Ze mochten elke dag zo veel alcohol drinken als ze wilden, en dus waren ze elke dag dronken. En dat op een leeftijd van een jaar of vijf. De vier resusaapjes die een groep Amerikaanse neurobiologen op deze manier uit de band liet springen, moesten duidelijkheid verschaffen over het effect dat regelmatige dronkenschap heeft op puberhersenen. Drie andere aapjes waren de controlegroep. Alle zeven werden ze ruim een jaar na het begin van het experiment gedood voor de wetenschap.

Het ging de onderzoekers om de hippocampus, een gebied in de hersenen met de vorm van een zeepaardje, waar steeds nieuwe cellen verschijnen en oude verdwijnen. Dat is belangrijk voor het geheugen. Op het eerste gezicht leek er niets mis met deze hersengebiedjes van de aapjes die dagelijks dronken waren geworden, maar microscopisch onderzoek liet zien dat er veel minder jonge hersencellen inzaten dan bij de controle-aapjes. Dat effect is hoogstwaarschijnlijk blijvend, en leidt op latere leeftijd tot geheugenproblemen. Bij menselijke pubers werkt het net zo, vrezen de onderzoekers. Helaas drinken die vaak te veel.

De doktoren hadden hem al opgegeven. Zijn longen waren ernstig beschadigd en geen enkele poging om zijn lichaam van zuurstof te voorzien mocht baten. Toch werd de man, een 54-jarige inwoner van Stamproy met Mexicaanse griep, onlangs ontslagen uit het academische ziekenhuis Maastricht. Het geheim? ECMO, oftewel extracorporale membraanoxygenatie.

De patiënt kreeg drie weken lang zuurstof toegediend rechtstreeks in het bloed, zodat zijn longen in rust konden genezen van een zware ontsteking. Dit laatste redmiddel was nog niet eerder toegepast in Europa, zegt het ziekenhuis in een persbericht. Inmiddels heeft het azM het al een tweede keer met succes toegepast.

“Het lijkt wat op een hartlongmachine die hartchirurgen gebruiken als ze voor een bypass of een andere openhartoperatie het hart moeten stilleggen”, zegt Jos Maessen, Hoofd van de afdeling Cardiothoracale Chirurgie. “Waar bij een hartoperatie het bloed slechts een uur lang door de machine gaat, kan dat bij ECMO veel langer duren, tot wel een maand lang”, aldus Maessen.

ECMO stelt de vitale organen in de gelegenheid om te rusten terwijl medicatie en mechanische beademing de patiënt doen herstellen. Indien de ziekte of beschadiging aan hart en/of longen voldoende hersteld is, wordt de ECMO geleidelijk gestopt, waardoor het hart en de longen het werk beetje bij beetje weer overnemen.

Het is al meer dan vijftien jaar een zeer populair vak aan de Universiteit van Amsterdam: Big History, oftewel Geschiedenis in het Groot. Studenten maken in de loop van een trimester een reis van de oerknal tot het heden, en snuffelen onderweg aan de meest uiteenlopende wetenschapsgebieden. De grote instigator en inspirator achter dit vak, Fred Spier, heeft nu een boek geschreven waarin hij al die stof samensmeedt tot een enkel groot verhaal: Big history and the future of humanity.

Spier ziet de afgelopen 13,7 miljard jaar als een ontwikkeling waarin de complexiteit langzamerhand steeds verder toenam. Dat geldt in zijn ogen voor alles, of je het nu hebt over atomen en moleculen of over landbouw en de boekdrukkunst. Een fascinerend boek, dat ondergetekende op vakantie eens lekker van kaft tot kaft gaat uitlezen. VPRO-radio besprak het boek onlangs al. Geinteresseerden die 75 euro toch een beetje duur vinden, kunnen gratis het wetenschappelijke artikel downloaden waarop het boek is gebaseerd.

Sinds wanneer zijn vissen handig?
Ruimteveer Atlantis; eenmaal, andermaal......
Wat is de x-factor van skileraren?

Deze en andere actuele wetenswaardigheden zullen voorbijkomen in de populaire wetenschapsquiz Waar gáát dit over?! die zondag 30 mei live wordt uitgezonden vanuit de Openbare Bibliotheek in Amsterdam (OBA).

Deze week worden de teams van captains Lambert-Jan Koops en Lennart Wesel versterkt met Mar Oomen, eindredactrice van het tijdschrift Genoeg en Arjan Kropman, eindredacteur van het tijdschrift Auto Review. Onder leiding van quizmeesteres Isolde Hallensleben buigen de teams zich ook deze week weer over wetenschapsvragen achter, in en over het nieuws van de afgelopen week.

Publiek is van harte welkom om bij de opname aanwezig te zijn. We zitten op de 4e etage van de OBA aan de Oosterdokskade 143 in Amsterdam. Waar gáát dit over?! is een samenwerking tussen Hoe?Zo! Radio, Quest en de Volkskrant.

Zondag 30 mei 2010
13:15 - 13:55 uur
Radio 1

Het is niet fijn om iemand anders geprikt te zien worden met een naald. Dat is ook te zien in je hoofd; daar worden op zo’n moment deels dezelfde zenuwen actief als wanneer je zelf wordt geprikt. Maar die empathie is minder groot wanneer een blanke een naald ziet verdwijnen in een zwarte hand. En wanneer een Afrikaan een blanke geprikt ziet worden, ontdekten Italiaanse onderzoekers.

Een ongemakkelijk resultaat. Betekent het dat alle blanke en zwarte mensen racistisch zijn? Niet per se. De Italianen voerden hetzelfde proefje uit met een paarse hand en dat leverde volop empathie op van zowel blanke als zwarte mensen. ‘Mensen zijn van nature geneigd om empathie te voelen met de pijn van een ander,’ denkt hoofdonderzoeker Alessio Avenanti, ‘maar raciale stereotypes kunnen die reactie onderdrukken.’ Wel vreemd dat alle Italianen en (in Italie woonachtige) Afrikanen in het onderzoek last hadden van die stereotypes. Een herhaling van de proef met andere groepen lijkt me op zijn plaats.

Elektronische apparaten worden steeds kleiner. Dat is niet alleen handig voor jou en mij; ook voor wetenschappers. Bijvoorbeeld doordat radiografische zendertjes steeds kleiner worden. Terwijl biologen een aantal jaar gelden alleen grotere dieren konden uitrusten met zenders, kunnen zij inmiddels ook de trek van vogels volgen met behulp van GPS-rugzakjes. En inmiddels bestaan er nog kleinere zenders. En stel Amerikaanse wetenschappers van het Smithsonian Tropical Research Institute is erin geslaagd een radiografisch zendertje te maken dat zo klein en licht is dat ze het op de rug van een bij kunnen plakken. En kunnen volgen wat zo'n diertje zoal de hele dag doet. Toegegeven, het gaat om een vrij grote, tropische bij. Maar toch knap. Het diertje kan ook prima vliegen met het apparaat op z'n rug, zoals je in dit filmpje kunt zien.

Light-producten zoals frisdrank met zoetstoffen zijn een tikje omstreden. En dan niet alleen omdat je er mogelijk juist dikker van wordt dan van frisdrank met suiker. Sommige mensen vinden ze ook ronduit vies: zoetstoffen geven bij hen een bittere nasmaak. Een internationale groep biochemici heeft daar mogelijk iets op gevonden. Zij ontdekten een stof die de bittere nasmaak van zoetstoffen blokkeert. De stof, die voorlopig nog GIV3727 heet, gaat de bittere smaak van twee veel gebruikte zoetstoffen tegen. En behalve dat voedingsmiddelfabrikanten hier vast heel blij mee zijn, zien de wetenschappers zelf ook toepassingen voor bijvoorbeeld de medicijnindustrie. Misschien dat hun ontdekking helpt om in de toekomst bittere pillen als zoete koek te slikken.

De reis van de Beagle met de clipper Stad Amsterdam is bijna volbracht, zondag 30 mei is de laatste, extra lange uitzending. Tientallen wetenschappers onderzochten hoe onze planeet er nu voorstaat. Die wetenschappers gaan door en op W24.nl kun je de onderzoeken blijven volgen. Over welk onderzoek wil jij in de toekomst geïnformeerd blijven? De plastic soep, de zee van plastic afval? Of bijvoorbeeld de klimaatverandering: palmbomen op de Antarctica, of Geo Engineering? Deel je mening hier en maak kans op twee vip-kaarten voor de clipper tijdens Sail 2010!

Apple-topman Steve Jobs, de man die het technologische landschap het afgelopen decennium ingrijpend veranderde - en wiens bedrijf concurrent Microsoft gisteren voor het eerst in marktwaarde oversteeg - heeft blijkbaar geen hoge pet op van zijn eigen prestaties. Want : 'Technologie verandert weinig - als het al iets verandert', zei Jobs in februari 1996. Ook leuk: 'Binnenkort heb je geen idee meer welke computer je aan het gebruiken bent, net zomin als je weet waar je elektriciteit wordt opgewekt,' voorspelde Danny Hillis al in januari 1994.

Het is een kleine greep uit de voorspellingen die oud-Wired-hoofdredacteur Kevin Kelly opduikelde uit zijn bureaulade. Allemaal zo'n vijftien jaar oud, maar vaak nog zeer actueel. De hele lijst van voorspellingen is te vinden op The Technium.

Ze heten 'quants'. Wizkids die hun wiskundige vernuft loslaten op de financiele markten. Ze gebruiken hun talent niet om nieuwe wetenschappelijke theorieen over het universum of de menselijke geest te ontwikkelen, maar om geld te verdienen. Voor zichzelf en voor anderen. Toegepaste wetenschap, zeg maar.

De quant der quanten heet Emanuel Derman. Hij was afgelopen februari al te gast bij Tegenlicht om zijn licht te laten schijnen over de economische crisis. In een nieuw interview op Edge legt hij niet alleen uit waarom handelende computers (nog) geen gevaar voor de economie vormen en de euro zich in de gevarenzone bevindt, maar ook waarom hij van Spinoza en Plato houdt. En hoe moet het nu verder met de economische crisis? Derman heeft genoeg statuur om toe te kunnen geven dat hij het ook niet weet. Mensen doen wat ze denken te moeten doen, en maken daarbij fouten: 'Zo werkt karma blijkbaar in het universum. [...] Er is geen elegante oplossing voor dit alles.' Hoopgevend.

Matige drinkers leven langer en zijn gezonder, dat is al een hele tijd bekend. Maar het bleef altijd onduidelijk of dat wel echt aan de alcohol lag, of eerder aan het feit dat alleen gezonde mensen geneigd zijn een of twee glaasjes per dag te drinken, en niet meer. Maar let op. De afgelopen jaren is in Nederland een enorm onderzoek gedaan onder 35.000 volwassenen, wiens lotgevallen tien jaar lang zijn gevolgd. Daarbij is gekeken naar de relatie tussen diabetes type 2 (in de volksmond suikerziekte genoemd - maar feitelijk meer een symptoom dan een ziekte) en alchoholconsumptie. In een artikel in het American Journal of Clinical Nutrition staan de resultaten op een rijtje.

En wat blijkt: mensen die behoorlijk gezond leven en een dagelijks drankje nuttigen (een glas voor vrouwen of twee voor mannen), hebben 40% minder kans op diabetes dan geheelonthouders. Da's fors. Dus het ziet er sterk naar uit dat drank echt goed voor je is. Mits met mate. En nee, in het weekend 14 bier achteroverslaan en dan de rest van de week niks, da's niet gezond.

Pillen draaien gaat vandaag de dag nog net als heel lang geleden: meng het medicijn met een vulstof en pers het mengsel tot een pil. Dat gaat niet altijd even goed. Om de dosering van het medicijn bij alle pillen gelijk te krijgen, moet er voor het persen veel geroerd en gemaald worden. Tenzij fabrikanten de methode gaan gebruiken die Britse onderzoekers nu voorstellen: maak eerst een ‘lege’ pil met alleen vulstof, en spuit er dan met inkjetprinters precies de juiste hoeveelheid medicijn op. Farmaceut Glaxo Smith Kline heeft er wel oren naar. De geneesmiddelgigant gaat de printertechnologie samen met de universiteiten van Leeds en Durham aanpassen voor gebruik met geneesmiddelen. Lees er meer over bij Noorderlicht en C2W.

Het is al weer tien jaar geleden dat Amerikaanse wetenschappers op een persconferentie aankondigden dat de menselijke DNA-volgorde was opgehelderd. Ze schetsten welke toekomst de mens hierdoor tegemoet zou gaan. Het beeld van onszelf zou snel helderder worden, ziekten zouden geen geheimen meer hebben. Wat zijn we er nu werkelijk wijzer van geworden? Die vraag staat centraal in het speciale wetenschapscafé 'Lang Leve DNA!' vanavond van 20.00 tot 22.00 uur in de Rode Hoed in Amsterdam. Genenjager Gert-Jan van Ommen en wetenschapsfilosoof Hub Zwart zullen vertellen hoe hun levensloop verweven is met de ontrafeling van het menselijk genoom en verder zijn te gast: Dorien Huttenhuis, een jonge vrouw die het 'borstkankergen' BRCA heeft; Elisabeth Vroom, moeder van een zoon met de genetische spierziekte van Duchenne; Maryze Schoneveld van der Linde, die de ziekte van Pompe heeft en Terry Vrijenhoek, een geneticus die vertelt over zijn eigen DNA-profiel. Elsevierjournalist Simon Rozendaal modereert de gesprekken. Kaarten kosten 5 euro. U kunt natuurlijk ook thuisblijven en kijken naar de uitzending van Labyrint over het weer.

In Nederland hoor je er niet meer dagelijks iets over, maar in de Verenigde Staten blijft het olielek in de Golf van Mexico prominent in het nieuws. Dat is niet gek, want de ramp blijkt toch iedere keer weer een stukje erger dan hij leek. Niet alleen omdat het nog steeds niet gelukt is om de oliestroom uit de diepzee te stoppen, of omdat het lek veel groter is dan werd beweerd. Ook omdat de olie nu begint aan te spoelen in natuur- en recreatiegebieden. En omdat duidelijk is geworden dat oliemaatschappij BP zich tot het uiterste inspant om de ernst van de ramp te bagatelliseren. En het erop lijkt dat de miljoenen liters chemicaliën die gebruikt worden om de olie in het water verspreiden, de schade juist vergroten. En ook omdat BP de regie over het hele gebied in handen lijkt te hebben, terwijl je dat toch eerder van de overheid zou verwachten.

Vandaag begint een nieuwe poging om het lek te dichten: Top Kill. Hoe moet het verder als dat faalt? De Russische staatspropagandazender Russia Today heeft een leuke suggestie: gooi er een kernbom op, dat heeft in de Sowjetunie ook goed gewerkt. Zie onderstaand filmpje.