Er liepen veertigduizend jaar geleden meer soorten mensen rond op aarde dan gedacht. Wetenschappers meenden heel lang dat rond die tijd de meeste mensachtigen waren uitgestorven. Wel leefden de eerste ‘moderne’ mensen toen nog een poosje zij-aan-zij met neanderthalers. Dit idee werd een paar jaar geleden op z’n kop gezet door de ontdekking van de ‘hobbit’. In een grot in Flores werden skeletten van een kleine mensachtige gevonden die in dezelfde tijd als de eerste moderne mensen leefde. En nu komt er nóg een mens bij. In een grot in het zuiden van Siberië zijn namelijk resten gevonden van een mensachtige van veertigduizend jaar oud. Het was alleen een vingerkootje. Maar door het DNA uit dat vingerkootje te analyseren, hebben wetenschappers kunnen bewijzen dat deze vinger van een heel ander soort mensachtige dan de neanderthalers of moderne mensen is.

Lees meer op Noorderlicht.

Ooit een witte krokodil gezien? Waarschijnlijk niet. Ze zijn namelijk behoorlijk zeldzaam. In het wild overleven jonge albino-krokodillen niet lang; omdat ze een schutkleur missen, zijn ze een makkelijke prooi. Er leven er op de hele wereld waarschijnlijk maar een stuk of vijftig. En het Amerikaanse South Carolina Aquarium heeft er kort geleden een daarvan aangeschaft. Een beetje ver weg misschien om in het echt een kijkje te gaan nemen. Gelukkig heeft het aquarium op de site allerlei filmpjes en foto's van het spookachtige dier.

Sinds een paar dagen spoelen op de stranden van Texel en Vlieland en de Noord-Hollandse kust dode zeevogels aan die volkomen overdekt zijn met een zeer kleverige spul. Wat het is, is nog onduidelijk. De slachtoffers zijn vooral zeekoeten, alken, noordse stormvogels en roodkeelduikers. Afblijven, en ook je hond van de beesten vandaan houden, adviseert zeeonderzoeker Kees Camphuysen van het NIOZ. Het zeeinstituut zal de komende dagen proberen uit te vinden wat de kleefstof is, en hoe gevaarlijk het is voor mens en dier.

Voor de vogels heel gevaarlijk, dat blijkt nu dus al. Uit hun onderhuidse vetlaag blijkt dat ze een goede conditie hadden toen ze door de kleverige brei werden verrast, waarna zwemmen onmogelijk werd. Het kan bijna niet anders of het spul komt uit een chemicaliëntanker die zijn opslagtanks heeft schoongespoeld, meldt het instituut in een persbericht (dat ik nog niet online kan vinden. Dat hoeft niet eens illegaal te zijn, want veel olieachtige stoffen mogen op zee geloosd worden. Maar ze hoeven dus niet giftig te zijn om te doden.

Op z’n gemak en nietsvermoedend loopt de medewerker van het ruimtevaartuig door het schip. Tot hij plots hevige buikpijn krijgt, neervalt, en –waaaaah! – een Alien via een gat in z’n buik naar buiten komt. Ben jij ook zo blij dat de gebeurtenissen in deze filmreeks fictie zijn? Mis. Er bestaat, gewoon hier bij ons op aarde, een worm die verdacht veel overeenkomt met de aliens uit de gelijknamige films.

Het beestje in kwestie heet de guineaworm. Nog niet zo lang geleden kwam dit monsterlijke diertje veel voor rond de evenaar. En dan met name in Afrika. Je kan er simpelweg mee besmet raken door water te drinken waar z’n larven in zitten. Eenmaal in je lichaam neemt de worm het ervan: in een jaar tijd groeit hij uit van een minuscule larf tot een maarliefst één meter lang volwassen exemplaar. Al die tijd scheidt de worm een soort pijnstillend stofje uit, waardoor je niet merkt dat hij er is. Tot je op een gegeven moment een hele pijnlijke blaar krijgt. De blaar barst open, en tada: daar is de worm. Maar zodra hij z’n kop heeft laten zien ben je nog niet van hem af. De worm zit goed vast in je lichaam. Het duurt dagen en dagen om hem, beetje bij beetje, uit je lijf te trekken. En dat proces is ook nog eens ontzettend pijnlijk.

Het goede nieuws: de worm lijkt bijna uitgeroeid. Terwijl er bijvoorbeeld in 1986 in Nigeria nog 700.000 besmettingen met de worm werden geteld, waren dit er daar vorig jaar 0. Dit komt door een grootscheepse campagne om besmetting met de worm tegen te gaan. Via een vrij simpele methode: als je water filtert met een stukje stof voor je het drinkt, krijg je de larven niet binnen. De campagne, die mede wordt gefinancierd door de Bill Gates Foundation, gaat door. Nog even, en dan zijn we waarschijnlijk verlost van deze aardse Alien.

Dat er binnen een bijenvolk meerdere bijentypes zijn met elk hun eigen taak is al lang bekend, maar van verwarmingsbijen had je vast nog nooit gehoord. Deze gespecialiseerde werksters bepalen de temperatuur in het deel van het nest waar de poppen zich ontwikkelen. Dit type bij is ontdekt door Jürgen Tautz, hoofd van de bijengroep aan de Duitse Würzburg University. Door voor het eerst met een warmtecamera de temperatuur in bijennesten te meten, werd de verwarmingsbij ontdekt. Deze bij verricht belangrijk werk, omdat de temperatuur van een pop bepaalt welke taak ze zal uitvoeren als volwassen bij. Bij 35 graden wordt het een slimme bij die voedsel gaat verzamelen en bij 34 graden wordt het een werkster die huishoudelijke taken binnen het nest uitvoert.

Zo zorgen de verwarmingsbijen dat er altijd genoeg bijen zijn die het juiste werk doen. Het oude idee was dat de poppen het nest warm hielden en de volwassen bijen hier naar toe gingen om warm te worden. Nu blijkt het dus juist andersom te zijn.

Vulkanen onder de bodem van de oceaan spelen een onvermoede rol bij de CO2 huishouding van onze aarde. Dat blijkt uit een onderzoek van Franse en Australische wetenschappers. Vulkanen produceren heel veel ijzer, dat was al bekend. Nu is ook duidelijk geworden dat het ijzer van levensbelang is voor algen en plankton in de oceanen. Die hebben ijzer nodig om te groeien en te bloeien en ze absorberen daarbij kooldioxide. Dat leggen ze vast in de vorm van biomassa. En niet zo'n klein beetje ook: oceanen absorberen ongeveer een kwart van de CO2 die het gevolg is van de verbranding van fossiele brandstoffen en de ontbossing. Daar kan geen ondergrondse CO2-opslag tegen op.

Amerikaanse wetenschappers kweekten forellen met de lichaamsbouw van een bodybuilder. Professor Terry Bradley van de Universiteit van Rhode Island stak 10 jaar van zijn leven in onderzoek om regenboogforellen tot groteske spierbundels uit te laten groeien. Bradley en zijn studententeam injecteerden daarvoor 500 uur lang nauwlettend twintigduizend eitjes van regenboogforellen met verschillende DNA-varianten om spiergroei te bevorderen. En met ‘succes’. Hij wist ongeveer 300 ‘opgepompte’ transgenetische forellen te kweken met een toename van 15 tot 20 procent in spiermassa. De vissen hebben een flink pakket buikspieren en een grote gespierde rug, vergelijkbaar met de brede schouders van een bodybuilder.

Volgens Bradley is dat niet zo onnatuurlijk als het lijkt. Hij maakt voor zijn onderzoek namelijk gebruik van myostatine,een natuurlijk eiwit dat normaal spierontwikkeling afremt tot normale proporties . Maar een mutatie van het myostatine-gen leidt bij het Belgisch Witblauw bijvoorbeeld tot een rund met een overmatige spierontwikkeling. En dat kan bij vissen kennelijk ook, maar dan geforceerd.

Het streven van Bradley is dat kwekerijen straks grotere vissen kunnen gaan kweken zonder meer voedsel toe te dienen. Maar wie wil zo’n opgepompt monster op z’n bord? En wat als ze ontsnappen? Want de bodybuilder forellen zijn in staat even heftig uitziend nageslacht te verwekken. En Bradley wil straks hetzelfde gaan doen met onder meer zalm en tonijn…

De garage is in de VS een symbool voor innovatie. Veel bedrijven die tegenwoordig de markt domineren begonnen ooit in een garage, van Microsoft tot Google. Kunnen we de biotechgigant van de toekomst nu al in een garage vinden, ergens in een Amerikaanse voorstad? Velen hielden dat tot dusver niet voor mogelijk, omdat biotechnologie vraagt om hoogstaande apparatuur en gecontroleerde omstandigheden, die je niet zomaar even nabootst in een tochtige garage. Die mensen moeten hun denkbeelden misschien maar eens bijstellen. Biotech-watcher Rob Carlson trof in een garage in Silicon Valley een geheel functionerend doe-het-zelf laboratorium aan. Compleet met cleanroom, waarvoor de bouwtekeningen trouwens gewoon op internet zijn te vinden. De Bill Gates van de toekomst zit dus waarschijnlijk niet te stoeien met nullen en enen, maar met stamcellen en DNA. Bepaal zelf maar of je dat hoopgevend of angstwekkend vindt.

Ok, het ziet er een beetje vies uit, maar dat maakt het niet minder fascinerend. Regisseur John Fink heeft de Australische zanggroep Kaya gefilmd tijdens een stukje close harmony. Niet hun gezicht, niet hun bewegingen, nee: hun stembanden. Fink bracht een minuscule camera in bij de dames, zodat je in detail kunt zien wat er in hun strottehoofd gebeurt. Hoe die cameraatjes daar terecht kwamen? Dat zie je aan het eind van het filmpje. Enjoy!

Er is hoop voor de met uitsterven bedreigde Tasmaanse duivel. Een klein groepje van de vleesetende buideldieren is immuun voor de gezichtskanker die zich als een lopend vuurtje door de populatie verspreidt. Goed nieuws dus, maar de ontdekking is volgens de Australische onderzoekers nog geen reden om rustig achterover te leunen. De tumor kan razendsnel evolueren en de Tasmaanse duivels alsnog uitroeien. Wel hebben wetenschappers belangrijke tijd gewonnen om een goed vaccin te ontwikkelen tegen deze verwoestende ziekte. Lees meer op Hoe?Zo! Radio.

Dat een plant poep eet, is niets bijzonders. Ze doen het allemaal, via hun wortels. Maar nu heeft een drietal onderzoekers in Maleisië ontdekt dat enkele soorten vleesetende bekerplanten helemaal geen dieren verschalken, maar speciaal zijn geëvolueerd om poep op te vangen van boombewonende zoogdieren. Daaronder de reusachtige Nepenthes rajah, met bekers die tot 35 centimeter hoog kunnen worden en dan ruim 2,5 liter vloeistof bevatten. Lijin Chin, Jonathan Moran en Charles Clarke schrijven dat in het vakblad New Phytologist - dat via slinkse weg online te vinden is. Ze merkten op dat er in die bekers eigenlijk nooit beestjes lagen te verteren, maar wel vaak poepjes.

Uitgebreid onderzoek toonde aan dat toepaja's, bijzondere spitsmuisachtige wezens die waarschijnlijk erg veel lijken op een verre voorouder van de mens, graag op de bekers zitten om nectar van de binnenkant van het deksel te likken. De afmetingen zijn precies zo, dat de dieren tijdens het likken met hun poepertje boven de beker hangen. Hun drolletjes zitten vol stikstof, en dat is wat de plant nodig heeft. Dat is dus ook de reden dat de bekers zo groot zijn: het zijn wc-potten, waarop de toepaja's voor een beloning wel willen plaatsnemen. Meer details over deze potjestraining door planten, en meer foto's, vind je op de site van de BBC.

Nog niet zo lang geleden liepen er op allerlei plaatsen op aarde nog reuzenvogels rond. Australië heeft nu de emoe en de casuaris, maar had tot twintigduizend jaar geleden ook nog een hele groep 'thunderbrids', sommige waarschijnlijk vleesetend. Op Nieuw-Zeeland reikten de moa's tot ruim drie meter hoog, tot mensen ze uitroeiden, zo'n 700 jaar geleden. Madagaskar had olifantsvogels van een halve ton, die eieren legden met een inhoud van 8 liter. Ook die zijn weg, waarschijnlijk sinds minder dan duizend jaar. Maar hun eieren zijn er nog.

Dat ze meestal gebroken zijn, is niet erg. Uit stukken eierschaal is van alles af te leiden over de vogels, bijvoorbeeld wat ze aten en in welk klimaat ze leefden. Nu is daar iets heel belangrijks bijgekomen. Een internationale groep wetenschappers heeft DNA uit stukjes eierschaal weten te halen. Daarmee hebben ze allereerst kunnen vaststellen van welke soort die eieren zijn. Maar waarschijnlijk kan er veel meer. Lees erover op Noorderlicht: Reuzenvogel-DNA uit eierschalen.

Het gegrom van een hond is een ingewikkelde taal. Ze gebruiken het niet alleen om mensen of andere honden de stuipen op het lijf te jagen, ook tijdens een stoeipartij of flirtsessie zetten ze hun gegrom in. Volgens de Hongaarse onderzoekers blijkt hieruit dat grommen het belangrijkste communicatiemiddel is onder de viervoeters. Blaffen doen ze voornamelijk om de aandacht van mensen te trekken. De onderzoekers legden voor het experiment het gegrom vast van twintig honden in verschillende situaties: stoeiend met hun baasje, grommend naar een vreemd persoon of terwijl ze met een andere hond om een bot aan het knokken waren. Vervolgens lieten ze het horen aan nietsvermoedende honden die rustig aan een bot lagen te kluiven. In alle gevallen trokken de honden zich er weinig van aan, behalve als het gegrom van twee vechtende honden door de kamer galmde. In dat geval lieten ze hun bot liggen en gingen ze angstig in een hoekje staan. De ene grom is dus de andere niet.

Hoe lager de omgevingstemperatuur, hoe langzamer koudbloedige dieren bewegen. Dat komt simpelweg door een afname in spierkracht. Maar er is een uitzondering. De tong van een kameleon blijft razendsnel, ook als de rest van zijn lichaam afkoelt. Maar hoe doen ze dat? Het antwoord ligt in het werkingsmechanisme van de tong, schrijven Amerikaanse onderzoekers deze week in PNAS.

De tong waarmee de kameleon zijn nietsvermoedende prooi vangt, werkt in feite als een soort kruisboog en niet als een gewone spier. De kameleon rekt weefsel in zijn tong op zodat er spanning op komt te staan. Die spanning laat hij vervolgens in een keer los, zodat z’n tong met hoge snelheid uit zijn mond schiet.

De onderzoekers bestudeerden verschillende kameleonsoorten. Als de omgevingstemperatuur met 10 graden Celsius daalt, neemt de kracht en snelheid van hun tong gemiddeld met 10 tot 19 procent af. Maar dat maakt niet zoveel uit, want de snelste kameleontong bereikt in slechts 0,07 seconden tweemaal de lichaamslengte. De jemenkameleon presteerde van allemaal het beste. Hij had tussen de 15 en 35 graden Celsius omgevingstemperatuur helemaal nergens last van.