De smalle zeestraat in de Golf van Californië herbergt een uniek maritiem ecosysteem, rijk aan vele vissoorten, walvissen en schildpadden. Maar het ecosysteem dat Jacques Cousteau ‘het aquarium van de wereld’ noemde, dreigt een spookrif te worden. Een van de grootste bedreigingen is de vistechniek ‘Hookah’. Vissers knutselen daarvoor zelf een duikuitrusting in elkaar met oude luchtcompressoren en plastic buizen of rubberslangen. Daarmee dalen ze vanuit een bootje in het holst van de nacht af in de donkere dieptes van de mangroves en riffen, soms wel tientallen meters diep. Daar liggen de slapende vissen, kreeften en inktvissen zo voor het oprapen of zijn in hun duffe toestand gemakkelijk aan de harpoen te prikken. Het effect hiervan is zo groot dat grotere roofdieren wegblijven en het ecosysteem uit balans raakt. Maar er is hoop, zegt Octavio Aburto-Oropeza van het Scripps Institution of Oceanography. Volgens hem kan een rif of mangrove zich goed herstellen, mits de visserij stopt. Dat is met name belangrijk in paringsgebieden van vissen, zodat een soort zich kan herstellen. Een succesvol voorbeeld is Cabo Pulmo, in het onderste puntje van het schiereiland Neder-Californië. Vissen is hier sinds 1995 verboden en het zeeleven is grotendeels hersteld. De grootste uitdaging voor Aburto-Oropeza is echter om zijn ‘strategische visverbod’ op grote schaal te handhaven.

In deel 21 van de televisieserie 'Beagle, in het kielzog van Darwin' zeilt de Clipper Stad Amsterdam over de Stille Zuidzee op weg naar Moorea, een eiland ten westen van Tahiti.

Aan boord van het schip is moleculair bioloog Henk Roelink, een uitgevlogen Nederlander die in Berkeley, Californië, zijn eigen onderzoekslaboratorium heeft. Hij verdiept zich in het menselijk genoom en duikt beestjes op uit de oceaan, om overeenkomsten tussen het DNA van willekeurige mini-organismen en dat van de mens aan te tonen.

Roelink: "Het is volkomen duidelijk geworden dat wij uit dezelfde bouwstenen zijn gevormd als vliegen, spinnen, kwallen, sponzen; eigenlijk als alle soorten. Dat is het ultieme bewijs van Darwins evolutietheorie die stelt dat wij allen afstammen van één oerorganisme."

Nu het menselijke genoom is ontrafeld, lijkt de sky the limit. Roelink verwacht dat iedereen binnen drie jaar zijn eigen DNA-volgorde kan laten bepalen, voor nog geen duizend euro. Heel nuttig om ziektes, erfelijke afwijkingen en andere ellende te voorspellen. Ook heel handig als je wilt achterhalen wie je biologische vader is. Maar er zit ook een keerzijde aan: verzekeringsmaatschappijen en de overheid krijgen nog meer Big Brother-instrumenten in handen.

Roelinks betoog vormt de opmaat voor het Biocode project op het Zuidzee-eiland Moorea waar het hele ecosysteem in kaart wordt gebracht via DNA-barcoding. Elke unieke soort op het eiland wordt gevangen en vastgelegd aan de hand van zijn DNA. Deze aanpak maakt een einde aan de klassieke taxonomie, de indeling van de natuur die de bioloog Linnaeus introduceerde in 1735.

Het doel van het project is om al het leven op aarde in kaart te brengen. Maar op Moorea gaat het om planten en dieren die publiek eigendom zijn. Het bedrijfsleven, aan de andere kant, doet verwoede pogingen om onderdelen van ons DNA te patenteren. Van wie zijn die 'bouwstenen van het leven' eigenlijk? En: kan het leven wel worden gepatenteerd?

In aflevering 21 van de Beagle gaat het over de vraag: Is de mens wel bestand tegen zoveel nieuwe kennis over zichzelf en over het leven in het algemeen?

Uitzending: zondag 21 februari, 21.10 hr op Ned 2

Lees ook 'Streepjescode van het leven', een artikel van wetenschapsjournaliste Nadine Böke dat deze week in de VPRO-Gids verschijnt - en natuurlijk hier, in het Beagledossier van W24

Baleinwalvissen, reuzenbekhaaien en reuzenmanta’s schuimen al tientallen miljoenen jaren de oceanen af op zoek naar plankton. Maar wie filterde al die kleine organismen in de kleine 200 miljoen jaar daarvoor uit het water? Dat was jarenlang een evolutionair mysterie, want plankton is al tijdens het Mesozoïcum (250 tot 65 miljoen jaar geleden) ontstaan. En de huidige planktonfilterende reuzen uit de zee verschenen pas vanaf 65 miljoen jaar geleden op het toneel. Onderzoekers braken lange tijd hun brein hierover, terwijl het antwoord al sinds de negentiende eeuw ligt te verstoffen in de museumdepots. Nieuwe analyse van niet of verkeerd gecategoriseerde fossielresten toont namelijk aan dat er 170 tot 65 miljoen jaar geleden grote beenvissen in de oceanen leefden, die met opengesperde beken plankton uit het water filterden. Misschien toch die oude fossielkasten nog maar eens nalopen op wat er nog meer voor juweeltjes in liggen. Lees verder op Noorderlicht.

Malaria is wereldwijd een populair onderwerp om te onderzoeken. Degene die met effectieve middelen tegen de ziekte of de mug komt kan nog wel eens een Nobelprijs winnen. Het Amerikaanse bedrijf Intellectual Ventures heeft nu een muggenscherm waarbij camera’s en lasers samenwerken om muggen te spotten en vervolgens te grillen (New Scientist).
Het zogenaamde fotonische scherm kan werken op zonne-energie en zou volgens de onderzoekers om ieder huis heen geplaatst kunnen worden. De mug wordt gespot en er wordt een minimale hoeveelheid vernietigend laserlicht op het beestje losgelaten. Net genoeg om de zoemende ziektebrenger zo te beschadigen dat hij sterft. Maar hoe weet zo’n scherm nou dat het om een mug gaat en niet om een vriendelijke, knuffelbare hommel?
Hieronder een opname in high-speed van een mug die uit de lucht geknald wordt.

Politiek correct is het zeker niet. Maar in de jaren twintig was het geven van een tik aan een kind blijkbaar nog een stuk geaccepteerder dan nu. Er was zelfs een elektrisch billenkoekapparaat ontwikkeld. In 1920 stond het al in de Popular Science, en in 1926 nog een keer. Aangezien het toen weer of nog steeds een noviteit was, sloeg het apparaat waarschijnlijk niet aan bij het grote publiek.