rijst gebruikt bij de bouw van de Chinese muur. De plakkerige rijstpap heeft gezorgd voor stabielere en sterkere bouwwerken. Verder is het wetenschappers eindelijk gelukt de niet te evenaren natuurlijke kleur van de Papilio Blumei vlinder na te maken met behulp van nanotechnologie.]]> Tue, 01 Jun 2010 23:30:06 +0200 In het forum: Martijn van Calmthout, Chef Wetenschap Volkskrant, Arnout Jaspers, wetenschapsjournalist bij Natuurwetenschap en Techniek, en Anouck Vrouwe, freelance wetenschapsjournalist.Ze hebben het vandaag onder meer over: veel kiezers vergeten wat ze in het veleden hebben gestemd, multitasken en marsmeteoriet een stuk jonger dan gedacht.In de kettingvraag: gaan door de marktwerking in de zorg en het openbaar vervoer managers en bestuurders meer verdienen, en mensen op de werkvloer juist minder?]]> Mon, 26 Apr 2010 21:05:06 +0200 Nieuwe tombe's van de bouwers van de pyramides gevonden, in de make-up van de Egyptenaren zat lood en vogels blijken zich aan politieke grenzen te houden.]]> Tue, 12 Jan 2010 16:05:04 +0100 Dankzij kennis van het spijkerschrift kan Van der Toorn het werk van de joodse professionele schrijvers vergelijken met de schrijfgewoonten in het oude Egypte en Mesopotamië. Zo komt hij tot een duidelijk beeld van de methodes, uitgangspunten en materialen die de bijbelschrijvers hanteerden. In het journalistenforum: Bennie Mols - wetenschapsjournalist, Sanne Deurloo - Hoofd Programma NEMO en Arnout Jaspers -wetenschapsjournalist bij Natuurwetenschap.]]> Tue, 22 Dec 2009 15:05:11 +0100 De journalisten hebben het onder meer over: de gekraakte genetische code van long- en huidkanker en een nieuwe syntheseroute waarbij chemicaliën en materialen worden gemaakt uit atmosferische gassen in plaats van uit aardolie.In het forum: Bennie Mols - wetenschapsjournalist, Sanne Deurloo - Hoofd Programma NEMO en Arnout Jaspers -wetenschapsjournalist bij Natuurwetenschap.In de kettingvraag: waarom mensen inentingcampagnes, zoals de griepprik, wantrouwen.]]> Tue, 22 Dec 2009 15:05:09 +0100 En verder: De kettingvraag: maakt de maatschappij mensen gek?De journalisten hebben het onder meer over het effect van het bijvoeren van vogels op evolutie van de soort, voor het eerst vliegen op zonnecellen én de live-uitzending waarin de beroemde hersenen van patient HM werden gefileer.Wetenschapsforum met: Sanne Deurloo, hoofd Programma NEMO - Arnout Jaspers, wetenschapsjournalist bij Natuurwetenschap en Anouck Vrouwe - wetenschapsjournalist. ]]> Tue, 08 Dec 2009 12:05:05 +0100 De tweelingengolf in het Braziliaanse plaatsje Candida Godoi, waar beruchte nazi-arts Joseph Mengele heeft gewerkt, is niet het gevolg van nazi-experimenten, blijkt uit onderzoek. Morgen is het pakjesavond, tijd voor klassieke sinterklaasgedichten. In de Tweede Wereldoorlog werd ook gewoon Sinterklaas gevierd, met veel bijzondere gedichten als gevolg. Hinke Piersma, onderzoeker van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD), verzamelde dit soort gedichten en stelde het boek ‘Zou de goede sint wel komen…’ samen. ScienceFlash spreekt met haar over sinterklaasgedichten in de oorlog. De ESA zoekt vrijwilligers voor een simulatie van een Mars-missie. De oefen-reis duurt een kleine anderhalf jaar, en speelt zich af in Moskou, een prima alternatief voor Mars.Je kunt vanuit je luie stoel meehelpen de planeet Mars in kaart te brengen. Je kunt meehelpen door bijvoorbeeld kraters te tellen. Surf hiervoor naar de website ‘Be A Martian!’.]]> Fri, 04 Dec 2009 16:05:05 +0100  ScienceFlash NewsUpdate: je dagelijkse shot wetenschap!24 november 2009- Historica Barbara Fale onderzocht de lijkwade van Turijn. Zij stelt dat het echt om de lijkwade van Jezus gaat. Ze bestudeerde foto's van de lijkwade met speciale software en ontdekte zo de overlijdensverklaring van Jezus. - Urologen van het Rambam Medical Center in Israel hebben een methode ontwikkeld die kan concurreren met Viagra: het gaat om schoktherapie. En dan niet om electroshocks, maar om schokgolven. - In Groot-Brittanie zijn ingenieurs begonnen met de bouw van de 's werelds snelste auto: de Bloodhound. Deze raketauto moet een snelheid van 1600 kilometer per uur behalen.]]> Tue, 24 Nov 2009 16:05:05 +0100 - Amerikaanse paleontologen ontdekten een nieuwe dinosaurussoort: de Tatankacephalus Cooneyorum.- Diepvriesmaaltijden, blikvoer en frituurproducten vergroten het risico op een depressie. Dit blijkt uit Brits onderzoek onder 3500 ambtenaren. Lees hier meer.- Onderzoekers achterhaalden wat twee leeuwen honderd jaar geleden aten. Het dieet van de beruchte Tsavo-leeuwen bleek uit minder mensen te bestaan dan altijd is gedacht. Lees hier over het onderzoek.- World of Warcraft spelen met je hersenen? Het kan. Op de TU Twente. Mark Leene ging het testen. Presentatie: Anic van Damme ]]> Thu, 05 Nov 2009 16:05:04 +0100 - Het universum is niet zwart, zoals wij het zien, maar beige. Dat rekenden wetenschappers uit met behulp van een kosmisch kleurenspectrum. - Met behulp van DNA-onderzoek hebben wetenschappers een deel van het mysterie rond de falklandwolf ontrafeld. Dit inmiddels uitgestorven dier leefde op de Falklandeilanden, maar het was altijd onduidelijk hoe hij daar was gekomen...- Het genoom van het varken is voor meer dan 98% vastgelegd. Wetenschappers werkten hier meer dan twintig jaar aan. ]]> Wed, 04 Nov 2009 16:05:05 +0100 ScienceFlash NewsUpdate. Je dagelijkse shot wetenschap!- Zoenen kan zwangere vrouwen beschermen tegen het cytomegalovirus, een herpes soort. Dit stelden wetenschappers van de Universiteit van Leeds.- Toyota beweert met genetische manipulatie twee plantensoorten gemaakt te hebben die helpen om het broeikaseffect tegen te gaan. Het gaat om een varianten van de salie en de gardenia.- Het oudste spinnenweb ooit is gevonden. Dit zijden spinnenweb is 140 miljoen jaar oud en is bewaard gebleven in amber.]]> Tue, 03 Nov 2009 16:05:04 +0100 Voor derde wereld landen:De ‘Focusspec', een bril die je zélf op de juiste sterkte kunt zetten, lees  hier  meer....Vegetarische spin: De luie Bagheera-spin ‘steelt' het voedsel als er geen mieren in de buurt zijn.Bij sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht kun je tijdens Oktober Kennismaand een kijkje nemen door de telescoop van Galileo.Presentatie: Jasper Hartog]]> Fri, 16 Oct 2009 17:05:08 +0200 De journalisten in het forum hebben het vandaag onder meer over: pratende kaarten, hilarische onderzoeken en Ardi, de oudste menselijke voorouder.In het forum: Martijn van Calmthout, chef wetenschap van de Volkskrant, Bennie Mols, wetenschapsjournalist en Anouck Vrouwe, freelance wetenschapsjournalist.In de kettingvraag: de oorsprong van het woord 'gluten']]> Wed, 07 Oct 2009 19:05:06 +0200 ]]> Tue, 15 Sep 2009 18:05:02 +0200 Serie over ethiek en filosofie, waarin een heldere en inzichtelijke analyse van de meest hardnekkige filosofische vraagstukken, zoals: Bestaat er een moraal die alle andere overstijgt? Wat is kunst? Heeft de mens een onveranderlijke kern, een onveranderlijke ‘zelf’? Wat is werkelijkheid en wat is illusie, maar vooral wat is de waarheid? Ook komen de boeiende, soms intrigerende of juist ontnuchterende filosofische antwoorden aan bod op die ene vraag waaraan niemand kan ontkomen: Wat is de zin van het leven? Redeneringen en standpunten over deze en andere filosofische probleemstellingen worden losgeweekt uit hun historische context, teneinde ze goed onder de loep te kunnen nemen. Om het denken transparant te maken, om het denken te kunnen doorzien.]]> Mon, 24 Aug 2009 13:05:12 +0200 Maar 80% van de activiteiten van de VOC vond plaats binnen Azië zelf. Het ging ook niet alleen om specerijen, maar ook om Indiase stoffen, Chinese thee en Javaanse koffie.Tot die conclusie kwam historica Els Jacobs in haar proefschrift 'Koopman in Azië'. Het bedrijf verkreeg die prominente positie door samenwerking, diplomatie en geweld.Het handelsverloop binnen AziëHet leek historica Els Jacobs spannend een mooi boek te schrijven. En dat kwam er. Na haar studie geschiedenis legde zij de resultaten van haar promotieonderzoek vast in het boek 'Koopman in Azië', dat in 2000 uitkwam. Omdat er al vreselijk veel onderzoek naar de VOC is verricht, koos zij voor een aspect van de VOC dat wel in details, maar nog nooit in zijn volle dimensie onderzocht was: de handel binnen Azië. Hoe ging die handel in zijn werk, hoe gingen de Hollandse kooplui om met hun Aziatische leveranciers en afnemers en welke problemen moesten overwonnen worden om die handel winstgevend te maken?Spitten in archievenOm een antwoord op die vragen te vinden dook zij in een van de meest bijzondere historische schatten die er in ons land te vinden zijn: het archief van de VOC. In het Nationaal Archief (voorheen Algemeen Rijksarchief) in Den Haag staat 1300 meter aan boeken, verslagen en akten, die de VOC kooplui gedurende 200 jaar nagelaten hebben.De handel binnen Azië, daar zou Els Jacobs zich op concentreren. Eerst moest zij het oude handschrift leren lezen en begrijpen en toen kon zij aan de slag. Els vertelt over haar onderzoek en de onmogelijke opgave een goed beeld te krijgen van het Aziatische bedrijf van de VOC.De oorzaak hiervan was dat het archief van de VOC per vestiging is georganiseerd. Om het complete plaatje van het onderlinge contact en verkeer tussen de verschillende vestigingen helder in kaart te brengen is erg lastig.Toen Els een tijd met haar VOC studie bezig was, werd duidelijk dat zij er op deze manier nooit uit zou komen. Daarom besloot zij het roer om te gooien en al haar gegevens nu niet per vestiging, maar per product te gaan ordenen. Zij volgde nu het spoor van de specerijen, de thee, de koffie en het textiel en na een gedegen speurtocht, worstelend met alle gegevens had zij het Aziatisch bedrijf in kaart. Ze had het idee dat zij een bijzonder onderzoek aan het doen was."Het verbinden van andere studies. Een soort standaardwerk."Ander beeld van de machtspositiesUiteindelijk werpt haar studie een nieuw licht op de VOC. Zij ontdekt dat de VOC veel meer afhankelijk was van de medewerking van de lokale bevolking, dan nu vaak voorgesteld wordt. De VOC was in zekere zin veel minder machtig dan meestal wordt gesuggereerd. In de begintijd (de eerste 75 jaar van haar bestaan) heeft de VOC zich wel degelijk moeten invechten in de handel op Azië en zich een vaste plaats moeten verwerven in India, op Ceylon, op de Indonesische eilanden, in China en Japan. Maar daarna was het vooral handel en leken de VOC dienaren veel minder op de woeste veroveraars zoals zij nu vaak afgeschilderd worden. De VOC sloot overeenkomsten met plaatselijke heersers waarin zij bijvoorbeeld overeenkwamen dat de vorst al zijn specerijen uitsluitend aan de VOC zou leveren en bijvoorbeeld niet aan Portugese of Engelse kooplui. In ruil daarvoor kreeg de vorst bescherming van de VOC tegen iedereen die zijn positie zou bedreigen.Anders consumeren, einde VOCMaar nu Els 350 jaar later de VOC boekhouding doorspit, kijkt ze als het ware over de schouder van de kooplui en ziet dat het monopolie aan alle kanten ontdoken werd en alleen maar in stand bleef als het voor beide partijen voordeel bood. Ook het einde van de VOC werd naar haar bevindingen niet veroorzaakt door grote corruptie onder haar ambtenaren of leveranciers zoals vaak gedacht wordt en zelfs niet door de Vierde Engelse oorlog, maar door een verandering in het consumptiepatroon in Europa (Naast specerijen ook in Indiase stoffen en Chinese thee), zware concurrentie van de Engelsen, gecombineerd met de zwakke financiële positie van de VOC, die daardoor de mogelijkheid miste een nieuwe start te maken.]]> Mon, 17 Aug 2009 18:05:33 +0200 Middenin het oostelijk havengebied van Amsterdam, tussen de Cruquiusweg en de Zeeburgerkade staat een bijzonder gebouw. Het valt op door zijn lichte kleur en zijn mooie, evenwichtige architectuur. Maar zijn betekenis ontleent het aan wat erin te vinden is. Het is het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Hierbinnen wordt de nalatenschap bewaard van mensen die de wereld veranderden: de brieven van Karl Marx, van Trotsky, maar ook van onze socialistische leiders zoals Troelstra, Domela Nieuwenhuis, Polak en Joop den Uyl. Het archief van de Partij van de Arbeid ligt er, de FNV en nog heel veel meer.Wie geïnteresseerd is in geschiedenis kan hier zijn hart ophalen en wie die interesse nog niet zo voelt, kan zich verwonderen over bijvoorbeeld de verhalen van de Chinese Studentenvakbond en hun opstand in Beijing in 1989, of over het gedoe rond kernenergie in ons land in de jaren zeventig. Maar vooral is het een museum voor de sociale vakbeweging en de politiek die daarmee verbonden is. Wetenschappers en studenten uit de hele wereld komen naar dit instituut om er met name de geschiedenis van vakbewegingen te bestuderen. Eén van hen is Marian van der Klein.Promotie en emancipatieMarian van der Klein studeerde geschiedenis in Amsterdam en besloot daarna te promoveren. Ze koos als onderwerp de vrouwenemancipatie aan het begin van de vorige eeuw. In het bijzonder lette zij daarbij op de verzekeringen die daarmee te maken hadden. Want wat gebeurde er in die tijd als een vrouw een ongeluk kreeg of ziek werd, kreeg ze dan een uitkering of moest ze maar hopen op de armenzorg? En hoe was dat voor mannen geregeld? Wat was het verschil tussen de rechten van mannen en die van vrouwen?Voor Marian was het niet zo heel moeilijk om die gegevens in de parlementsverslagen en de wetboeken uit die tijd terug te vinden, maar ze wilde natuurlijk veel meer weten. Bijvoorbeeld hoe die wetgeving aangaande ziekte en uitkeringen toen precies tot stand kwam en welke partijen daarin een rol speelden.Nederland zat toen middenin de industriële revolutie. Overal in fabrieken en werkplaatsen verschenen machines en niemand was daaraan gewend. Dat gaf dus ongelukken. Uitkeringen bestonden in die tijd nog maar nauwelijks. Hoe pakte dat toen uit? In haar onderzoek richtte Marian zich op de regels en wetten die in die tijd langzamerhand tot stand kwamen en in het bijzonder keek zij naar de rol van de vrouwenbeweging hierbij.Bedrijfongevallen en beroepsziektenZiekte, ongevallen op het werk, zwangerschap, moederschap en pensioen zijn belangrijke trefwoorden in haar onderzoek. En ze doet ontdekkingen: van 1890 tot 1930 was er geen enkele tegemoetkoming voor zwangere vrouwen die niet meer konden werken. Pas in de Ziektewet van 1930 werd geregeld dat vrouwen een maand voor de bevalling mochten stoppen met werken en een uitkering krijgen. Maar ze moesten wel getrouwd zijn. Ongehuwde zwangere vrouwen kregen in de meeste gevallen niks. Op het gebied van de ongevallenverzekeringen was het aan het begin van de vorige eeuw nog niet best geregeld. Zo waren er beroepen waarvoor die verzekeringen nog niet eens bestonden. Vrouwen die binnen het huishouden werkten, zoals dienstboden, waren geheel onverzekerd terwijl daar juist de meeste ongevallen gebeurden (door kokend water, wankele keukentrapjes, ramen zemen op een ladder, enz.) Opvallend was dat de vrouwenbeweging zich niet zo druk gemaakt heeft over de verzekering van dit soort bedrijfsongevallen. Veel harder vochten zij voor het opnemen van beroepsziekten in een uitkeringsregeling. En beroepsziekten kwamen in die tijd relatief veel meer voor dan ongevallen. Denk maar aan huidziekten bij dienstboden en aandoeningen aan knieën en tbc bij textielarbeidsters.]]> Mon, 17 Aug 2009 18:05:21 +0200 Van de grootste vrouwtjesexemplaren werden steeds de oren gecoupeerd ('geoormerkt'), zodat bij jagers geen verwarring kon ontstaan over de af te schieten dieren. Door deze gecultiveerde konijnenplaag verschraalde in de loop der tijd de begroeiing en kreeg het landschap het uiterlijk, dat wij heden ten dage als natuurlijk en oorspronkelijk beschouwen. Dergelijke langetermijnontwikkelingen, het spanningsveld tussen cultuur en natuur, worden in kaart gebracht binnen de ecologische geschiedenis.KonijnentuinDe Hollandse konijnentuin (1300 - 1600) is het onderwerp van onderzoek van historica Petra van Dam. Zij gaat na hoe de langeafstandshandel de lokale ecologische systemen kan aantasten, bijvoorbeeld bij 'ons' duinkonijn. Haar onderzoek concentreert zich op de vraag hoe het duinlandschap in de loop der tijd is veranderd en wat nu eigenlijk 'oorspronkelijke natuur' betekent.De herkomst van ons konijnHoe kwam het konijn in Nederland? Oorspronkelijk kwam het dier alleen in West-Afrika voor, in de Sahara. In de Romeinse tijd werd het leefgebied uitgebreid tot Zuid-Europa, waar het ook warm is. Vanaf 1200 steeg de populariteit van het konijn vanwege zijn vlees en bont en ontstonden op verschillende plekken in Europa konijnenwarandes: beschermde gebieden. Dat was ook het geval in Nederland, in zandrijke gebieden, zoals Limburg, 't Gooi en de duinen aan de westkust. Natuurlijke vijanden, zoals vossen en bunzings, werden rond 1400 in de duinen uitgeroeid.KonijnenrechtenEr bestonden vroeger zoiets als konijnenrechten. Deze werden, bijvoorbeeld door de Graaf van Holland, verpacht aan diverse duinmeiers die de grond beheerden. Petra heeft zich onder meer verdiept in de gegevens van de Rekenkamer en het Hoogheemraadschap van Rijnland. Zij vindt de meeste informatie in de jaarrekeningen van de Rekenkamer, en in de inspectierapporten die de ambtenaren van de Rekenkamer uitvoerden, samen met het Hoogheemraadschap van Rijnland. Daarin staat bijvoorbeeld hoeveel de konijnen opbrachten en hoe de duinen eruit zagen.OverwinterenDe duinen waren 's zomers een prima plek voor de konijnen. Aan de zuidkant kon de temperatuur overdag oplopen tot liefst 60°C . Maar dan kwam de winter. Vooral met sneeuw heeft een konijn moeite, want dat kwam in de Sahara en in Zuid-Europa niet voor. Het is een wonder dat de konijnen de Hollandse winters overleefden. Dat was niet mogelijk zonder ingrijpen van de mens. Zoekend in archieven kwam Petra erachter hoe. Ze bleven leven, omdat ze werden bijgevoederd door de duinmeiers (met rapen, wortels, hooi en stro). Bovendien werd na een strenge winter een jachtverbod ingesteld. Ook manipulatie van de soort speelde een rol.ProblemenAl snel na de introductie van duinkonijnen ontstonden er problemen: zandverstuivingen! Ook gingen de konijnen op rooftocht uit. Boeren en grote heren die in de 17e eeuw langs de duinrand mooie buitenhuizen met luxueuze tuinen hadden aangelegd, gaven de konijnen de schuld van de zandverstuiving.Dat gaf natuurlijk herrie, want de Graaf van Holland (eigenaar van de konijnenrechten) wilde zijn lucratieve inkomsten niet opgeven. De boeren kwamen op voor het behoud van landbouw langs de duinen en de heren voor de dure planten in hun tuin. Andere boeren, die graanvelden in de duinen hadden, maakten een afspraak met de graaf. Tegen korting op de pacht mochten de konijnen hun buikje rond eten op hun graanvelden in de duinen. Er werd toentertijd namelijk volop graan gekweekt in de duinen. Dat is tegenwoordig ondenkbaar. Al sinds de Romeinse tijd is er landbouw in de duinen. De konijnen waren tot op zekere hoogte afhankelijk van die landbouwgewassen.Het 'ideale' konijnIn het begin was het konijn een delicatesse voor de allerhoogste sociale klasse. Zodra er meer aanbod kwam degradeerde het beestje echter langzaamaan tot voedsel voor het volk, dat op markten in de steden te krijgen was. De konijnen werden flink doorgefokt. Petra vond aanwijzingen over moederkonijnen die op grootte werden geselecteerd. De 'goeien' kregen een knip in het oor en mochten niet worden afgeschoten. Door op grootte te selecteren fokte men uiteindelijk een grotere soort. Dit vond Petra in een traktaat over de jacht, geheten het "Jachtbedryff" uit 1635.KonijnensterfteKonijnen sterven op dit moment bij bosjes. Dat komt vooral door het VHS-virus (Viraal Haemorraghis Syndroom), maar er is meer aan de hand. Konijnen hadden eeuwenlang geen natuurlijke vijanden, maar nu zijn er weer vossen bij de vleet. Gevolg: de konijnen graven zich letterlijk in, dus je ziet ze ook minder. Er zijn nog meer oorzaken voor het uitsterven: door de zure regen groeien de planten te hard. Dat kan het konijn niet meer bijhouden, vooral niet als de populatie door het nieuwe virus is uitgedund. Op zo'n moment verruigt het landschap. Petra kan zich flink verbazen over pogingen van overheid en natuurinstanties om het landschap in 'oorspronkelijke staat' terug te brengen. Hoezo, oorspronkelijk? Daar is geen sprake van. Wij manipuleren ons landschap al eeuwenlang.]]> Mon, 17 Aug 2009 17:05:35 +0200