Tips bij het liegen
Hoe herken je een leugen? Iedereen heeft er ideeën over. Niet alle amateurtheorieën zijn even coherent, sommige spreken elkaar zelfs tegen. In de uitzending zoekt Labyrint met name naar nonverbale hints. Maar verhalen kunnen ook getoetst worden door naar de verbale kant te kijken.
Glynis Bogaard, promovenda aan de Universiteit Maastricht, doet onderzoek naar leugendetectie. Bogaard gebruikt verbale analyse methoden om waarheid en fictie te onderscheiden. Hieronder vind je vijf aandachtspunten bij het liegen. Bogaard analyseerde ook de twee verhalen die Japin vertelde. Ontdek onderaan of de deskundige Japin wist te ontmaskeren.
1. Zeg rustig 'Euh..'
‘Euhs’ zeggen niets over de waarheid van een verhaal. ‘Euhs’ kunnen misschien betekenen dat een verhaal complex is, diep in het geheugen verstopt is of iemand gewoon een slome verteller is.
Over 'euhs'
2. Maak het verhaal 'jouw verhaal'
Vertelt iemand een verhaal afstandelijk of betrekt hij of zij zichzelf er vaak in? Iemand die liegt is minder geneigd ‘ik’ en ‘mijn’ te gebruiken en distantieert zich hiermee van het verhaal.
Afstand
3. Spring van de hak op de tak
In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is een goed gestructureerd verhaal niet altijd een teken van waarheid. Iemand die een waargebeurd verhaal vertelt en daar geëmotioneerd bij is, houdt zich niet aan een nette chronologie. ‘Mensen gaan van de hak op de tak springen en beginnen bij het einde van een verhaal en eindigen bij het begin’, aldus Bogaard.
Máár, als iemand een verhaal vaak vertelt, kan zelfs een waar verhaal dat de verteller emotioneert, gestructureerd zijn: ‘Hoe vaker je een waar verhaal vertelt, hoe chronologischer je het gaat maken.’ Het criterium structuur werkt dus alleen als iemand een verhaal nog niet vaak verteld heeft.
4. Corrigeer jezelf
Iemand die zichzelf corrigeert toont een vertoont een teken van waarheid. Let wel op, het woordje ‘zichzelf’ is hierbij cruciaal. Als iemand zich corrigeert naar aanleiding van een kritische opmerking van een ander telt correctie niet als teken van waarheid. De correctie moet, spontaan gebeuren.
Over correcties
5. Beleef de leugen
Hoe specifieker iemand is of kan zijn, hoe waarheidsgetrouwer. Meer detail doet de geloofwaardigheid goed. Met name het expliciet maken van zintuiglijke indrukken maken een verhaal geloofwaardig. ‘Ik kwam de stoffige, kleine kamer binnen en rook een muffe sigarenlucht’ is dus waarschijnlijker waar dan ‘ik kwam de kamer binnen’.
Met al deze kennis moet Glynis Bogaard zelf makkelijk Arthur Japins fictie van werkelijkheid kunnen scheiden. Toch? Beluister hier of ze het goed had en hoe ze Japin analyseerde.
