Alleen een barbaar drinkt rode wijn bij de vis. Vooral de nasmaak is hoogst onplezierig. Tot dusver dachten de experts dat tannine de boosdoener was, de stof die wijn zijn droge mondgevoel geeft. Maar heel soms duikt er toch een rode wijn op die zich prima laat combineren met zeebanket. Niet omdat er geen tannine in zit, maar omdat er geen ijzer in zit, ontdekten Japanse onderzoekers. Dus kijk niet raar op als je binnenkort mensen een glas rode wijn ziet drinken bij hun gerookte zalm. Hoewel het nog lastig is om te bepalen wat het ijzergehalte van een wijn is zolang de kurk nog op de fles zit.

Medisch onderzoek hoeft niet altijd ingewikkeld te zijn, met microscopen enzo. Gynaecologe-in-opleiding Inge Custers van het Centrum voor Voortplantingsgeneeskunde van het Academisch Medisch Centrum (AMC) heeft het heel simpel gehouden. Ze heeft ontdekt dat een kwartiertje blijven liggen de kans op zwangerschap met maar liefst 50 procent verhoogt bij vrouwen die kunstmatige inseminatie ondergaan. Ze vergeleek 400 paren, waarbij de helft van de dames nadat het sperma in hun baarmoeder was geïnjecteerd, meteen op mocht staan - of ze dat ook deden, mochten ze zelf weten. In die groep werd 18 procent zwanger, tegen 27 procent van de vrouwen die een kwartier met opgetrokken benen bleven liggen.

De resultaten staan in het British Medical Journal, een belangrijk wetenschappelijk tijdschrift. Bizar dat zoiets voordehandliggends nooit eerder onderzocht is, of eigenlijk, dat blijven liggen niet altijd al wordt geadviseerd. Ook sperma gehoorzaamt aan de zwaartekracht, dat is toch niet zo vreemd? En niet voor niks heeft een vrouw na natuurlijke inseminatie zelden zin om meteen uit bed te springen.

Dat de ogen van de ongelukkig getitelde Mantis Shrimp (het beestje is noch bidsprinkhaan, noch garnaal) bijzonder zijn wisten we al. Zo bouwen deze kreeftachtigen hun wereldbeeld op uit twaalf kleuren, waar het menselijk oog het met drie moet doen. De beestjes kunnen infrarood en ultraviolet licht zien, en kunnen al met één oog diepte zien. Wij hebben daar twee voor nodig, en infrarood of ultraviolet licht zien gaat ons zonder apparatuur niet lukken, al hadden we drie ogen.

Maar naast al dit vernuft kan het Bidsprinkhaankreeftenoogje nog iets heel handigs, beschreven Britse wetenschappers deze week in Nature Photonics. Het diertje kan namelijk circulair gepolariseerd licht zien. Maar, dan moet 'ie het wel eerst omzetten naar lineair gepolariseerd licht.

Pardon?

Licht is circulair gepolariseerd wanneer een lichtgolf zich in kurkentrekker-achtige vormen voortbeweegt, bij lineair gepolariseerd licht beweegt de lichtgolf zich op één vlak voort. Ter vergelijking: normaal zichtbaar licht beweegt zich op meerdere vlakken tegelijk voort, in verschillende richtingen. Omdat de Mantis Shrimps dit kurkentrekker-licht kunnen zien, kunnen doorzichtige prooidiertje er voor hen uitzien alsof ze licht geven.

Wij kunnen circulair gepolariseerd licht ook omzetten naar lineair gepolariseerd licht. Dat doen we met zogenaamde kwart-golflengteplaatjes: plaatjes die een lichtstraal op zo'n manier breken dat de polarisatie verandert. Die gebruiken we bijvoorbeeld in dvd-spelers. Maar onze kwart-golflengteplaatjes werken alleen voor een beperkt aantal golflengtes van licht.

De kreeftjes troeven ons weer af door de polarisatie in het hele spectrum van zichtbaar licht om te kunnen zetten. Daarbij komt dat de licht-omzet-cellen in het kreeftenoogje veel simpeler en efficiënter werken dan onze golflengteplaatjes. De wetenschappers denken dat we door het kreeftenoogje na te apen veel betere dvd-spelers en elektronica kunnen maken.

De ogen van de Mantis Shrimp in actie zien? ScienceFlash kijken!

Mensen bij wie de arm is geamputeerd voelen hun arm soms nog gewoon, alsof hij er nog aan hun lichaam zit; ze hebben een fantoomarm. Sommige fantomen kunnen bewegingen maken die helemaal niet mogelijk zijn, ontdekten onderzoekers. Sommige patienten kunnen hun fantoomhand helemaal rond draaien, alsof hij aan een as aan hun arm zit in plaat van met een pols. Een beetje oefening volstaat, kun je op Noorderlicht lezen.

Van een midlife-crisis is nog weinig te merken, maar het internet is vandaag toch echt veertig jaar oud geworden. Op 29 oktober 1969 werden voor het eerste twee computers met elkaar verbonden via een 600 kilometer lange telefoonlijn. Sindsdien is er veel veranderd. In plaats van uit twee, bestaat het internet nu uit miljoenen en miljoenen computers, laptops, mobieltjes, navigatiesystemen en ga zo maar door. De eerste internetcomputer, formaatje koelkast, crashte trouwens nadat er twee lettertekens ('LO') waren verstuurd. Sommige dingen blijven altijd hetzelfde.

 Een hersendode patiënt kan er nog akelig levend uitzien. Hij is nog warm en roze en ademt als is het dan met behulp van een beademingsapparaat. Het is voor familieleden dan ook moeilijk om te besluiten de stekker eruit te trekken. Nog moeilijker wordt het als de patiënt aangemerkt wordt als orgaandonor. Want voordat je in iemand laat snijden, wil je er toch wel overtuigd van zijn dat diegene echt dood is. Of, zoals neuroloog Gert van Dijk en ethicus Dick Engberts het stellen: "Uitname van organen zoals de nieren en het hart leidt op zichzelf tot de dood, wat bij een levende patiënt onaanvaardbaar is, maar bij een dode niet."

In Hoe?Zo Radio spreekt presentator Jeroen Dirks een uur lang over hersendood, het uitnemen van organen en het ontvangen ervan met een neuroloog, een ethicus, een nierarts en een ontvanger van een donornier.

Een beeld zegt soms meer dan duizend woorden. Fotograaf Chris Jordan ging naar het minieme Midway atol, een eilandje middenin het noorden van de Stille Oceaan. Daar broeden veel albatrossen. Jordan maakte foto's van de ontbindende karkassen van jonge vogels die het niet gehaald hadden. Kijk even, en je ziet direct waarom. Hierom.

Kinderen leren sneller lezen als het schrift bestaat uit tekens die lettergrepen voorstellen, en niet uit letters, zoals in het Nederlands. Dat ontdekte Yonas Mesfun Asfaha in Eritrea. Hij promoveert op woensdag 4 november aan de Universiteit van Tilburg. In Eritrea worden negen talen gesproken, die volgens drie verschillende systemen worden geschreven. Voor de nationale eenheid niet handig, lijkt me, maar voor deze onderzoeker dus wel. Hij ontdekte onder meer dat kinderen die leren lezen in het Tigrinya beter scoren op lees- en spellingtesten dan kinderen die in het Kunama les krijgen. Dat terwijl Tigrinya wel 245 symbolen voor lettergrepen kent, terwijl Kunama met een alfabet van 25 letters werkt, net als wij. Blijkbaar is de lettergreep een natuurlijker eenheid van een taal dan de enkele klank. Maar hoeveel symbolen zou het Nederlands nodig hebben om letters te vervangen door lettergrepen? Ik tel er alleen al in mijn eerste zin 27.

Playdar klinkt als de ultieme jukebox: Noem de titel van een liedje en binnen een aantal seconden klinkt het uit je speakers. Het gaat hier om een initiatief-in-ontwikkeling van programmeur Richard Jones, die ook al betrokken was bij Last.fm. Playdar is voor iedereen te downloaden en speurt allerlei digitale bibliotheken, waaronder Spotify, af naar het betreffende nummer. Zodra een bibliotheek is gevonden die het nummer heeft, begint het te spelen. Dat kost natuurlijk geld, maar het leuke is dat je ook je eigen harddisk vol muziek open kunt stellen voor Playdar. Als genoeg mensen dat doen, zou over een tijdje wel eens heel veel muziek vrij beschikbaar kunnen zijn. Daar zal vast niet iedereen even blij mee zijn, maar ik ga het programma vanavond meteen uitproberen.

Het griepseizoen is nu echt begonnen op het Noordelijk halfrond, dus ook in Nederland. Met dit jaar in de hoofdrol geen gewoon seizoensgriepje, maar het - steeds minder - gevreesde 'Nieuwe Influenza A H1N1'-virus, alias de Mexicaanse griep. Het aantal ziekenhuisopnamen stijgt sterk (de teller staat op 205), er zijn al 6 doden gevallen en binnenkort begint een grootschalige vaccinatiecampagne. Meer cijfers vind je in het weekoverzicht van het Centrum Infectieziekten. En hier nog bakken vol andere info. Maar als je nu allerlei geruchten hebt gehoord over de griep en wilt weten wat daarvan waar is, kun je beter even naar New Scientist gaan. Het blad ontzenuwt 8 mythen over de ziekte. Bijvoorbeeld dat de inenting gevaarlijk zou zijn. Kan wel wezen dat er een kleine kans op problemen is, maar het griepvirus zelf is veel gevaarlijker.

Waarom stoppen mensenvrouwtjes rond hun 40e met kinderen krijgen, terwijl ze daarna nog tientallen jaren kunnen leven? Biologen gaan er sinds elf jaar van uit dat onze soort zo geëvolueerd is omdat oma's het voortplantingssucces van hun kinderen verhogen als ze meehelpen met zorgen. Maar in de praktijk werd zo'n effect niet steeds gevonden. Een grootmoeder in de buurt verhoogt lang niet altijd de overlevingskans van de kleinkinderen.

Leslie Knapp (Cambridge, GB) en haar collega's snappen nu wanneer dat wel en niet zo is. Volgens hen zorgen oma's beter voor kinderen die sterker met ze verwant zijn. En dat zijn vooral de dochters van hun dochters, omdat die oma's X-chromosoom hebben geërfd. Zonen van zoons hebben veel minder DNA van ze in hun cellen. De onderzoekers vonden in zeven verschillende samenlevingen een correlatie tussen dit verwantschapseffect en het lot van de kleinkinderen, dus hun bewijzen zijn behoorlijk overtuigend. Persoonlijk heb ik trouwens nooit gemerkt dat oma mijn zusjes voortrok.

Meestal laat ik persberichten uit de sociale wetenschappen liggen, maar voor satanisch ritueel misbruik maak ik graag een uitzondering. Van de Universiteit Maastricht:

In de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw zijn in de Verenigde Staten duizenden mensen beschuldigd van het plegen van satanisch ritueel misbruik, daarvan zijn er honderden daadwerkelijk vervolgd en tientallen veroordeeld tot jarenlange en soms zelfs levenslange gevangenisstraffen. In het proefschrift Van kwaad tot erger, waarop criminoloog Tjalling Beetstra vandaag promoveert aan de Universiteit Maastricht, onderzoekt hij het debat over satanisch ritueel misbruik in de Verenigde Staten en Nederland. In Nederland ontbrak de voedingsbodem voor een dergelijke satanistenjacht. Hoe kan het dat er in de VS wel sprake was van morele paniek en in Nederland niet? Lees verder in het persbericht. Tipje van de sluier, vrij geïnterpreteerd: omdat godsdienstwaanzin in de VS de norm is.

Astronomen hebben de oudste ster ontdekt die ooit is aanschouwd. Het gaat om een ster die meer dan 13 miljard jaar geleden explodeerde en veranderde in een zwart gat. De uitbarsting van gammastraling die daarmee gepaard ging, is op 23 april opgevangen door de SWIFT satelliet van NASA, schrijven de onderzoekers in de nieuwste Nature. De ontdekking toont aan dat er slechts 600 miljoen jaar na het ontstaan van het heelal al sterren werden geboren - en overleden. Veel ouder licht dan je op de foto hiernaast ziet, bestaat er waarschijnlijk niet, want de gaswolken in het vroege universum ontwikkelden zich pas na enige honderden miljoenen jaren tot de eerste sterren. Luister om 15.25 uur op Radio 1 naar Noorderlicht Radio voor een interview met mede-onderzoeker Ralph Wijers over deze ontdekking.

Energie aftappen die vrijkomt bij het mengen van zoet en zout water kan volgens de Wageningse ingenieur Jan Post de helft van de stroom in Nederland opleveren. Een centrale in de afsluitdijk zou - over mininaal tien jaar - een miljoen huishoudens van electriciteit kunnen voorzien. Wereldwijd kunnen halve continenten erop draaien, als je tenminste alle mogelijkheden benut (wat de natuur geen goed zal doen).

Blauwe stroom, noemen ze het. Hoe werkt het? Heel kort: zoutdeeltjes willen graag van een hoge naar een lage concentratie. Als je een membraan tussen het zoute en het zoete water hangt, waar water wel doorheen kan, maar niet alle zoutdeeltjes, dan kun je ze zo ver krijgen dat ze elektronen door een draadje naar de andere kant sturen, waarvan je onderweg energie kunt aftappen - da's nou elektrische stroom. OK, dit is natuurlijk een uitleg van niks. Als je meer wilt weten, kun je een kijkje nemen in het dossier Blauwe Stroom van Wageningen UR, zoals men zich daar noemt.

"Ignition and lift off of Ares-I X!" Nadat de lancering van de Ares-I gisteren vanwege slecht weer was uitgesteld, is de onbemande testraket vandaag toch met succes gelanceerd. Om 16.30 uur Nederlandse tijd ging het ding vanaf het Kennedy Space Center in de Amerikaanse staat Florida de lucht in.

De testvlucht duurde slechts twee minuten. In die tijd werden besturingssoftware getest en werd er gekeken of het gevaarte een beetje bestand is tegen krachten die de raket een onbedoelde draai zouden kunnen geven. Ondanks dat er kritiek op het ontwerp is, blijft de Ares-I voor NASA de beoogde opvolger van de spaceshuttle.