Het is wat mij betreft het wetenschapsnieuws van de maand: uit DNA van een enkel vingerkootje, gevonden in een zuid-Siberische grot, heeft een groep onderzoekers een onbekende mensensoort geïdentificeerd. Die moet zo'n 40 duizend jaar geleden nog hebben geleefd. Zijn mitochondriaal DNA verraadt dat hij ongeveer een miljoen jaar geleden afgesplitst is van onze stamboom.

Hoe zag deze aapmens eruit? Dat is uit dit DNA niet op te maken, en uit het botje ook niet. Alle ruimte voor speculatie dus. Daarom verbaast het me dat nog niemand (voor zover ik weet) heeft geopperd dat dit het eerste botje van de Verschrikkelijke Sneeuwman zou kunnen zijn dat ooit is gevonden. Er zijn altijd veel verhalen geweest over grote, harige aapmensen in koude gebieden. De yeti in de Himalaya, de bigfoot in Canada, je hebt er vast van gehoord. Tot nu toe is er geen hard bewijs dat ze bestaan, of ooit hebben bestaan. Maar je weet maar nooit. Een soort die zo lang geleden van ons is afgesplitst, zal vast geen kleren hebben gedragen. Voor een leven in de kou kun je maar beter groot en harig zijn. En als je bijna een miljoen jaar naast de rest van de mensheid hebt gestaan, kunnen die laatste 40 duizend jaar er toch ook nog wel bij? Leve de yeti!

Er liepen veertigduizend jaar geleden meer soorten mensen rond op aarde dan gedacht. Wetenschappers meenden heel lang dat rond die tijd de meeste mensachtigen waren uitgestorven. Wel leefden de eerste ‘moderne’ mensen toen nog een poosje zij-aan-zij met neanderthalers. Dit idee werd een paar jaar geleden op z’n kop gezet door de ontdekking van de ‘hobbit’. In een grot in Flores werden skeletten van een kleine mensachtige gevonden die in dezelfde tijd als de eerste moderne mensen leefde. En nu komt er nóg een mens bij. In een grot in het zuiden van Siberië zijn namelijk resten gevonden van een mensachtige van veertigduizend jaar oud. Het was alleen een vingerkootje. Maar door het DNA uit dat vingerkootje te analyseren, hebben wetenschappers kunnen bewijzen dat deze vinger van een heel ander soort mensachtige dan de neanderthalers of moderne mensen is.

Lees meer op Noorderlicht.

Tussen al het duurzamen geweld van zonne- en windenergie, brandstofcellen en, niet onomstreden, kernenergie, hoor je relatief weinig over golf- en getijdenenergie. Toch kunnen waterbewegingen in de zee op sommige plekken flink wat energie opleveren. Ten noorden van Schotland bijvoorbeeld. Daar waar de Noordzee en de Atlantische Oceaan elkaar ontmoeten zijn de golven gemiddeld twee meter hoog, met uitschieters naar tien meter. Daarmee kan naar schatting 15 tot 20 procent van de Schotse energiebehoefte worden gestild. De Britse regering heeft nu groen licht gegeven voor 6 golf- en 4 getijdenenergieprojecten rond de Orkney eilanden, die gezamenlijk tot 1,2 gigawatt aan energie moeten gaan genereren. Een enorme stap voorwaarts voor een industrie die tot dusver voornamelijk bestond uit kleine proefprojecten.

Critici willen nog wel eens vraagtekens zetten bij sociale media: al dat getwitter en gehyve, waar heb dat nou voor nodig? En toegegeven, iets als chatroulette is nou niet meteen de meest verheven toepassing van internet. Maar wat te denken van een virtueel koor van 185 mensen uit 12 landen? Eric Whitacre liet de zangers thuis hun partij inzingen, en bracht beeld en geluid samen tot een prachtig koraal. Hemels. Of moet ik zeggen: cyberspacy? In twee dagen tijd keken al ruim 50.000 mensen er naar. Niet slecht voor een klassiek stuk. Op YouTube zijn trouwens ook alle partijen los te beluisteren.

Japanse neurowetenschappers willen een nieuwe therapie ontwikkelen om van fobieën af te komen. Het idee is simpel: je verdooft een deel van de kleine hersenen - het deel van de hersenen dat onder meer betrokken is bij het ontwikkelen van angsten.
De mensen wiens hersenen worden platgelegd, voelen geen angst als ze vervolgens worden blootgesteld aan de spinnen of slangen waar ze normaalgesproken bang voor zijn. Zoals veel angsten aangeleerd zijn door conditionering, zou je ze met deze methode ook weer af kunnen leren volgens de onderzoekers.

Voor anderen koop je sneller ongezonde producten dan voor jezelf. In een Amerikaans onderzoek kregen proefpersonen allerlei etenswaren voorgeschoteld. Sommigen kregen de opdracht om enkele producten voor zichzelf uit te kiezen, anderen moesten de producten voor een vriend of vriendin uitkiezen. Voor zichzelf kozen de proefpersonen een redelijk gebalanceerd dieet. Voor anderen kozen ze echter vooral ongezonde producten. De onderzoekers zagen hetzelfde patroon toen ze de proefpersonen in de supermarkt loslieten. Hun conclusie: als je wilt afvallen, doe dan liever je eigen boodschappen. 

Ooit een witte krokodil gezien? Waarschijnlijk niet. Ze zijn namelijk behoorlijk zeldzaam. In het wild overleven jonge albino-krokodillen niet lang; omdat ze een schutkleur missen, zijn ze een makkelijke prooi. Er leven er op de hele wereld waarschijnlijk maar een stuk of vijftig. En het Amerikaanse South Carolina Aquarium heeft er kort geleden een daarvan aangeschaft. Een beetje ver weg misschien om in het echt een kijkje te gaan nemen. Gelukkig heeft het aquarium op de site allerlei filmpjes en foto's van het spookachtige dier.

De hamerhaai dreigt net als de blauwvintonijn ten onder te gaan aan zijn smakelijkheid. De enige manier om deze soorten voor uitsterven te behoeden, zou een wereldwijd vangstverbod zijn. Maar dat zit er niet in. De Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora (CITES) is er om internationale lijsten van beschermde dieren op te stellen. Waarna de handel in die dieren verboden is. Maar als de handel veel geld oplevert, lukt het vaak niet om tot een verbod te komen. Dat blijkt deze weken op de 16e CITES-conferentie in Doha, Qatar, waar vertegenwoordigers van regeringen proberen tot afspraken te komen. Landen die veel van de bedreigde dieren vangen of consumeren, liggen dwars. En maken afspraken met arme landen om tegen te stemmen. Zo slaagde Japan er vorige week in om de blauwvintonijn van de lijst te houden, en leidde het land ook de groep die het vandaag is gelukt om het vangen van hamerhaaien ongemoeid te laten. Dat betekent voor de komende jaren nog steeds heerlijke haaievinnensoep. Maar daarna waarschijnlijk nooit meer. Want ook andere haaien zijn in groot gevaar.

Het zelfbewustzijn is een van de grote wetenschappelijke raadselen. Wat is het? Hoe ontstaat het? We weten het niet. Maar er is wel een theorie die snel aan invloed wint: De Global Workspace Theory (GWT). Kort gezegd: ervaringen blijven onbewust zolang ze verwerkt worden in aparte hersendelen. Pas als de signalen worden doorgezonden naar allerlei andere delen van het brein, word je je er bewust van. Bewustzijn heeft dus alles te maken met coordinatie en integratie van allerlei informatie binnen het brein. En met regelmaat: bewuste processen verlopen veel minder chaotisch dan onbewuste processen. Daardoor zijn ze soms te herkennen met hersenscanners. Erg handig, bijvoorbeeld als je wilt weten of een comateuze patient nog over bewustzijn beschikt.

Sinds een paar dagen spoelen op de stranden van Texel en Vlieland en de Noord-Hollandse kust dode zeevogels aan die volkomen overdekt zijn met een zeer kleverige spul. Wat het is, is nog onduidelijk. De slachtoffers zijn vooral zeekoeten, alken, noordse stormvogels en roodkeelduikers. Afblijven, en ook je hond van de beesten vandaan houden, adviseert zeeonderzoeker Kees Camphuysen van het NIOZ. Het zeeinstituut zal de komende dagen proberen uit te vinden wat de kleefstof is, en hoe gevaarlijk het is voor mens en dier.

Voor de vogels heel gevaarlijk, dat blijkt nu dus al. Uit hun onderhuidse vetlaag blijkt dat ze een goede conditie hadden toen ze door de kleverige brei werden verrast, waarna zwemmen onmogelijk werd. Het kan bijna niet anders of het spul komt uit een chemicaliëntanker die zijn opslagtanks heeft schoongespoeld, meldt het instituut in een persbericht (dat ik nog niet online kan vinden. Dat hoeft niet eens illegaal te zijn, want veel olieachtige stoffen mogen op zee geloosd worden. Maar ze hoeven dus niet giftig te zijn om te doden.

Het klinkt tegenstrijdig, maar donker gebrande koffie is juist het beste voor je maag. Dat zeggen Amerikaanse onderzoekers die de stoffen in koffie analyseerden om erachter te komen welke ervan maagpijn veroorzaakt. Volgens hen is er niet een schuldige aan te wijzen. Het gaat om een mengsel van in koffie voorkomende stoffen, waaronder cafeïne, die de cellen van de maag stimuleren om maagzuur aan te maken. En teveel maagzuur kan maagklachten veroorzaken. Maar ze ontdekten ook dat er wel een specifieke stof is die de aanmaak van maagzuur blokkeert. Deze stof, genaamd N-methylpyridium (NMP), komt alleen in gebrande koffiebonnen voor. Hoe donkerder gebrand de koffie, hoe meer NMP erin zit. Je kunt dus beter een paar kopjes sterke espresso drinken dan een slobberbak van licht gebrande koffiebonen om maagpijn te voorkomen. De onderzoekers willen nu ‘maagvriendelijke’ koffie ontwikkelen, speciaal voor de tientallen miljoenen mensen die vanwege hun zwakke maag niet van een kopje koffie kunnen genieten.

In de rij staan aan de kassa van de supermarkt is straks verleden tijd. Dat zeggen onderzoekers uit Amerika en Korea. Zij ontwikkelden namelijk een goedkope RFID-tag (Radio Frequency Identification) die de streepjescode moet gaan vervangen. Bijzonder aan de RFID-tags is dat ze simpelweg zijn te printen op lange rollen dun flexibel plastic of papier.

Het elektronische circuit van de RFID-tags wordt geprint met inkt met daarin een minieme hoeveelheid elektrisch geleidende koolstof nanobuisjes. De RFID-tags zijn zelf passief. Dat wil zeggen dat ze geen eigen energiebron hebben. Ze zetten tijdens het scannen de energie van de radiogolven die het uitleesapparaat uitzendt om in een radiosignaal en sturen dat terug.

In de supermarkt zou je met deze technologie een winkelwagentje vol boodschappen in een keer kunnen laten scannen. Maar het zal nog een jaar of vijf duren voordat RFID-tags in al je boodschappen zitten. Eerst moet het ontwikkelingsteam de technologie uit het prototype nog een flink stuk verkleinen, zodat het even groot is als de huidige streepjescode. En het bereik van het radiosignaal moet worden vergroot van enkele centimeters naar minimaal een meter.

Bekijk ook de Labyrint-uitzending over RFID-chips.

De echte liefhebbers zweren nog steeds bij het imposante gegrom van een V12-motor, maar de sportauto's van de toekomst worden waarschijnlijk elektrisch. Elektrische motoren zijn namelijk gewoon beter. Ze hebben meer power, en dat vermogen is ook nog eens bij elk toerental beschikbaar, zodat je geen versnellingsbak nodig hebt. Het Californische Tesla geeft al een tijdje het goede voorbeeld met zijn roadster, een geheel elektrische auto die je in 3,8 seconden naar 100 km/u katapulteert. Maar ook Porsche, Ferrari en Lotus begrijpen inmiddels dat gorgelen met benzine niet langer de toekomst heeft. Alledrie merken introduceerden deze maand op de autoshow in Geneve hun nieuwste elektrische technieken. Wat te denken van de Porsche 918 Spyder? Van nul tot honderd in 3,2 seconden, top van 320 km/u en toch maar een verbruik van 1 op 33, iets wat alleen hele kleine stadsautootjes hem nadoen. Net als de CO2-uitstoot van 70 gram per kilometer. Blijft natuurlijk de vraag of het gezoem van een elektrische motor de harten van raceliefhebbers ooit sneller zal doen kloppen.

Twee jonge paleontologen hebben in Mongolië een nieuw soort vleesetende dino ontdekt. Het dier is familie van de welbekende Velociraptor, die in de Jurrasic Park films graag op mensen joeg. In het onderstaande filmpje legt een van de onderzoekers uit hoe ze de vondst deden. Het recept: dwaal door de woestijn, tot je bij toeval een klauw van een dinosaurus uit de grond ziet steken. 

Mobieltjes en PDA’s worden steeds compacter met meer functionaliteit. Maar door deze miniaturisering hebben steeds meer mensen problemen om de piepkleine knopjes en toetsenborden ervan te bedienen. Kun je van je eigen lichaam dan geen interactieve gebruikersinterface maken? Dat moeten de onderzoekers van Microsoft en de Carnegie Mellon University gedacht hebben toen ze de Skinput ontwikkelden.

Skinput werkt met een speciale band die je om je bovenarm moet dragen. In de band zit een kleine projector die een interactief touch screen op je handpalm of onderam projecteert. Daar kun je met je vinger op tikken en doorheen scrollen. Net als op een iPhone, maar dan op je arm. In de armband zitten een aantal sensoren die de trillingen registreren die bij elke tik door je arm heen gaan. En de speciale software van Skinput kan aan de opbouw van de trillingen precies zien waar je hebt getikt. Het verschil zit volgens Chris Harrison, onderzoeker aan de Carnegie Mellon University, in het verschil in dichtheid, grootte en gewicht van botten, zacht weefsel en gewrichten.

De volgende stap is om het nog vrij grote prototype fors te verkleinen. Skinput kan dan gebruikt worden in combinatie met minuscule mobieltjes of mp3-spelers.