Hoe kan het dat soorten zich ontwikkelen en kunnen aanpassen aan hun omgeving? Dankzij seks. Het erfelijk materiaal wordt door elkaar gehusseld, en de meeste geschikte combinaties hebben de grootste kans op voortplanting. Het individu kan daardoor profiteren van de genetische innovaties binnen de hele soort.

Is er een vergelijkbaar proces gaande binnen culturele evolutie? Ja, denkt Matt Ridley: handel. Het ruilen en uitwisselen van goederen - en later, ideeen - zorgt ervoor dat individuen kunnen profiteren van de ontdekkingen en uitvindingen van alle andere individuen, legt hij uit in zijn TED-talk (zie hieronder). Oftewel: we hebben onze welvaart te danken aan parende ideeen. Niet alleen in de afgelopen eeuwen, maar ook in de komende, denkt Ridley. Hij is daarom zeer optimistisch over de toekomst.

De analogie tussen seks en handel is een leuke, en het is interessant om Ridley te volgen in zijn argumentatie. Zijn conclusie overtuigt helaas minder. Ten eerste is hij wel erg sterk pro-vrije markt, en erg anti-overheid, waardoor hij geen oog heeft voor de negatieve effecten van ongebreidelde vrijhandel. Bovendien gaat hij er vanuit dat wat in het verleden werkte - vrijhandel - per definitie ook in de toekomst werkt. Maar zoals iedereen weet die wel eens een aandeel heeft gekocht: in het verlden behaalde rendementen bieden geen garantie voor de toekomst.

Dat doet weinig af aan zijn lezing: zeer de moeite waard om even een kwartiertje voor uit te trekken.

"Ik moet vanavond op precies diezelfde plek als eerst naar de wedstrijd kijken, want dan winnen ze weer!" "Als ik vanavond weer mijn nagels rood-wit-blauw lak, wint oranje zeker!" Een van de opvallendste dingen van het afgelopen wk vond ik het bijgeloof waaraan mensen zich massaal overgaven. En niet alleen de fans. Ook sporters staan er bekend om dat ze nogal bijgelovig zijn. Zo droeg dit wk vrijwel iedereen in het oranjeteam een magneetarmband. Een rage die overslaat naar de wielrenners van de Tour de France. Volgens de fabrikant van deze armbanden kunnen ze je prestaties verbeteren, en zij onderbouwen dit met een wetenschappelijke klinkende uitleg. Waarom deze bandjes (en illustere voorgangers zoals de biostabiel) toch volslagen onzin zijn kun je bijvoorbeeld lezen op de site van de vereniging tegen kwakzalverij.

Maar als 'lucky charms' zoals je favoriete sokken of magneetarmbandjes feitelijk niets doen; waarom geloven dan toch zo veel mensen erin? Omdat je puur door het geloof erin toch beter kunt gaan presteren. Dat blijkt bijvoorbeeld weer uit recent onderzoek van een stel Duitse psychologen. Mensen die een geluksvoorwerp bij zich hadden terwijl ze een testje op een computer deden, scoorden beter op die test dan mensen die van tevoren te horen kregen dat ze een geluksvoorwerp mee mochten nemen maar bij wie dit voorwerp vlak voor de test werd afgepakt. Uit een aanvullend onderzoek van dezelfde psychologen bleek dat de mensen met een geluksvoorwerp beter presteerden omdat hun geloof in het voorwerp hun zelfvertrouwen verstrekte.

Eigenlijk is dit niets nieuws onder de zon. Hetzelfde principe zat ook al verwerkt in de klassieke Disneyfilm Dombo. Dombo, het olifantje met de grote oren, kreeg van zijn vriendje Timmie een magische veer waardoor hij kon vliegen. Alleen was die veer niet magisch; het was gewoon een ordinaire kraaienveer. Timmie wist dat Dombo prima kon vliegen, en dat hij alleen een beetje meer zelfvertrouwen nodig had. Aan het eind van de film komt Dombo er zelf ook achter dat hij die veer helemaal niet nodig heeft. Eind goed, al goed.  

Bijna iedere zomer teisteren grote bosbranden delen van Europa. Jaarlijks breken 75.000 grote en kleine branden uit, die samen 5000 km2 bos verwoesten, een oppervlakte zo groot als de provincie Brabant. Deze zomer was heel nat, waardoor het tot nu toe meeviel.

 Bij het Europese Joint Research Centre in Ispra, Italie, houdt men onder meer met satellieten continu in de gaten waar het Europese bos brandt. Ook schatten ze per regio het bosbrandgevaar in en inventariseren ze achteraf de schade .
De kaart toont al het land dat tussen 2000 en 2008 is afgebrand. Dat bijna heel Portugal eens in de tien jaar afbrandt is geen toeval. Volgens onderzoeker Jesús San Miguel Ayanz wordt minstens 95% van de bosbranden door de mens veroorzaakt: ‘Meestal zijn het boeren die struiken of stro op hun land willen platbranden, waarna het overslaat naar het bos. In sommige streken is dit een gewoonte. Dit is natuurlijk overal verboden, daarom doen ze het meestal ’s nachts.’

Op de Effis-website kan je zelf meekijken waar het Europese bos ontvlamt.

Iedereen kan in een glazen bol kijken, zelfs een octopus. Maar voor een echte educated guess over de ontwikkelingen in de komende decennia kun je toch beter echte experts nemen. Dat is precies wat het gerenommeerde Smithsonian Institute heeft gedaan voor de 40ste verjaardag van zijn magazine: veertig experts uit allerlei disicplines vragen naar hun toekomstvisie. Met als gevolg veertig leuke en opmerkelijke antwoorden over bijvoorbeeld gebouwen - worden van modder - auto's - worden gratis - lezen - wordt een atletische activiteit - en kunstenaars - die gaan de wereld overnemen. Niet alle antwoorden zijn even verrassend - het ligt voor de hand dat klimaatverandering nog wel even een probleem blijft - maar een flink aantal experts is gelukkig bereid om lekker out-of-the-box te denken. Kijk meteen ook even bij de serie video's in het kader van Life in 2050, dan ben je voorlopig weer toekomst-proof.

Afbeelding: Welcome to planet Highway - D. Spreekmeester

Meegedaan aan de Beagle/W24 fotowedstrijd en benieuwd naar de concurrentie? Of gewoon nieuwsgierig naar alle mooie foto’s? Bekijk dan de slideshow van alle inzendingen. Elke week worden nieuwe inzendingen toegevoegd, dus kom zeker nog eens een keertje kijken.

Nog niet meegedaan? Maak dan (op vakantie) een foto van een situatie van de staat van de aarde waarover jij je zorgen maakt, die je verrast of hoop geeft. Stuur deze voor 31 augustus 2010 naar fotobeagle@wetenschap24.nl. Vergeet niet je naam, telefoonnummer, post- en e-mailadres te vermelden, en ook de locatie waar je de foto hebt genomen. Maximaal 2 foto’s en 5 MB per inzending.

Klik hier voor de verdere wedstrijdvoorwaarden.

Het Britse onderzoeksschip RRS James Cook is teruggekeerd van een missie naar het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan. De onbemande duikboot Isis voer driehonderd uur lang op dieptes van zevenhonderd tot 3600 meter en haalde meer dan tien mogelijke nieuwe soorten diepzeewormen, zeekomkommers en kwallen omhoog. Drie nieuwe varianten van de wormensoort Enteropneust acorn, die de onderzoekers in de dieptes van het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan aantroffen, behoort tot een groep diersoorten die mogelijk de ontbrekende schakel zijn tussen gewervelde en ongewervelde diersoorten. Bekijk het hele fotoverslag op Noorderlicht.

In virtual reality hebben vette snacks hetzelfde effect op mensen met anorexia of boulimie als echt voedsel. Geanimeerde donuts, chips en patat zouden dus gebruikt kunnen worden voor de behandeling van deze eetstoornissen. Dat schrijft een team van internationale onderzoekers deze week in Annals of General Psychiatry.

Het onderzoeksteam schotelde dertig vrouwen afwisselend echt voedsel, virtueel voedsel en foto’s van snacks voor. Tien van de vrouwen hadden anorexia, tien boulimie en de andere tien vormden de controlegroep. Het voedsel bestond allemaal uit snacks met veel calorieën, zoals donuts. De onderzoekers keken hoe de vrouwen reageerden, door hun hartslag, elektrische weerstand van de huid en stressniveau te meten. En wat bleek? Het echte voedsel had exact dezelfde effecten als het virtuele voedsel. Alleen statische foto’s werkten minder goed. De onderzoekers willen nu methoden ontwikkelen om virtual reality in te zetten bij de behandeling van eetstoornissen, om bijvoorbeeld de emotionele reactie van patiënten in een virtueel buffet te bepalen.

Bepaalde diersoorten weten zich heel goed aan te passen aan extreme klimaten. Neem de woestijnvleermuis Pipistrellus kuhli. Dit dier overleeft in zeer droge en hete woestijngebieden. En dat is opmerkelijk, vinden Israëlische onderzoekers, want een vleermuis raakt normaal als hij vliegt snel zweetvocht kwijt via zijn grote onbedekte vleugels. Maar daar heeft de woestijnvleermuis iets op gevonden.

De onderzoekers kwamen erachter dat het dier water kan vasthouden door de vetsamenstelling van zijn huid te veranderen. Hierdoor verliest hij in totaal maar tachtig procent van het water dat andere vleermuissoorten kwijtraken, die niet in de woestijn leven. De onderzoekers presenteerden hun onderzoeksresultaten deze week op de jaarlijkse bijeenkomst van de Society for Experimental Biology in Praag. Op basis van hun ontdekking willen ze meer vleermuissoorten gaan bestuderen, om er precies achter te komen hoe deze dieren reageren op klimaatverandering.

Kunstmatige intelligentie is al ruim een halve eeuw een grote belofte. Maar een computer bezit nog altijd in de verste verte geen mensachtige intelligentie, evenmin als het internet. Waarom niet? Omdat we een verkeerd beeld hebben van intelligentie, denkt David Gelernter (de computerwetenschapper die in 1993 zwaar gewond raakte door een bombrief van de technofobe Unabomber).

We zien gedachten te veel als redenaties, en te weinig als associaties, emoties en hallucinaties. De mens heeft lang niet altijd controle over zijn denken, het gaat soms geheel zijn eigen gang, bijvoorbeeld in dromen. Zolang een computer en het internet niet over die droomlogica beschikt, zal het niets worden met kunstmatige intelligentie, aldus Gelernter. Zijn oudere vakgenoot Marvin Minsky beweerde een aantal jaren al iets vergelijkbaars, door te stellen dat de mens een emotiemachine is. Fascinerende materie, wat je er ook van vindt.

Natuurlijk, Alice in Wonderland in drie dimensies bekijken in de bioscoop is een leuke ervaring. Maar zou het niet nog veel leuker zijn om je eigen belevenissen terug te bekijken in 3D? Om je vakantiekiekjes en de eerste stapjes van je zoontje van het scherm te zien loskomen? Het lijkt mogelijk te worden met een nieuwe 3D camcorder. Voor een paar honderd dollar kun je in augustus zo'n apparaatje kopen, en voor eenzelfde bedrag koop je er een foto/filmlijst bij om alles in 3D op af te spelen. En het leukste: je hebt geen brilletje nodig om het 3D-effect te ervaren. Een ubercoole gadget, zou ik zo denken.

De zeilreis van de Stad Amsterdam is voorbij, maar daarmee is de vaart niet uit het Beagle-project. W24.nl gaat deze zomer door en jij kunt meedoen. Tijdens de reis onderzocht de Beagle de staat van de aarde. Maar hoe staat de aarde er volgens jou voor? Deze zomer ben jij de journalist: maak op je vakantie een foto die volgens jou treffend de staat van de aarde verbeeldt en doe mee met de Beagle/W24 fotowedstrijd

Wij zijn heel benieuwd naar wat je zélf, tijdens je vakantie, tegenkomt dat ons meer vertelt over de staat van de aarde. Maak een foto van een situatie waarover jij je zorgen maakt, die je verrast of hoop geeft.

In de eerste week van september zal een jury onder leiding van Sarah Darwin een shortlist van de beste inzendingen samenstellen. Die plaatsen we op de Beagle wereldkaart. In de tweede week van september kiest het publiek uit deze shortlist van zorgelijke én hoopgevende beelden een winnaar. W24.nl komt met een toepasselijke prijs

Hoe doe je mee?

Zend de foto’s voor 31 augustus 2010 naar fotobeagle@wetenschap24.nl. Vergeet niet je naam, telefoonnummer, post- en e-mailadres te vermelden, en ook de locatie waar je de foto hebt genomen. Maximaal 2 foto’s en 5 MB per inzending. De foto’s zetten we in een slideshow die op de sites van W24.nl en Beagle komt te staan. Wil je op de hoogte blijven van het verloop van de wedstrijd? De handigste manier is om een abonnement te nemen op de W24 Nieuwsbrief of ons te volgen op Twitter.

Ter inspiratie een paar tips van Beagle-fotograaf Anthony Smith.

Wedstrijdvoorwaarden:
- W24.nl is een populair wetenschappelijk multimediaal initiatief van Teleac, VPRO, NPO, science center NEMO en Kennislink.
- Het copyright op de foto's berust bij de inzender. W24.nl zal te allen tijde de naam van de inzender vermelden.
- De gebruiker garandeert dat de ingezonden foto door hem/haar zelf is gemaakt en verklaart over alle intellectuele eigendomsrechten daarop te beschikken en vrijwaart W24.nl voor mogelijke aanspraken van derden ter zake.
- W24.nl en de samenwerkende partijen afzonderlijk hebben het recht de ingezonden foto's op haar websites en/of andere publicaties te plaatsen binnen het kader van het W24.nl/Beagle-project rond de staat van de aarde.
- W24.nl behoudt zich het recht voor foto’s niet te plaatsen die voor het thema niet relevant, of op enigerlei wijze aanstootgevend of discriminerend zijn. Foto's gestuurd voor commerciële doeleinden of die welke zijn voorzien van een zichtbaar watermerk worden niet geplaatst.
- Alleen Nederlandse en Belgische inzenders kunnen meedoen aan deze wedstrijd. Per deelnemer mogen er maximaal 2 foto's worden ingezonden (1 foto in de categorie ‘zorgwekkend’ en 1 foto in de categorie ‘hoopgevend’).
- Foto’s verstuurd zonder contactgegevens (naam, telefoonnummer, e-mail en adres) kunnen niet meedingen naar de prijs.
- Zodra een deelnemer de foto’s via e-mail inzendt, gaat W24.nl ervan uit dat deze akkoord gaat met de bovenstaande voorwaarden.

Een looprobot bouwen die goed in balans blijft is al lastig genoeg. Maar nu willen Duitse onderzoekers een vierbenige robot ontwikkelen die gewoon door kan blijven lopen als hij onderweg een been kwijtraakt. Maar hoe doe je dat? Daarvoor keken ze de truc af van driepotige honden, die hun loopgang na een amputatie gewoon aanpassen. De onderzoekers trommelden een aantal driepotige honden op en lieten ze op een lopende band rennen, terwijl elk detail van de beweging door hogesnelheidscamera’s werd vastgelegd. Dat vergeleken ze vervolgens met het bewegingspatroon van vierpotige honden, om te zien hoe de dieren hun loopgang aanpassen wanneer ze een poot kwijtraken. De resultaten worden vandaag gepresenteerd op de jaarlijkse bijeenkomst van de Society for Experimental Biology in Praag. Lees verder over driepotige honden en looprobots op Noorderlog.

Het is een dilemma voor veel aanstaande ouders: nemen we het risico op een erfelijke afwijking bij ons kind voor lief, of kiezen we voor een onderzoek, met het gevaar op abortus? Met een (invasieve) vlokkentest of vruchtwaterpunctie kun je uitsluiten dat je kindje het syndroom van Down heeft, maar is er een kleine kans dat de test fataal is voor het ongeboren kind, ook als het kerngezond is.

Dat dilemma kan binnenkort tot het verleden behoren. Maastrichtse wetenschappers hebben namelijk een handige manier gevonden om DNA en RNA van het embryo op te sporen in het moederlijk  bloed. Dat maakt de weg vrij voor een veilige bloedtest die erfelijke afwijkingen in het ongeboren kind kan opsporen. Op dit moment is de test al geschikt om vroeg in de zwangerschap aandoeningen als hemofilie op te sporen, en onderzoeker de Maastrichtenaren of met dezelfde methode ook het syndroom van Down kan worden getraceerd.

De betrouwbaarheid van de test is op dit moment ongeveer 80 procent.  "Als we erin slagen deze test te ontwikkelen, dan kunnen we een goedkope, betrouwbare, snelle en veilige niet-invasieve bloedtest voor alle zwangeren, jong en oud, in de hele wereld aanbieden”, zegt hoofdonderzoekster Suzanna Frints.

Mensen willen van nature delen. Met andere woorden: we zijn van nature genereus. De media van de 20ste eeuw waren eenrichtingsverkeer, zodat alleen consumeren mogelijk was. Maar met de opkomst van internet en slimme mobieltjes worden de media steeds interactiever. Behalve consumeren kun je nu ook volop dingen zelf maken, en die vervolgens delen met de hele wereld. Tel daar bij op dat de wereldbevolking gezamenlijk miljarden uren aan vrije tijd heeft, en de mogelijkheden lijken oneindig. Het cognitieve surplus is een enorme bron van creativiteit. Dat leidt tot flauwe dierenfilmpjes, maar ook tot nieuwe software die levens redt, betoogt Clay Shirky in zijn TED Talk - en in zijn nieuwe boek.

Van Nobelprijswinnaars verwacht je natuurlijk niets dan topwetenschap. De voordracht die Luc Montagnier vanmorgen hield was wat dat betreft nogal verrassend. Hij won in 2008 een deel van de Nobelprijs voor de geneeskunde wegens het ontdekken van hiv, het aidsvirus, wat toen al 25 jaar geleden was. Volgens sommigen heeft hij sindsdien 'alleen maar onzin uitgekraamd', en na zijn praatje van vandaag, voor een zaal vol jonge onderzoekers in Lindau, snap ik waar dat idee vandaan komt. 

Montagnier vertelde over zijn onderzoek aan water. Als je daar een micro-organisme in hebt zitten, en je filtert dat eruit met een heel fijn filter, en je maakt vervolgens al schuddend verdunning na verdunning, dan zie je volgens hem bij de concentraties van 10^-8 tot 10^-11 (homeopathische verdunningen dus) laagfrequente elektromagnetische signalen van 7 tot 100 Hertz. Dat zouden een soort afdrukken van het DNA van het micro-organisme in het water zijn, die zelfs genoeg informatie bevatten om het organisme opnieuw te laten ontstaan! Deze claims gaan nog een stuk verder dan wat homeopaten beweren. Ik kan welgeteld 2 wetenschappelijke publicaties hierover vinden van Montagnier, en die staan in een op z'n zachtst gezegd dubieus tijdschrift. Er mankeert nogal wat aan. Merkwaardig dat deze man een Nobelprijs op zak heeft en merkwaardig dat een zaal vol wetenschappers rustig blijft zitten bij zo'n dubieus verhaal. Vragen stellen mocht trouwens niet.