iSPEX
‘Dit zal een van de grootste citizens science projecten ooit ter wereld worden’, aldus Frans Snik van team iSPEX. Het team heeft een opzetstukje voor de iPhone ontwikkeld met bijbehorende app: de iSPEX. Hiermee kunnen mensen met een iPhone eenvoudig fijnstof meten. Het plan is om op een heldere dag in 2013 met 10.000 mensen tegelijkertijd een meting te doen en zo het fijnstof in Nederland in kaart te brengen.
Team iSPEX is een zeer gevarieerd team, met achtergronden bij het KNMI, NOVA (onderzoeksschool voor astronomie), SRON (het Nederlandse instituut voor ruimte onderzoek) en het RIVM. ‘Iedereen heeft zijn eigen doelstelling. Het RIVM, in samenwerking met het Astma Fonds, gaat kijken of dit een geschikte nieuwe meetmethode is om bronnen van fijnstof te kunnen identificeren en om gezondheidsrisico's in te schatten,’ zegt Snik. Voor het KNMI en SRON is de invloed van fijnstof op het klimaat de bron van interesse. NOVA gebruikt de meetmethode van iSPEX in de zoektocht naar nieuwe aardachtige planeten. Als het team de Academische Jaarprijs wint, is het mogelijk om de beoogde 10.000 opzetstukjes te maken. Ook wordt het prijzengeld besteed aan de ontwikkeling van de app die de berekeningen voor de meting doet. De app wordt ook gebruikt als platform om meer informatie over de meting en de resultaten te communiceren.
Maar wie wil er nu zomaar tijd vrijmaken voor dit onderzoek? Daar is Snik duidelijk over: ‘Mensen gaan zelf wetenschapper worden, zelf wetenschappelijke metingen doen, dat is al heel erg cool.’ Daarnaast dragen de metingen bij aan een beter begrip van de gevolgen van fijnstof voor je gezondheid. Het project moet bekendheid krijgen bij het brede publiek via internet. Ook mikt het team op specifieke doelgroepen zoals liefhebbers van weer- en sterrenkunde, of abonnees van populairwetenschappelijke tijdschriften.
Verder zijn er doelgroepen die direct belang hebben bij het onderzoek. Zo werkt het team nauw samen met het Astma Fonds om de iSPEX te verspreiden onder astma patiënten. Voor hen is het van belang dat de bronnen van fijnstof worden gevonden. ‘We werken ook samen met het Globe netwerk, gesticht door Al Gore. Dat is een internationaal netwerk dat als doel heeft om schoolkinderen zelf bezig te laten zijn met klimaatverandering,’ zegt Snik. Hun lespakketten kunnen de scholieren veel leren over fijnstof en eigenschappen van licht. ‘Het Globe netwerk wil iSPEX gebruiken als voorbeeld voor een eigentijdse meetmethode voor fijnstof.’ Op deze manier raken scholieren betrokken bij de praktijk van wetenschap en kunnen ze zelf meedoen aan een echt wetenschappelijk experiment.
‘Wat we ook willen doen met die meting van de blauwe hemel, is eigenlijk de eerste kwantitatieve meting van het befaamde Hollandse licht, van de schilderijen van Van Ruysdael,’ zegt Snik. Doordat team iSPEX ook een paar honderd iSPEX binnen hun netwerk in Europa willen verspreiden, kunnen ze verschil meten van het licht in Nederland ten opzichte van bijvoorbeeld Italië en Spanje. Op deze manier wil team iSPEX ook kunstliefhebbers bij het project betrekken.
Ondanks het feit dat ze bij team iSPEX al heel wat ervaring hebben met lichtmetingen, is het nog een beetje een verassing wat dit onderzoek gaat brengen. ‘Het is voor ons ook echt een experiment. We weten al wel hoe we met dit soort data om moeten gaan, maar één iSPEX of 1.000 iSPEX maakt een groot verschil.’ Snik verwacht veel van het project. ‘Als we laten zien dat deze manier van meten werkt, dan gaan we het uitbouwen. Dan moeten we het verder in Europa gaan uitzetten en meer meetdagen organiseren.’ Er komen nu al reacties binnen vanuit Groningen, waar binnenkort een kolencentrale komt. De mensen willen kijken of de fijnstof concentratie in de lucht hierdoor verandert. ‘Dat soort lokale initiatieven kunnen we ook gaan ondersteunen als we weten hoe nauwkeurig deze meting is.’
