In de nacht van zaterdag op zondag werd de zon na jaren van rust plotseling onrustig. De hele naar de aarde toe gerichte kant was ineens in rep en roer. (Bekijk de uitbarsting hier in 3 seconden) Aan het oppervlak, waar het zo'n 5700 graden Celsius is, verscheen een grote vurige tong van heet plasma: een coronale massa-ejectie. Miljarden tonnen gloeiend hete deeltjes komen onze kant op en een deel bereikt de aarde vannacht. Die deeltjes zullen door het magnetische veld van de aarde naar de polen geleid worden. Ze botsen vervolgens op de gassen die op tientallen kilometers boven het aardoppervlak hangen. Met een beetje geluk veroorzaakt dat een lichtspektakel dat in noord-Europa te zien is: Noorderlicht.

De uitbarsting van de zon is niet bijzonder krachtig, dus we hoeven niet te vrezen voor beschadiging van communicatiesatellieten, hoogspanningskabels en elektronica. Maar het is wel een teken dat de zon actiever wordt, zoals te verwachten was. Doorgaans slingert hij iedere elf jaar van maximale activiteit naar rustiger gedrag en weer terug. Het vorige maximum was in 2001, en het minimum daarna was bijzonder kalm en langdurig. Wat de hernieuwde activiteit voor het klimaat betekent is de vraag. Koeler zal het er niet van worden.

Al twaalf jaar is hij er mee bezig: het coordineren van de inspanningen van wetenschappers, kunstenaars en programmeurs om een driedimensionale kaart van het universum te maken. Inmiddels heeft Carter Emmart een demo klaar, die een interactieve 3D-tour door het universum mogelijk maakt. Met de software kun je zelf achter het stuur plaatsnemen en je route bepalen. Vrijelijk het heelal verkennen en langs planeten, satellieten en melkwegen scheren, een soort Google Earth in het kwadraat dus. De software is gratis te downloaden (met dank aan onderstaande lezer voor de tip). Maar je kunt ook eerst de presentatie hieronder bekijken.

Het is al meer dan vijftien jaar een zeer populair vak aan de Universiteit van Amsterdam: Big History, oftewel Geschiedenis in het Groot. Studenten maken in de loop van een trimester een reis van de oerknal tot het heden, en snuffelen onderweg aan de meest uiteenlopende wetenschapsgebieden. De grote instigator en inspirator achter dit vak, Fred Spier, heeft nu een boek geschreven waarin hij al die stof samensmeedt tot een enkel groot verhaal: Big history and the future of humanity.

Spier ziet de afgelopen 13,7 miljard jaar als een ontwikkeling waarin de complexiteit langzamerhand steeds verder toenam. Dat geldt in zijn ogen voor alles, of je het nu hebt over atomen en moleculen of over landbouw en de boekdrukkunst. Een fascinerend boek, dat ondergetekende op vakantie eens lekker van kaft tot kaft gaat uitlezen. VPRO-radio besprak het boek onlangs al. Geinteresseerden die 75 euro toch een beetje duur vinden, kunnen gratis het wetenschappelijke artikel downloaden waarop het boek is gebaseerd.

Helium is lichter dan lucht, en daarom stijgen heliumballonnen op. Hoewel het het op een na meest voorkomende element in het heelal is, komt het spul op aarde nauwelijks voor, juist omdat het zo licht is. Dit soort weetjes komen langs in onderstaand filmpje van 'wetenschapskomiek' Brian Malow. Brullen van de lach heb ik niet gedaan, maar leuk is het wel, en interessant. Nu weet ik waar het helium in mijn ballon vandaan komt. En hoe het daar kwam. En dat er een heuse heliumcrisis aan zit te komen - da's geen grap.

De grootste telescoop ter wereld zal gebouwd worden op de Cerro Armazones, een 3060 meter hoge berg in Chili. Dat heeft de ESO (European Southern Observatory) net bekendgemaakt. De plek ligt maar 20 kilometer van Cerro Paranal, waar nu al de Very Large Telescope staat. Maar deze is nog veel groter, en dat zit dus ook in z'n naam: European Extremely Large Telescope. EELT dus. Tja, wij zijn waarschijnlijk het enige volk dat nu aan de onderkant van voeten denkt. Een echte sterrenliefhebber denkt hieraan.

In een nieuwe documentaireserie op Discovery Channel geeft de beroemde natuurkundige Stephen Hawking de mensheid het advies om buitenaardse levensvormen niet op te zoeken maar ze links te laten liggen. Daaruit kun je in ieder geval meteen opmaken dat Hawking er van uitgaat dat aliens bestaan. Ja, want in een heelal met miljarden sterrenstelsels - met per sterrenstelsel honderden miljoenen sterren - moet toch veel meer leven te vinden zijn, zo redeneert hij. De kans is groot dat de aliens de grondstoffen op hun eigen planeet hebben opgebruikt en als nomaden in grote ruimteschepen zoeken naar een planeet die ze kunnen koloniseren. Contact leggen met de aliens is volgens Hawking dan ook een dom idee. “Als aliens ons ooit bezoeken dan denk ik dat dat hetzelfde resultaat heeft als toen Christopher Columbus voor het eerst in Amerika landde en dat liep slecht af voor de Amerikaanse Indianen,” zo waarschuwt hij.

Ik geef het maar even door: het Solar Dynamics Observatory is begonnen met zijn foto- en filmmissie. Het ding hangt boven de aarde, maar kijkt naar de zon. Dat levert spectaculaire beelden op. En meer, want de instrumenten kijken naar allerlei golflengten. Doel: beter begrijpen waarom de zon doet wat-ie doet en welke effecten dat heeft op aarde. Het doel van dit stukje: dat je naar de SDO-site gaat en je vergaapt aan meer van dit soort plaatjes. Ga maar. Of klik met een door naar meer filmpjes.

De Search for Extra Terrestrial Intelligence (SETI) is deze maand op de kop af 50 jaar aan de gang. Met enorme telescopen en wereldwijde rekenkracht wordt gespeurd naar radiosignalen die een teken van buitenaards leven kunnen zijn. Niet zo slim, zeggen sommige mensen. Radiocommunicatie speelt waarschijnlijk maar heel kort een rol in de ontwikkeling van een beschaving, en zal dus zeer moeilijk te vinden zijn. Beter is het te zoeken naar vervuilde dampkringen, ringwerelden of door elkaar gehusselde zonnen.

En dan maar hopen dat je iets vindt. Want het kan natuurlijk ook nog zo zijn dat aliens op een gegeven moment net zo intelligent worden als wij. En wat krijg je dan? Precies: dan raken ze hopeloos verslaafd aan shoppen en videogames, en dan hoor je nooit meer iets van ze.

Eerder deze maand werd nog bekend dat de Large Hadron Collider eind 2011 een heel jaar stil moet worden gelegd voor onderhoudswerkzaamheden. Tot die tijd draait de deeltjesversneller op half vermogen, maar zelfs met die beperking was het mogelijk om protonen op elkaar te laten botsen met een hogere energie dan ooit: 7 TeV.

De beide stralen bestaan uit miljarden protonen die met bijna de lichtsnelheid door de bijna 27 kilometer lange tunnel onder Genève vliegen. Na enige vertraging was de eerste botsing om 13:00 uur een feit. Een kleine twee uur later waren zelfs al duizenden botsingen gedetecteerd.

Er gaan de komende anderhalf tot twee jaar continu proeven plaatsvinden, met ongetwijfeld een schat aan data als gevolg. En belangrijke nieuwe ontdekkingen over de fundamentele eigenschappen van ons heelal, hopen de onderzoekers.

Je kunt de ontwikkelingen in Genève volgen als webcast of via de satelliet, of via twitter.

Een ster leg je niet even op een weegschaal, zeker niet nadat hij met veel geweld uit elkaar is gespat. Toch heeft een team astronomen onder leiding van Ricardo Scalzo (Yale, VS) de massa bepaald van de witte dwerg die aan de basis stond van supernova SN 2007if. Een witte dwerg is een ster die is opgebrand en sterk is samengebald. Zwaarder dan 1,4 zonsmassa's zouden zulke gepensioneerde sterren niet mogen zijn, want dan zou er geen witte dwerg ontstaan maar een neutronenster, quarkster of zwart gat. Die grens heet de Chandrasekhar-limiet, en hij komt voort uit een goed onderbouwde theorie.

SN2007if heeft zich daar niets van aangetrokken. Z'n massa is vastgesteld op 2,1 maal de zon, ruim boven de limiet. Dat is natuurlijk raadselachtig. Wat is er aan de hand? Volgens Scalzo bestaat er een goede kans dat deze supernova het resultaat is van een fusie van twee witte dwergen, die ieder afzonderlijk niet te zwaar waren. Hij wil nu meer supernova's bestuderen om dat idee te testen.

Ja, burgerparticipatie in de wetenschap kan tot mooie dingen leiden. Denk aan burgers die het veld intrekken om vogels te tellen ten behoeve van onderzoek of aan particulieren die de microprocessors van hun huiscomputer belangeloos inzetten voor complexe wetenschappelijke berekeningen. Nu heeft de Universiteit van Arizona HiWish gelanceerd. Het project nodigt geïnteresseerde burgers uit om het oppervlak van Mars af te speuren, met behulp van Google maps van de planeet die via de HiWish site kunnen worden bekeken. De coördinaten van de meest opvallende plekken kun je dan opgeven zodat die spots in meer detail kunnen worden bekeken. Je moet er dan wel even bij vertellen waarom die bewuste plek er volgens jou uitspringt.

 Bouw een kanon met een loop van ruim een kilometer lang, hang er een waterstoftank aan en je knalt zo een projectiel de ruimte in dat ruimtestations kan bevoorraden. Natuurkundige John Hunter, die eerder in dienst was van de Amerikaanse luchtmacht, zou zo’n kanon graag bouwen. Dat vertelt hij in een college voor Google Tech Talk. Het grote voordeel volgens hem: het gebruik van een kanon is vele malen goedkoper dan het gebruik van raketten voor de bevoorrading van ruimtestations.

Het is een hele kunst om de voorraad de ruimte in te slingeren. De ‘kanonskogel’ moet een snelheid van 11,2 kilometer per seconde hebben om door de zwaartekrachtvelden van de aarde heen te komen. De lange loop van het kanon, de druk van de waterstof en de draaiing van de aarde zouden daarvoor moeten zorgen. Omdat een kilometerlange kanonsloop niet echt goed hanteerbaar is, wil Hunter deze aan een platform in zee hangen. De loop zou bewogen kunnen worden in het water en zou zo in de juiste richting gedraaid kunnen worden. Mensen moet je er trouwens niet de ruimte mee in willen schieten: de kracht op het projectiel is zo groot, dat je als mens helemaal platgedrukt zou worden bij het afschieten ervan. Hunter hoopt snel investeerders te vinden voor de bouw van zijn superkanon. Geschatte kosten: 500 miljoen.

Altijd al een spaceshuttle in de tuin willen hebben? Sla dan nu je slag! NASA heeft de prijs van zijn spaceshuttles verlaagt: van 42 miljoen naar 28,8 miljoen dollar. Al eerder toonden zo'n twintig mensen of partijen belangstelling voor de shuttles, maar met de prijsverlaging moeten dat er meer worden. Op 19 februari sluit de verkoop, dus je moet er snel bij zijn.

NASA probeerde al eerder de hoofdmotoren van de shuttles te slijten aan mensen die niet weten wat ze met hun geld aan moeten, maar zonder succes. Daarom zijn de motoren nu gratis verkrijgbaar, al is 'gratis' een betrekkelijk begrip wanneer je bedenkt dat de koper wel opdraait voor de transportkosten.

Dankzij de oeroude, traditionele verhalen van Aboriginals heeft de Australische astronoom Duane Hamacher de krater van een meteorietinslag gevonden. Eén van die Aboriginalverhalen gaat over een ster die uit de hemel valt en neerkomt op een plek die de Aboriginals Puka noemen. Aan de hand van aanwijzingen van Aboriginals en met behulp van Google Earth heeft de astronoom Hamacher de plek weten te vinden. De krater is 280 meter in doorsnee en 30 meter diep.

Lees verder op Hoe?Zo!