Het 'enfant terrible'

De controverse rondom Craig Venter

  • Door: Kevin Widdershoven

Craig Venter wordt wel eens het ‘enfant terrible’ van de genetica genoemd. Maar waarom dan? Zijn team bracht tien jaar geleden het gehele menselijke genoom in kaart. Onder zijn leiding werd vorig jaar de eerste synthetische bacterie gecreëerd. De ontdekkingen kunnen de geneeskunde vooruit helpen en wellicht zelfs het energieprobleem oplossen.

Zoom
Het 'enfant terrible', Craig Venter

In de toekomst is het mogelijk dat we, mede dankzij het onderzoek van Venter, kunstmatige microben kunnen maken die bijvoorbeeld biobrandstof of medicijnen produceren.

Het in kaart brengen van het menselijk genoom kan het in de toekomst mogelijk maken om medicijnen voor te schrijven die afgestemd zijn op het persoonlijk DNA. Dat klinkt allemaal geweldig. Wat is dan de kritiek?

Veel wetenschappers vinden de manier waarop Venter omgaat met de resultaten van zijn onderzoek niet bewonderenswaardig. Hij doet onderzoek vanuit het door hem opgerichte J. Craig Venter Institute en patenteert bijvoorbeeld nieuwe genen en biotechnische methodes die ontdekt worden.

Het is een doorn in het oog van velen dat die genen überhaupt gepatenteerd kunnen worden. Ze zijn onderdeel van de natuur en het is zomaar mogelijk dat Venter (of een ander farmaceutisch bedrijf) een patent heeft op een gen dat ook in jou voorkomt. Tenslotte gaat het om de ontdekking van een gen, niet het uitvinden ervan. Een patent heeft specifiek betrekking op een uitvinding. Waarom is het dan mogelijk om patenten aan te vragen op genen?

Patenten zouden de vooruitgang in de genetica tegengaan en een monopoliepositie creëren voor Venter. Een lucratieve zaak, waar niet alleen Venter inmiddels erg rijk mee geworden is. Wel belangrijk: een patent geeft geen alleenrecht op de data. Een patent is na maximaal achttien maanden volledig openbaar.

Pas als de gepatenteerde kennis commercieel gebruikt wordt, gaat er geld naar Venter. Zo'n patent houdt vooruitgang binnen de genetica dan ook niet tegen op basis van de beschikbaarheid van de onderzoeksresultaten. Het is wel mogelijk dat de vooruitgang gehinderd wordt doordat het minder lucratief is, financieel gezien.

Positief aan Venters werkwijze is dat hij veel geld weet los te krijgen voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek bij particuliere bedrijven. Dit is vaak moeilijk ten opzichte van toegepast onderzoek (ook in Nederland). Fundamenteel onderzoek is namelijk vaak duur en levert na afloop niet direct geld op. De toepassingen komen pas later.

Wat vinden jullie? Staat het patenteren van genen de wetenschap in de weg?

Extra: De uitzending "DNA Hackers" (Labyrint, 21-04-2011) gaat in het tweede deel in op het patenteren van genen en de mogelijke gevolgen hiervan.