Het verhaal over hoe onze soort de wereld veroverde is nog lang niet af. Nu blijkt bijvoorbeeld dat er minimaal 67.000 jaar geleden al mensen leefden op het Filippijnse eiland Luzon, dat ook toen een eiland was. Het bewijs: een voetbotje van enkele centimeters groot, gevonden in een grot. Het is ruim 20.000 jaar ouder dan het vorige oudste botje dat op de eilandengroep is aangetroffen. Lees er meer over bij Physorg.com of in het Journal of Human Evolution, waarin de vondst wetenschappelijk wordt beschreven. Als er zo vroeg al mensen waren, dan moeten ze daar bijna wel via vaartuigen zijn gekomen. En waren het wel moderne mensen? Dat staat niet vast. Op het Indonesische eiland Flores waren immers ook al meer dan een miljoen jaar geleden mensen van een eerdere soort geland, die evolueerden tot de kleine Homo floresiensis. Dichterbij, op Kreta, zijn eveneens werktuigen gevonden van meer dan 200.000 jaar oud. Maar geen botten of schedels.

Ik heb me trouwens door paleontoloog John de Vos laten vertellen dat hij een plek op de Filippijnen kent waar werktuigen van minstens een half miljoen jaar oud in de grond zitten, die dus zeker niet door moderne mensen gemaakt kunnen zijn. Helaas zijn ook daar nog geen mensenbotten gevonden, en als je die niet hebt, 'gelooft niemand je'. Geld voor uitgebreide opgravingen is er vooralsnog niet. Wordt vervolgd.

Hoe kan het dat soorten zich ontwikkelen en kunnen aanpassen aan hun omgeving? Dankzij seks. Het erfelijk materiaal wordt door elkaar gehusseld, en de meeste geschikte combinaties hebben de grootste kans op voortplanting. Het individu kan daardoor profiteren van de genetische innovaties binnen de hele soort.

Is er een vergelijkbaar proces gaande binnen culturele evolutie? Ja, denkt Matt Ridley: handel. Het ruilen en uitwisselen van goederen - en later, ideeen - zorgt ervoor dat individuen kunnen profiteren van de ontdekkingen en uitvindingen van alle andere individuen, legt hij uit in zijn TED-talk (zie hieronder). Oftewel: we hebben onze welvaart te danken aan parende ideeen. Niet alleen in de afgelopen eeuwen, maar ook in de komende, denkt Ridley. Hij is daarom zeer optimistisch over de toekomst.

De analogie tussen seks en handel is een leuke, en het is interessant om Ridley te volgen in zijn argumentatie. Zijn conclusie overtuigt helaas minder. Ten eerste is hij wel erg sterk pro-vrije markt, en erg anti-overheid, waardoor hij geen oog heeft voor de negatieve effecten van ongebreidelde vrijhandel. Bovendien gaat hij er vanuit dat wat in het verleden werkte - vrijhandel - per definitie ook in de toekomst werkt. Maar zoals iedereen weet die wel eens een aandeel heeft gekocht: in het verlden behaalde rendementen bieden geen garantie voor de toekomst.

Dat doet weinig af aan zijn lezing: zeer de moeite waard om even een kwartiertje voor uit te trekken.

Het is al meer dan vijftien jaar een zeer populair vak aan de Universiteit van Amsterdam: Big History, oftewel Geschiedenis in het Groot. Studenten maken in de loop van een trimester een reis van de oerknal tot het heden, en snuffelen onderweg aan de meest uiteenlopende wetenschapsgebieden. De grote instigator en inspirator achter dit vak, Fred Spier, heeft nu een boek geschreven waarin hij al die stof samensmeedt tot een enkel groot verhaal: Big history and the future of humanity.

Spier ziet de afgelopen 13,7 miljard jaar als een ontwikkeling waarin de complexiteit langzamerhand steeds verder toenam. Dat geldt in zijn ogen voor alles, of je het nu hebt over atomen en moleculen of over landbouw en de boekdrukkunst. Een fascinerend boek, dat ondergetekende op vakantie eens lekker van kaft tot kaft gaat uitlezen. VPRO-radio besprak het boek onlangs al. Geinteresseerden die 75 euro toch een beetje duur vinden, kunnen gratis het wetenschappelijke artikel downloaden waarop het boek is gebaseerd.

De reis van de Beagle met de clipper Stad Amsterdam is bijna volbracht, zondag 30 mei is de laatste, extra lange uitzending. Tientallen wetenschappers onderzochten hoe onze planeet er nu voorstaat. Die wetenschappers gaan door en op W24.nl kun je de onderzoeken blijven volgen. Over welk onderzoek wil jij in de toekomst geïnformeerd blijven? De plastic soep, de zee van plastic afval? Of bijvoorbeeld de klimaatverandering: palmbomen op de Antarctica, of Geo Engineering? Deel je mening hier en maak kans op twee vip-kaarten voor de clipper tijdens Sail 2010!

Zou jij een ton betalen voor een verroeste oude motorfiets? Dat was het bedrag dat een gammele tweewieler zonder banden en een kapotte tweecilindermotor van 1488 cc onlangs opbracht op een veiling van Bonhams in Engeland. Het ging namelijk om ’s werelds eerste echte motorfiets, in 1894 gebouwd door ‘Motorfahrradfabrik’ Hildebrand & Wolfmüller uit München.

Ook als de nieuwe Duitse eigenaar de machine zou restaureren dan valt er nauwelijks op te rijden. De motor is moeilijk om te starten vanwege de ouderwetse ‘hete buisontsteking’, die werkte met een vlambrander in plaats van een elektrische vonk. En dan is er nog het achterwiel dat tegelijk dienst doet als vliegwiel voor de motor, wat garant staat voor een bijzonder onrustige en levensgevaarlijke rit. Als de motor draait, draait ook het achterwiel. Het Franse bedrijf Duncan, Superbie & Cie, dat de motorfiets in licentie bouwde, verloor om die reden een rechtszaak tegen een ontevreden klant, waarna meer kopers hun geld terugeisten. Hopelijk heeft de nieuwe eigenaar ook het instructieboekje erbij gekocht dat weg ging voor ruim 1500 euro.

Stel: je hebt een horloge van je vader gekregen, en je wilt het ook weer aan je zoon geven. Het erfstuk heeft een rijke geschiedenis, maar dat zie je niet meteen aan het horloge zelf. Tales of Things maakt het mogelijk om die geschiedenis toe te voegen, door tekst, audio en video toe te voegen aan het uurwerk. Simpelweg door er een foto van te maken. De mannen van Tales of Things voegen vervolgens een unieke tag toe aan het object, en die kan je weer verbinden aan bestanden die je uploadt. Op die manier kun je vrienden en bekenden - of toekomstige generaties - laten delen in de geschiedenis van je favoriete dingen. Bekijk hier hoe het werkt:

Trailer for Tales of Things from digitalurban on Vimeo.

Kleding vergaat snel, dus het is moeilijk om vast te stellen hoe lang de mens zich al in gewaden hult. Ergens tussen de 40.000 en 1 miljoen jaar, was tot dusver de concensus. Maar met het DNA van luizen kom je een stuk verder, bedachten Amerikaanse onderzoekers. Op de mens leven namelijk twee soorten luizen, hoofdluis en lichaamsluis. Die laatste stamt af van de hoofdluis en gedijt in de plooien van kleding. Door te kijken naar de genetische verschillen tussen de twee soorten, en rekening te houden met zaken als gemiddelde mutatiesnelheid, konden de wetenschappers vaststellen dat we al 190.000 jaar kleding dragen. En da's een conservatieve schatting, want de lichaamsluis heeft zich missschien al in een paar generaties afgescheiden van de hoofdluis. In dat geval bedekken we onze huid zelfs al zo'n 200.000 jaar. Een aannemelijke schatting, want in die tijd was de mens zijn lichaamshaar al grotendeels kwijt en begon hij zich te vestigen in koudere, Noord-Europese gebieden.

De antropoloog Charles Spencer van het American Museum of Natural History in New York heeft zich verdiept in het ontstaan van staten. Alle samenlevingen zijn begonnen als groepen van gelijke mensen, stellen theoretici, waarna er stamhoofden opstonden die persoonlijke alle besluiten namen. Bij een te groot gebied kan dat niet meer. Er kunnen dan twee dingen gebeuren, schrijft Spencer in PNAS. Het gecontroleerde gebied krimpt weer óf er ontstaat zoiets als een staat, met een machtsstructuur die uit meerdere mensen bestaat.

De staat is zo op meerdere plaatsen onafhankelijk uitgevonden. Spencer zet bewijzen op een rij van zes antieke beschavingen: in de Oaxaca-vallei in Midden-Amerika, Peru, Egypte, Mesopotamië, de Indus-vallei en in China. Steeds bleek het ontstaan van een systeem dat je een staat zou kunnen noemen, samen te gaan met gebiedsuitbreiding. Of in ieder geval waren er geen bewijzen tégen de stelling dat een staat ontstaat zodra de grenzen meer dan een halve dagreis van het machtscentrum lagen. Daar danken we dus de bureaucratie aan. Maar wacht eens even… grenzen zijn nu zelfs in het grootste land minder dan een dagreis weg. Dus nu kunnen we de bureaucratie wel weer opheffen, toch?

De vliegende auto is al ruim een eeuw de toekomstdroom van menig uitvinder. Deze zomer gaat bij Red Baron’s Antiques een van talloze prototypes onder de hamer: de Roadable Aircraft van Frank Skroback. Deze Amerikaanse uitvinder wilde een vliegmachine bouwen waarmee hij op de openbare weg kon opstijgen en landen. In 1921 en 1925 had hij al patenten aangevraagd op een ‘Flying Machine’ met meerdere sets dubbeldeksvleugels achter elkaar, maar hij zou de machine pas in 1934 bouwen. Nadat hij had gelezen over het zelfgebouwde vliegtuig Pou du ciel (‘Vliegende vlo’) van de Franse meubelfabrikant Henri Mignet. De 6,4 meter lange creatie van Skroback is gemaakt van een buizenframe overtrokken met canvas en heeft drie sets dubbeldeksvleugels van 2,1 meter breed. De machine ziet er haast uit als een aubergine met vleugeltjes, maar het is een uniek stuk vliegende autogeschiedenis. Hoewel, het is helaas onbekend of Skroback’s machine ooit een succesvolle vlucht heeft gemaakt. Wie durft het alsnog te proberen?

Nog niet zo lang geleden liepen er op allerlei plaatsen op aarde nog reuzenvogels rond. Australië heeft nu de emoe en de casuaris, maar had tot twintigduizend jaar geleden ook nog een hele groep 'thunderbrids', sommige waarschijnlijk vleesetend. Op Nieuw-Zeeland reikten de moa's tot ruim drie meter hoog, tot mensen ze uitroeiden, zo'n 700 jaar geleden. Madagaskar had olifantsvogels van een halve ton, die eieren legden met een inhoud van 8 liter. Ook die zijn weg, waarschijnlijk sinds minder dan duizend jaar. Maar hun eieren zijn er nog.

Dat ze meestal gebroken zijn, is niet erg. Uit stukken eierschaal is van alles af te leiden over de vogels, bijvoorbeeld wat ze aten en in welk klimaat ze leefden. Nu is daar iets heel belangrijks bijgekomen. Een internationale groep wetenschappers heeft DNA uit stukjes eierschaal weten te halen. Daarmee hebben ze allereerst kunnen vaststellen van welke soort die eieren zijn. Maar waarschijnlijk kan er veel meer. Lees erover op Noorderlicht: Reuzenvogel-DNA uit eierschalen.

Wat doet deze slang in dit dinosaurusnest? Kwam hij voor de eieren of voor de angstig kijkende dinobaby? Een internationaal onderzoeksteam ontdekte dit prehistorische tafereel, door de tijd gevangen, in een gefossiliseerd dinosaurusnest. De 3,5 meter lange oerslang lag in het nest met zijn lange lichaam om een opengebarsten ei heen gekruld. Daarnaast lagen de resten van de 0,5 meter lange dinobaby, die waarschijnlijk net uit het ei was gekropen. Maar hoe is dit ‘bevroren’ tijdsbeeld ontstaan? Lees verder op Noorderlog.

Wat zou jij doen op een zinkend schip? Vrouwen en kinderen in de reddingsboten helpen? Of met grof geweld voor jezelf een plek in de reddingsboten veroveren? Onderzoekers uit Zwitserland en Australië schrijven deze week in PNAS dat die beslissing afhankelijk is van hoe snel het schip zinkt. Ze analyseerden de manier waarop de evacuatie op de twee schepen Titanic en Lusitania is verlopen. De Titanic zonk in 1912 na een aanvaring met een ijsberg in 2 uur en 40 minuten. Op het dek was een relatief kalme situatie vol hoffelijke heren die vrouwen en kinderen voor lieten gaan. Drie jaar later werd de Lusitania door een Duitse onderzeeër binnen 18 minuten de diepte in getorpedeerd. Hoe het daar aan boord verliep lees je op Noorderlog.

Wat doe je als je op een afgelegen eilandje woont en je wilt een geboortekaartje naar je familie op het vaste land sturen? Zelf de overtocht maken is niet zo’n goed idee, zeker als er net een kleintje bij is gekomen.
In de jaren dertig werd daar al wat op gevonden: raketpost. Reken uit hoeveel brandstof je nodig hebt, zet de raket in de goede hoek en hou een beetje rekening met de wind. Dan moet je deze uit de klauwen gewassen vuurpijl wel aardig van A naar B kunnen krijgen.
Het geboorteverhaal komt van het Schotse eilandje Scarp, waar in 1934 een brief op deze manier verstuurd werd. Jammer alleen dat de Duitse wetenschapper Zucker vervolgens door zijn Nazi-thuisland werd gearresteerd, hij had immers rakettechnologie met de Britten gedeeld…

In de jaren tachtig keek iedereen gefascineerd naar Michael Knight en zijn trouwe (auto)maatje Kitt. De sprekende en denkende auto kwam altijd op tijd opdagen om Michael uit de problemen te halen en samen waren ze onverslaanbaar.
Tegenwoordig is het besturen van dingen met je stem al niet meer zo heel bijzonder, maar bij een auto lijkt het toch een beetje link. Wat nou als je het woordje 'stop' niet goed verstaan wordt...
Toch is deze luisterende auto uit 1930 wel leuk en misschien ook nu nog handig voor op de parkeerplaats. (Popular Science juni 1930)