Een vlieg, bij, mug of sprinkhaan eens diep in de ogen kijken, dat lukt niet zomaar. Fotograaf Wim van Egmond, bekend van De Reis van de Beagle, doet het wel, en laat iedereen meegenieten. Aanstaande zondag, 23 mei, geeft hij drie korte lezingen met 3D-beelden in Naturalis in Leiden. Vanaf dan tot 31 oktober is in de museumtuin zijn fototentoonstelling 'Kopstukken' te zien. Hoe mooi dat is, daarvan kun je nu al een voorproefje krijgen. Bekijk deze illustere insecten maar eens. Als het bevalt, kun je doorklikken naar meer werk van Wim van Egmond.

De grootste telescoop ter wereld zal gebouwd worden op de Cerro Armazones, een 3060 meter hoge berg in Chili. Dat heeft de ESO (European Southern Observatory) net bekendgemaakt. De plek ligt maar 20 kilometer van Cerro Paranal, waar nu al de Very Large Telescope staat. Maar deze is nog veel groter, en dat zit dus ook in z'n naam: European Extremely Large Telescope. EELT dus. Tja, wij zijn waarschijnlijk het enige volk dat nu aan de onderkant van voeten denkt. Een echte sterrenliefhebber denkt hieraan.

Een bekende optische illusie. Het raam lijkt heen en weer te klappen, terwijl het eigenlijk ronddraait. Het heeft allemaal te maken met rare hoeken in het raam en de plek vanaf waar je ernaar kijkt. Ingenieus bedacht door Adelbert Ames Jr.  (ook bekende van Ames Room). Leuk speelgoed, dat blijkt uit maar weer uit deze clip van de Vlaamse band Goose. Regisseur Keith Schofield heeft zich verdiept in de werking van het raam en zich helemaal uitgeleefd in de clip van het nummer ‘British Mode’.

3D is het magische woord bij nieuwe films en televisies. Wedstrijden van het WK in Zuid-Afrika gaan in 3D opgenomen en uitgezonden worden en over een film als Avatar zeggen veel mensen: “voor het verhaal hoef je niet te gaan, maar dat 3D is wel erg mooi”.
Nu wordt er al een tijdje geëxperimenteerd met 3D technieken. En aan dit artikeltje uit Popular Science (Juli, 1922) te zien, kon je met dit brilletje iedere film in 3D zien. Ook had de bril kleurenvensters die je naar wens kon wisselen, groen voor buiten, blauw voor nacht en rood voor vuur.

Martin Oeggerli, alias de Micronaut, maakt hele mooie foto’s. Dit doet hij met een rasterelektronenmicroscoop. Door elektronen los te laten op preparaten wordt beeldlijn voor beeldlijn net als bij een televisiescherm een plaatje geconstrueerd. Met verbluffende resultaten. Het scherpe zwart-wit plaatje kleurt hij vervolgens in, en dat levert ware kunstwerken op. Kijk snel voor een collectie op Noorderlicht.

Op Chromoscope.net kun je zelf eens kijken wat je met verschillende golflengtes allemaal in de lucht kunt ontdekken. Op dit moment zijn er zeven golflengtes beschikbaar: gamma ray (Fermi), X-ray (ROSAT), H-alpha (WHAM), optisch (DSS), infrared (IRAS), microwave (WMAP) en radio (Haslam). Ik zal er verder niet teveel over uitwijden. Tijd om te gaan spelen in de hemel.

Gisterochtend tussen kwart voor 7 en 7 kon vrijwel heel Noorwegen een bizar schouwspel zien: een blauwe spiraal, heel hoog in de lucht. Of daarboven. Niemand wist wat het was, en nog steeds staat dat niet helemaal vast. Maar het was geen kwestie van photoshoppen, zoals veel mensen dachten die het bericht op internet zagen. New Scientist heeft nu een deskundige gevonden die vol zelfvertrouwen verklaart dat het een mislukte raketproef vanaf een Russische onderzeeër moet zijn geweest, met een langeafstandsraket, van het type dat voor kernkoppen is ontworpen. En ook op SpaceWeather.com worden bewijzen aangedragen voor die theorie.

Wat gebeurt er in de hersenen van een rat die rondloopt? Moeilijk te zeggen, want je kunt 'm niet tegelijkertijd in een scanner of onder een microscoop leggen. Of wacht eens even... moeten onderzoekers van het Max Planck Institute for Biological Cybernetics hebben gedacht. Waarom maken we niet gewoon een gaatje in de schedel van een rat en plakken we die microscoop op z'n kop? Met een gewone rat gaat dat niet, want dan zie je niets. Maar als je eerst hersencellen inspuit met fluorescerende deeltjes, krijg je wel zinnige beelden. Kijk maar naar een kort filmpje op de site van New Scientist. Ik vind het een indrukwekkende wetenschappelijke prestatie, maar er knaagt iets, en het is niet de rat op dit plaatje.

Dat de ogen van de ongelukkig getitelde Mantis Shrimp (het beestje is noch bidsprinkhaan, noch garnaal) bijzonder zijn wisten we al. Zo bouwen deze kreeftachtigen hun wereldbeeld op uit twaalf kleuren, waar het menselijk oog het met drie moet doen. De beestjes kunnen infrarood en ultraviolet licht zien, en kunnen al met één oog diepte zien. Wij hebben daar twee voor nodig, en infrarood of ultraviolet licht zien gaat ons zonder apparatuur niet lukken, al hadden we drie ogen.

Maar naast al dit vernuft kan het Bidsprinkhaankreeftenoogje nog iets heel handigs, beschreven Britse wetenschappers deze week in Nature Photonics. Het diertje kan namelijk circulair gepolariseerd licht zien. Maar, dan moet 'ie het wel eerst omzetten naar lineair gepolariseerd licht.

Pardon?

Licht is circulair gepolariseerd wanneer een lichtgolf zich in kurkentrekker-achtige vormen voortbeweegt, bij lineair gepolariseerd licht beweegt de lichtgolf zich op één vlak voort. Ter vergelijking: normaal zichtbaar licht beweegt zich op meerdere vlakken tegelijk voort, in verschillende richtingen. Omdat de Mantis Shrimps dit kurkentrekker-licht kunnen zien, kunnen doorzichtige prooidiertje er voor hen uitzien alsof ze licht geven.

Wij kunnen circulair gepolariseerd licht ook omzetten naar lineair gepolariseerd licht. Dat doen we met zogenaamde kwart-golflengteplaatjes: plaatjes die een lichtstraal op zo'n manier breken dat de polarisatie verandert. Die gebruiken we bijvoorbeeld in dvd-spelers. Maar onze kwart-golflengteplaatjes werken alleen voor een beperkt aantal golflengtes van licht.

De kreeftjes troeven ons weer af door de polarisatie in het hele spectrum van zichtbaar licht om te kunnen zetten. Daarbij komt dat de licht-omzet-cellen in het kreeftenoogje veel simpeler en efficiënter werken dan onze golflengteplaatjes. De wetenschappers denken dat we door het kreeftenoogje na te apen veel betere dvd-spelers en elektronica kunnen maken.

De ogen van de Mantis Shrimp in actie zien? ScienceFlash kijken!

Alles over de Nobelprijzen dit jaar vind je overzichtelijk bij Noorderlicht, en bij Kennislink. Lees jezelf in no-time in, en weet weer wat het verschil is tussen ribosomen (Nobelprijs scheikunde, hier en hier) en telomeren (Nobelprijs geneeskunde, hier en hier), verbaas je hoe kort het nog maar geleden is dat fotocamera's een rolletje hadden in plaats van een geheugen (Nobelprijs natuurkunde, hier en hier), en ontdek wat er buiten de vrije economische markt nog meer te beleven is (Nobelprijs economie, hier).

Charles Kao krijgt dit jaar een halve Nobelprijs voor zijn onderzoek naar lichtgeleiding door glasvezels. Niet meer weg te denken in de hedendaagse informatiemaatschappij, maar hoe werkt het eigenlijk?

Met een simpel keukentafelexperiment kun je het principe van lichtgeleiding door een ander medium - zoals glas, maar in dit geval water - goed zien. Prik een gat halverwege een pet-fles, hou het gat dicht met een vinger en vul de fles met water. Pak dan een zaklamp, en richt het licht door de fles heen in de richting van het gat. Haal dan je vinger weg. Het licht blijft opgesloten in de waterstraal, die je bijvoorbeeld op je hand kunt richten, omdat de brekingsindex van water en lucht verschilt.

De Nobelprijs voor Natuurkunde gaat dit jaar naar Charles Kao voor zijn onderzoek op het gebied van glasvezelcommunicatie, en naar Willard Boyle en George Smith voor hun onderzoek naar lichtgevoelige chips.

Charles Kao deed in 1966 een baanbrekende ontdekking die aan de wieg stond van de hedendaagse glasvezeltechnologie. Hij berekende hoe je licht over lange afstanden kon transporteren via glasvezels. In de jaren '60 kon licht nog maar over een beperkte afstand van 20 meter getransporteerd worden. In de internetsamenleving van vandaag de dag zijn glasvezels niet meer weg te denken. Ze hebben de wereld een stuk kleiner gemaakt. E-mails, foto's, televisieuitzendingen en youtube-filmpjes: bijna alles wordt via glasvezelnetwerken getransporteerd. Rol je  alle glasvezelkabels die op dit moment gebruikt worden, achter elkaar uit, dan kun je er de aarde 25.000 keer mee omspannen.

Kleurenblind?Dan zie je het getal niet tussen deze stippen. En plas je hoogstwaarschijnlijk staand, want kleurenblindheid komt vrijwel alleen bij mannen voor. Lastig bij het tomatenplukken. Maar er is hoop. Twee kleurenblinde doodshoofdaapjes konden rood en groen wél onderscheiden nadat onderzoekers hun ogen met gentherapie hadden bewerkt. Blijkbaar konden de zenuwcellen van de aapjes zich aanpassen aan de nieuwe kleurinformatie die de ogen gingen doorgeven. Natuurlijk is de nieuwe therapie nog lang niet verkrijgbaar voor mensen, maar het komt er vast een keer van. Meer weten? Lees het korte artikel op Noorderlog of een langer stuk op de nieuwssite van Nature.

Nu ik er zo over nadenk, zou het met gentherapie ook mogelijk zijn om kleuren te leren zien die mensen nog nooit hebben ervaren? Sommige vissen zien ultraviolet licht, slangen zien infrarood, dus als je hun genen overzet naar je mensenoog, wat zie je dan?

Last van droge ogen, een ontsteking aan je hoornvlies of een glaucoom? Dan is het druppelen geblazen. Maar na veel gefriemel en gemors heb je geluk als je ogen meer dan vijf procent van de medicijnen hebben opgenomen. De rest loopt doelloos langs je wang en nek naar beneden. Amerikaanse onderzoekers komen met een alternatief: een contactlens die op gezette tijden antibiotica aan de ogen geeft, dertig dagen lang. Maar in het geval van een glaucoom kun je ook gewoon af en toe een jointje roken. Cannabis gaat de verhoogde druk in de oogbol, waardoor je uiteindelijk blind kan worden, tegen. Tegen droge ogen helpt dat dan weer niet.

Met vloeibare kristallen kun je leuke dingen doen. Ze vormen bijvoorbeeld de basis voor LCD-schermen. Op Noorderlicht staat een fotoverslag met een serie plaatjes van het Amerikaanse Liquid Crystals Institute. Erg mooi!