Helium is lichter dan lucht, en daarom stijgen heliumballonnen op. Hoewel het het op een na meest voorkomende element in het heelal is, komt het spul op aarde nauwelijks voor, juist omdat het zo licht is. Dit soort weetjes komen langs in onderstaand filmpje van 'wetenschapskomiek' Brian Malow. Brullen van de lach heb ik niet gedaan, maar leuk is het wel, en interessant. Nu weet ik waar het helium in mijn ballon vandaan komt. En hoe het daar kwam. En dat er een heuse heliumcrisis aan zit te komen - da's geen grap.

Steeds meer auto's hebben een (gedeeltelijk) elektrische aandrijflijn. Zuinig en milieuvriendelijk, maar de batterijen zijn wel loodzwaar. Kan dat nou niet anders? Jazeker, bijvoorbeeld door de carrosserie van de auto als batterij te gebruiken. Niet het stalen of aluminium plaatwerk van de huidige generatie auto's, maar door vierwielers op te bouwen uit koolstof. Het EU-project STORAGE werkt aan de ontwikkeling van dunne koolstofplaten, waarin stroom kan worden opgeslagen. Goed geisoleerd natuurlijk, zodat je rustig tegen je auto kunt blijven leunen. Als het lukt om het laadvermogen van dit materiaal net zo groot te maken als dat van bestaande lithium-ion batterijen, dan geven alleen al het dak, de motorkap en de achterklep genoeg energie om 130 kilometer op te rijden, zegt een woordvoerder van Volvo, dat ook aan het project deelneemt. En er zijn ook andere toepassingen mogelijk: apparaten als navigatieapparatuur zouden hun energie kunnen halen uit hun eigen omhulsel.

Volgens de Amerikaanse kustwacht stroomt per dag ruim 800.000 liter ruwe olie de zee in voor de kust van de staat Louisiana, zo'n vijf keer zo veel als eerder geschat. Sinds het in brand vliegen en exploderen van een boorplatform op 22 april spuit de olie uit de zeebodem. Nu blijkt dat het uit drie verschillende gaten komt. Pogingen om die met robots te dichten, zijn mislukt. Een deel van de olie is inmiddels wel verbrand op het wateroppervlak, wat de milieuschade enigszins beperkt. Maar als de gaten niet snel gedicht worden, kan dit uitlopen op de grootste olieramp ooit. Al moet het lekken wel heel lang doorgaan om evenveel olie in zee te brengen als Iraakse olietankers in de Eerste Golfoorlog loosden - daarbij belandde zo'n twee miljard liter van de viezigheid in het water. Lees meer bij de Volkskrant (met video) en de BBC (veel achtergrondinfo).

Het is nog maar een paar weken geleden dat je werd opgeschrikt door de ontdekking van een nieuwe varaan, zeg maar een turbohagedis. Vooral dankzij het feit dat het beest twee penissen heeft, ontbrak het nieuws in geen enkel zichzelf respecterend medium. De boodschap dat het heel bijzonder is om in deze tijd nog zo'n groot nieuw dier te ontdekken, ging daardoor een beetje verloren. Misschien is dat maar goed ook. Want wat nou bijzonder: nu melden Amerikaanse en Finse biologen dat ze nóg een nieuwe varaan hebben ontdekt. Hij is nauw verwant aan die andere nieuweling, wordt ruim een meter lang en komt alleen maar voor op het kleine eilandje Sanana, in het westen van de Indonesische eilandengroep de Molukken. De Toortsvaraan heeft een opvallende oranje kop en een zwart lijf. Het beest eet aas en kleine dieren. Meer feiten en foto's hier. Heeft hij ook een dubbele penis? Vast wel, gezien zijn familie.

Nieuw: het huisdierdonorcodicil. Het is aan de Stichting Proefdiervrij te danken dat de Universiteit Utrecht vanaf nu zo veel mogelijk practica bij de faculteit diergeneeskunde gaat doen met dode huisdieren, in plaats van speciaal voor dat doel omgebrachte proefdieren. Voorlopig alleen via tien dierenartsen in de regio, en hooguit 300 honden, katten, konijnen, ratten en cavia's per jaar, maar "op latere termijn is het de bedoeling dat iedere universiteit in Nederland gebruik maakt van dit programma", aldus dit persbericht van de UU. Nog een zin daaruit: "De nazorg voor het overleden huisdier zal hetzelfde zijn als bij een dierenarts". Ik kan me vergissen, maar bestaat die nazorg niet vooral uit het in een destructiebak deponeren van het stoffelijk overschot, waarna het een soort vuilverbrander ingaat?

Hoe dan ook, goed idee, en eigenlijk belachelijk dat het niet veel eerder al is uitgevoerd. Voor Poekie maakt het niet uit, en voor proefdier #3456789 natuurlijk wel. Dus doneert allen uw dode dieren. Zelf in de tuin begraven mag toch niet.

Dat onderzoek naar de asdeeltjes van de Eyjafjallajökull vulkaan belangrijk is voor het vliegverkeer en mogelijke gezondheidsrisico’s is interessant, maar soms zijn de verhalen achter de wetenschap veel leuker. Twee studenten van de Universiteit Utrecht waren met hun auto in Engeland toen de aswolk overtrok. Met het as nog op hun auto zijn ze terug gereden naar Utrecht, waar dit stof nu onderzocht wordt in laboratoria. Het stof van de auto geeft nu opheldering over het verloop van de vulkaanuitbarsting.

Voor degene die ook benieuwd zijn naar de wetenschappelijke ontdekkingen aan de hand van dit autostof: het blijkt vooral te bestaan uit kristalletjes van minstens 10 mineralen. Veel van deze mineralen kunnen alleen ontstaan in siliciumrijke magma, die niet zo vloeibaar is als siliciumarme magma. Dat helpt te verklaren waarom de tweede uitbarsting op 14 april zo explosief was. Siliciumarm magma baande zich waarschijnlijk al jaren een weg naar boven, maar kon niet vrijkomen door een harde gestolde siliciumrijke ‘prop’ van een eerdere uitbarsting. Daarom vond de eerste eruptie relatief rustig plaats op de flank van de vulkaan. Pas een aantal weken later was de ‘prop’ zo aangetast dat deze onder de druk verbrijzelde, waardoor er een veel explosievere uitbarsting met veel as plaatsvond. In het stof is ook inderdaad een mix van siliciumarme en siliciumrijke deeltjes gevonden, wat deze theorie verder ondersteunt.

Dus wie ooit beweerd heeft dat wetenschap ver van zijn bed is, moet maar eens op zijn auto gaan kijken. Dat kan namelijk hele interessante ontdekkingen opleveren.

Iemand die sterft, vertoont vlak voor dat moment een korte maar heftige piek in hersenactiviteit. Dat hebben anesthesioloog Lakhmir Chawla van het George Washington University Medical Center en collega's vastgesteld bij zeven verdoogde patiënten die losgekoppeld werden van de apparatuur die ze tot dat moment in leven had gehouden. De hersenen werden zo actief ondanks het wegvallen van de bloeddruk, vlak daarvoor, waarbij ook de hersenactiviteit was ingezakt. De laatste uitbarsting van actifiteit duurde tussen de 30 en 180 seconden. Misschien gebeurt dit ook bij mensen die net niet doodgaan, en verklaart het de verschijnselen van een bijna-dood-ervaring, speculeert Chawla. Lees er meer over in dit artikel van Scientific American.

Kleding vergaat snel, dus het is moeilijk om vast te stellen hoe lang de mens zich al in gewaden hult. Ergens tussen de 40.000 en 1 miljoen jaar, was tot dusver de concensus. Maar met het DNA van luizen kom je een stuk verder, bedachten Amerikaanse onderzoekers. Op de mens leven namelijk twee soorten luizen, hoofdluis en lichaamsluis. Die laatste stamt af van de hoofdluis en gedijt in de plooien van kleding. Door te kijken naar de genetische verschillen tussen de twee soorten, en rekening te houden met zaken als gemiddelde mutatiesnelheid, konden de wetenschappers vaststellen dat we al 190.000 jaar kleding dragen. En da's een conservatieve schatting, want de lichaamsluis heeft zich missschien al in een paar generaties afgescheiden van de hoofdluis. In dat geval bedekken we onze huid zelfs al zo'n 200.000 jaar. Een aannemelijke schatting, want in die tijd was de mens zijn lichaamshaar al grotendeels kwijt en begon hij zich te vestigen in koudere, Noord-Europese gebieden.

Wie had vooraf gedacht dat een vulkaanuitbarsting het Europese vliegverkeer bijna een week lam kon leggen? Wat voor lering moeten we daar uit trekken? Edge vroeg vooraanstaande wetenschappers, technologen, kunstenaars, futurologen en een Nobelprijswinnaar naar hun gedachten, en verzamelde ze hier. Het levert een aantal leuke invalshoeken op, bijvoorbeeld over het belang van garantie op vliegtuigmotoren, het risico van risicovermijding, en het spanningsveld tussen persoonlijke verantwoordelijkheid en het algemene belang. Verse Wetenschap verzamelde eerder trouwens al een interessante collectie artikelen over de vulkaanuitbarsting.

De Britse zender BBC 4 brengt de wetenschap dichter bij de burger. Hoe? Heel simpel: door de burger zelf te laten bepalen wat die wil onderzoeken en hem -of haar- ook het onderzoek te laten uitvoeren. Dus dit keer geen Move like Michael Jackson of So you wanna be a popstar?, nee, nu is het: So you want to be a scientist? In januari van dit jaar werden luisteraars uitgenodigd om hun onderzoeksvoorstellen in te dienen en daar werd flink op gereageerd. Van hilarische tot serieuze inzendingen. De BBC heeft nu de vier finalisten bekend gemaakt:

 * Een 59-jarige gepensioneerde onderwijzeres wil de mobiliteit van de tuinslak in kaart brengen, met als doel haar petunias tegen de vraatzuchtige beesten te beschermen.

* Een 39-jarige man wil onderzoeken of zijn theorie klopt dat er bij popconcerten vóór het podium vaak meer ruimte is voor het publiek dan achter in de zaal.

* Een 17-jarige studente wil onderzoeken of jongeren zich anders op Facebook presenteren dan oudere mensen.

* De laatste finalist wil het ontstaan en voorkomen van lichtende nachtwolken onderzoeken..

In september zullen de finalisten hun resultaten presenteren - eerst op een Science Festival in Engeland en vervolgens ook via een publicatie in een echt wetenschappelijk tijdschrift.

De grootste telescoop ter wereld zal gebouwd worden op de Cerro Armazones, een 3060 meter hoge berg in Chili. Dat heeft de ESO (European Southern Observatory) net bekendgemaakt. De plek ligt maar 20 kilometer van Cerro Paranal, waar nu al de Very Large Telescope staat. Maar deze is nog veel groter, en dat zit dus ook in z'n naam: European Extremely Large Telescope. EELT dus. Tja, wij zijn waarschijnlijk het enige volk dat nu aan de onderkant van voeten denkt. Een echte sterrenliefhebber denkt hieraan.

Iedereen weet hoe lang een zwangerschap hoort te duren. Behalve ongeboren baby's, die houden zich niet altijd aan de verplichte 9 maanden. Dat is niet best, want een te vroege geboorte vergroot de kans op allerlei narigheid. Logisch dus dat sommige zwangere vrouwen nauwlettend in de gaten gehouden worden. Helaas kan dat alleen met behulp van een katheter (niet te verwarren met een katheder).

Promovenda Chiara Rabotti komt te hulp. Met een pleister. Nee, serieus. Ze heeft een pleister met elektroden ontwikkeld, die kan meten wat de spieren van de baarmoederwand doen. Nu is ze bezig erachter te komen wat die spierbewegingen precies zeggen over het tijdstip van de bevalling. Over vijf jaar zou de pleister in ziekenhuizen kunnen worden ingezet, aldus dit persbericht van de TU Eindhoven.

In een nieuwe documentaireserie op Discovery Channel geeft de beroemde natuurkundige Stephen Hawking de mensheid het advies om buitenaardse levensvormen niet op te zoeken maar ze links te laten liggen. Daaruit kun je in ieder geval meteen opmaken dat Hawking er van uitgaat dat aliens bestaan. Ja, want in een heelal met miljarden sterrenstelsels - met per sterrenstelsel honderden miljoenen sterren - moet toch veel meer leven te vinden zijn, zo redeneert hij. De kans is groot dat de aliens de grondstoffen op hun eigen planeet hebben opgebruikt en als nomaden in grote ruimteschepen zoeken naar een planeet die ze kunnen koloniseren. Contact leggen met de aliens is volgens Hawking dan ook een dom idee. “Als aliens ons ooit bezoeken dan denk ik dat dat hetzelfde resultaat heeft als toen Christopher Columbus voor het eerst in Amerika landde en dat liep slecht af voor de Amerikaanse Indianen,” zo waarschuwt hij.

Voldoende bewegen is één van de belangrijkste manieren om te voorkomen dat je dik wordt. En daarbij kunnen alle beetjes helpen. Zoals wat vaker de trap nemen, of stomweg een beetje draaien op je stoel of met je voeten tikken. Een paar jaar geleden bewezen wetenschappers dat dunne mensen dankzij dit soort simpele activiteiten een stuk meer beweging krijgen dan dikke mensen. Die zitten liever volledig stil.

Maar ja, mensen aan het bewegen krijgen is niet zo makkelijk; zelfs niet als het om zulke simpele vormen van beweging gaat in plaats van sporten. Een stel Amerikaanse wetenschappers bedacht: “Steeds meer draagbare elektronische apparaatjes hebben tegenwoordig een ingebouwde bewegingsmeter. Kunnen we daar niets mee?” Dus bouwden zij een app genaamd Walk ‘n Play waarmee je kunt bijhouden hoeveel je dagelijks beweegt. Het programmaatje, dat op dit moment (gratis) verkrijgbaar is voor de iPhone en iPod touch, is een stuk gevoeliger dan bestaande apparaten zoals stappentellers. Je kunt er daardoor meer soorten beweging mee meten dan alleen lopen en rennen. Om mensen te motiveren de app echt te gebruiken, bouwden de onderzoekers een spelelement in. Je kunt spelen tegen de computer, tegen je eigen vrienden of tegen bekende personen. Wie de meeste calorieën verbrandt op een dag, wint. 

Nu nog kijken of het aanslaat. Hoewel de Walk ‘n Play volgens de makers al tienduizenden keren is gedownload, scoort ‘ie nog niet heel goed in de iTunes appstore. Voorlopig krijgt de app daar een beoordeling van een magere tweeënhalve ster.

Volgens acupuncturisten heeft hun geprik met naalden invloed op de stroming van chi in het lichaam, een vorm van energie. Natuurwetenschappers vinden dat onzin, want voor chi is geen fysiek bewijs. Toch blijkt acupunctuur wel degelijk te helpen. Bij mensen is dat nog af te doen als een placebo-effect (wat ook inderdaad een grote rol lijkt te spelen). Maar bij ratten?

Zuid-Koreanse onderzoekers hebben aangetoond dat die diertjes na acupunctuur beter herstellen van expres beschadige rugzenuwen dan onbehandelde ratten. Ze zoeken de verklaring niet in chi, maar in het remmen van ontstekingsprocessen in het rattenlijf. Zulke processen zijn namelijk de belangrijkste oorzaak van verlamming die vaak optreedt na beschadinging van het ruggenmerg. Het lichaam beschadigt zichzelf, en de prikken leiden het wellicht af van dat vernietigende werk, aldus de onderzoekers in vakblad Neurobiology of Disease. Lees er meer over in New Scientist.