Jongens die als foetus met chemische stoffen uit plastics in aanraking zijn gekomen, spelen minder vaak met auto's en doen ook minder vaak vechtspelletjes, melden Amerikaanse onderzoekers van de universiteit van Rochester op de website van de BBC. Zij hebben zogenaamde ftalaten binnen gekregen. Bekend is dat deze stoffen de werking van hormonen verstoren en ze zijn dan ook al jaren gelden verbannen uit speelgoed. Maar het spul is nog steeds aanwezig in bijvoorbeeld douchegordijnen of plastic meubilair. De onderzoekers testten de urine van zwangere vrouwen op ftalaten en bekeken vier tot zeven jaar na de geboorte het gedrag van de 71 jongens en 74 meisjes die uit deze zwangerschappen geboren werden. De ftalaten hebben het mannelijk hormoon testosteron in het brein verstoord, zeggen de Amerikanen. Maar wat moet je doen - of net niet doen - om zoveel schadelijke ftalaten binnen krijgen? Dagelijks aan je douchegordijn of stoelpoot likken?

Het lijkt volkomen belachelijk: een diepzeekrab die van hout leeft. Want bomen groeien niet in zee, en bovendien: hout drijft meestal. Toch heeft de Belgische biologe Caroline Hoyoux ontdekt dat Munidopsis andamanica zo'n dieet heeft. Deze krab, of kreeft - hij behoort tot de springkrabben, die er zo'n beetje tussenin zitten - bijt stukjes af van hout dat op de zeebodem is beland en verteert die met hulp van bacteriën in zijn darmen. Hoyoux en haar collega's beschrijven hun vondst in het vakblad Marine Biology. De manier waarop ze hier achter kwamen is wel grappig. Ze lieten kooien met hout naar de zeebodem zakken en haalden ze later weer omhoog. De krabben konden er als larven wel in, maar waren later te groot om er nog uit te kunnen. Lees meer, en bekijk plaatjes, bij de BBC.

Bij mij loopt altijd alles in de fruitmand weg te rotten: appels, bananen, kiwi’s, en al het andere dat gezond schijnt te zijn. In een goede bui koop ik ze wel (in het kader: ik moet nu echt gezonder gaan eten), maar de vitamientjes vinden uiteindelijk alleen hun weg naar de prullenbak. Gelukkig maar dat Australische wetenschappers komen met, naar eigen zeggen, ’s werelds beste appel: de RS103-130. De spiksplinternieuwe appel is beschermd tegen de bacteriën die zorgen voor al die vieze rottende plekken. Ideaal! Gooi hem in de fruitschaal en twee weken later in zijn huidje nog steeds gaaf en mooi glanzend.

Lees meer op Hoe?Zo! Radio.

Het personeel reageerde aanvankelijk vol ongeloof toen bezoekers van Kelly Tarlton's Underwater World in Auckland (Nieuw-Zeeland) kwamen aanrennen. Er kwamen kleine haaitjes uit een wond in de buik van een van de ruwe haaien (zo heet die soort), zeiden ze. Maar inderdaad. Een andere haai had een gat gebeten in de buikwand van een vrouwelijk exemplaar, en daardoor plopten vier jonkies naar buiten. Die boften, want normaal komen ze 's nachts ter wereld, en dan is er niemand in de buurt om te voorkomen dat de andere haaien ze gebruiken om hun lekkere trek te bevredigen. Nu wel. Moeder haai bleek nog vier nakomelingen in haar buik te hebben. Die zijn eruit gehaald, waarna ze is dichtgenaaid. De acht baby's zijn in een apart aquarium gezet en worden binnenkort in zee gezet. Mooi, want zo goed gaat het niet met de haaienstand.

Ik wist het nog niet, maar sinds vorig jaar is bekend dat de manta, een bizarre platte vis die wel 7 meter breed kan worden, feitelijk uit twee soorten bestaat. De BBC heeft morgenavond een aflevering van de Natural World serie waarin deze familieleden van de stekelroggen centraal staan. En ook degene die dit ontdekt heeft: Andrea Marshall. Je ziet haar onder meer temidden van een kudde van wel honderd manta's. Rifmanta's, geen oceaanmanta's. Twee prachtige fragmenten en een uitgebreid achtergrondverhaal zijn online te bekijken (en als je er toch bent, check dan ook deze nooit eerder gefilmde reuzen-stekelrog). Voor de rest moet je morgenavond om 21.00 uur naar BBC 2 kijken.

Je moet heel wat in huis hebben om te snappen dat een spiegel de omgekeerde werkelijkheid laat zien. Varkens kunnen het. Onderzoekers van de 800 jaar oude Cambridge University hebben dat bewezen door acht biggen eerst vijf uur lang in tweetallen aan een spiegel te laten wennen en vervolgens een proefje met ze te doen. Het wennen ging niet zonder slag of stoot: één van de dieren knalde zo hard met z'n snuit tegen de spiegel, dat die brak. Misschien wilde hij dat andere varkentje graag aanraken.

Na deze kennismaking met de spiegel werden de biggen een voor een in een hok gezet waarin een bakje voer verdekt opgesteld was. Dat konden ze alleen zien via een spiegel. Op de geur konden ze niet afgaan, want die werd door de hele ruimte verspreid met een ventilator. Toch wisten zeven van de acht biggen meteen wat ze te doen stond. Binnen 25 seconden hadden ze de buit te pakken. Nummer acht niet, die bleef maar achter de spiegel zoeken. Meer over dit onderzoek bij ScienceNOW.

Is dit nou opzienbarend? Best wel. Varkens horen nu bij de elite van dieren met een zekere mate van zelfbewustzijn. Tot nu toe was die eer alleen weggelegd voor mensen, mensapen, dolfijnen, olifanten, eksters en de grijze papegaai. Maar het worden er dus steeds meer. Honden en katten horen er niet bij, al vinden veel eigenaars hun dier ontzettend slim.

Ik heb ze in de opslagtoren van Naturalis zien staan: Falklandwolven. Ze hebben daar in Leiden drie exemplaren van dit uitgestorven roofdier, maar die hebben tot mijn verbazing geen rol gespeeld in een onderzoek dat deze week in vakblad Current Biology staat. DNA-onderzoek, dat moest uitwijzen wat voor beest die Falklandwolf eigenlijk was, en hoe lang hij al op de afgelegen Falklandeilanden leefde. De korte antwoorden zijn dat hij heel apart was (zijn nauwste verwant is de Zuid-Amerikaanse manenwolf, maar de soorten zijn al miljoenen jaren uit elkaar) en dat de beesten al minimaal 70.000 jaar ter plekke waren voor ze werden uitgeroeid. De langere antwoorden lees je in dit artikel op Noorderlicht.

Wat is de oerknal? Hoe werkt je geheugen? Waarom hebben wij seks? Wat zijn de pijlers van de islam? Durf jij nog toe te geven dat je het niet precies weet? Jan Jaap van der Wal stelt dit soort vragen aan bekende wetenschappers, in het nieuwe tv-programma De Bovenkamer. Hij begint met de vraag wat denken eigenlijk is, vanavond om tien voor negen op Nederland 2. Het lijkt verdomd ouderwetse televisie: twee mannen aan een tafel die zich over een Grote Vraag buigen. Maar ja, het zijn in dit geval wel Jan Jaap van der Wal en Bas Haring. Ik ben benieuwd.

Aan het waandenkbeeld dat de aarde niet ouder is dan zesduizend jaar, lijden moslims over het algemeen niet. Want in de Koran staat weliswaar een soortgelijk zesdaags scheppingsverhaal als in de Bijbel, maar dat is netjes voorzien van de disclaimer dat zo'n 'dag' duizend mensenjaren geduurd kan hebben. Tot voor kort hadden ze ook weinig moeite met evolutie, tekende the New York Times op uit de monden van deskundigen, die over dit thema vergaderden in de VS. Dat is de laatste jaren snel veranderd. Creationisme is in landen als Pakistan, Turkije en Indonesië in opkomst, en natuurlijk gaat dat via het onderwijs. Het is vooral het idee om zelf van een aap af te stammen dat het meeste weerstand oproept. Net als in de tijd van Darwin. Wat ik niet snap: begrepen al die gelovigen eerder de implicaties van de evolutietheorie niet, of namen ze hun heilige boek niet serieus? Daarin staat toch duidelijk dat god eigenhandig de mens schiep. Ja, je bent gelovig of je bent het niet, toch?

Vooruit, misschien overdrijft Hannes Jaenicke wel een beetje. Kan de mensheid niet overleven zonder haaien? Ik betwijfel het. Maar dat de haaienvangst een ecologische tijdbom is, die het leven in de oceanen wereldwijd ernstig ontwricht, ja, dat is zonder meer waar. De Duitse onderzoeksjournalist stelt dat aan de kaak in zijn programma Hannes Jaenecke im Einsatz für... Er sterven wereldwijd meer mensen door vallende kokosnoten dan door haaienbeten, vertelt hij. Intussen worden er wél elke seconde zes haaien door mensen gedood. Veel meer dan er aan jonge haaitjes bijkomt. In deze 5-minutenversie van het programma wordt het drama wel duidelijk.

Waar gaan al die gevangen haaien naartoe? Soms terug in zee, nadat hun vinnen eraf zijn gesneden, maar een flink deel belandt op de Europese markt, vaak onder een verhullende naam. Jaenecke kocht het, stuurde het naar een lab en kwam erachter dat er gevaarlijk veel kwik inzat. Waarna de winkel de verkoop staakte. Dat zie je hier in een kleine drie minuten. Maar heb je even, en ben je niet allergisch voor Duits, dan kun je het hele programma bekijken, dat drie kwartier duurt.

Zo'n raar beest heb je nog nooit gezien. Bij een eerste blik op de zeedraak zou je niet zeggen dat je een vis voor je hebt, en dat is natuurlijk ook de bedoeling. Zeedraakjes, familie van de zeepaardjes, willen niet opvallen tussen het zeewier. Maar om elkaar te versieren, halen ze alles uit de kast. Bekijk het sierlijke dansspektakel bij de BBC en lees meer over hun buitengewone voortplanting. Daar ook te zien: babyzeedraakjes!

Orale seks is zeldzaam in het dierenrijk. Het was tot nu toe alleen bekend van de bonobo en zijn naaste verwant, de mens. Een wetenschappelijk artikel in PLoS ONE voegt daar nog een soort aan toe, en het is niet eens een aap: de kortneusvleerhond. Vrouwtjes van deze fruitetende vleermuis beginnen meestal fanatiek aan de penis van een mannetje te likken, als dat ze van achteren bestijgt. Hoe dat eruit ziet, zie je hier. Deze baanbrekende ontdekking komt op naam van een achttal Chinese onderzoekers. Mannetjes bleven langer bezig als ze aan deze behandeling werden onderworpen - met elke seconde likken 'verdiende' een vrouwtje zes seconden extra paartijd. Blijkbaar heel nuttig, die orale seks, maar waarvoor? Glijmiddel, ontsmetting, erectiebehoud? Daar zijn de onderzoekers nog niet uit.

In Salvador da Bahia (Brazilië) werd Darwin voor het eerst geconfronteerd met slavernij, in zijn ogen een schokkend verschijnsel. Welke sporen van de slavernij zijn er nu nog te vinden? Sarah Darwin gaat in deze aflevering van de Beagle op zoek naar de plekken en verhalen waardoor haar betovergrootvader destijds zo geschokt raakte.

Twee Vlaamse onderzoekers, Tine Huyse en Bruno Gryseels buigen zich over een piepklein wormpje, Schistosoma mansoni, dat destijds met de slaven van Afrika naar Zuid-Amerika meereisde. Het wormpje veroorzaakt bilharzia, een ziekte die wereldwijd 20 miljoen mensen treft. Lees hier alvast het uitgebreide achtergrondartikel op W24 over het onderzoek van Huyse en Gryseels.

Geneticus en antropoloog Spencer Wells is leider van het Genographic Project en al jaren op zoek naar de migratie van de moderne mens. Door DNA vanuit de hele wereld te verzamelen, probeert hij de oorsprong van de mens te achterhalen, te zien hoe mensen genetisch van elkaar verschillen en waar de mensheid naar toe evolueert.

Nog steeds hebben worden de afstammelingen van slaven gediscrimineerd in Brazilië. In Rio de Janeiro ontmoet Dik Draulans Paolo Lins. Lins groeide op een - om zijn brute geweld beruchte - sloppenwijken van Rio de Janeiro en schreef daar een boek over. Het wereldberoemde en verfilmde City of God. Een epos over de onvermijdelijkheid van het terechtkomen in de criminaliteit om te overleven in dit keiharde systeem.

Uitzending: zondag 1 november, 21.10 uur op Ned 2. Na afloop van de uitzending een live-twitterchat met de opvarenden. Zet in elk bericht #vproblg

Alleen een barbaar drinkt rode wijn bij de vis. Vooral de nasmaak is hoogst onplezierig. Tot dusver dachten de experts dat tannine de boosdoener was, de stof die wijn zijn droge mondgevoel geeft. Maar heel soms duikt er toch een rode wijn op die zich prima laat combineren met zeebanket. Niet omdat er geen tannine in zit, maar omdat er geen ijzer in zit, ontdekten Japanse onderzoekers. Dus kijk niet raar op als je binnenkort mensen een glas rode wijn ziet drinken bij hun gerookte zalm. Hoewel het nog lastig is om te bepalen wat het ijzergehalte van een wijn is zolang de kurk nog op de fles zit.

Dat de ogen van de ongelukkig getitelde Mantis Shrimp (het beestje is noch bidsprinkhaan, noch garnaal) bijzonder zijn wisten we al. Zo bouwen deze kreeftachtigen hun wereldbeeld op uit twaalf kleuren, waar het menselijk oog het met drie moet doen. De beestjes kunnen infrarood en ultraviolet licht zien, en kunnen al met één oog diepte zien. Wij hebben daar twee voor nodig, en infrarood of ultraviolet licht zien gaat ons zonder apparatuur niet lukken, al hadden we drie ogen.

Maar naast al dit vernuft kan het Bidsprinkhaankreeftenoogje nog iets heel handigs, beschreven Britse wetenschappers deze week in Nature Photonics. Het diertje kan namelijk circulair gepolariseerd licht zien. Maar, dan moet 'ie het wel eerst omzetten naar lineair gepolariseerd licht.

Pardon?

Licht is circulair gepolariseerd wanneer een lichtgolf zich in kurkentrekker-achtige vormen voortbeweegt, bij lineair gepolariseerd licht beweegt de lichtgolf zich op één vlak voort. Ter vergelijking: normaal zichtbaar licht beweegt zich op meerdere vlakken tegelijk voort, in verschillende richtingen. Omdat de Mantis Shrimps dit kurkentrekker-licht kunnen zien, kunnen doorzichtige prooidiertje er voor hen uitzien alsof ze licht geven.

Wij kunnen circulair gepolariseerd licht ook omzetten naar lineair gepolariseerd licht. Dat doen we met zogenaamde kwart-golflengteplaatjes: plaatjes die een lichtstraal op zo'n manier breken dat de polarisatie verandert. Die gebruiken we bijvoorbeeld in dvd-spelers. Maar onze kwart-golflengteplaatjes werken alleen voor een beperkt aantal golflengtes van licht.

De kreeftjes troeven ons weer af door de polarisatie in het hele spectrum van zichtbaar licht om te kunnen zetten. Daarbij komt dat de licht-omzet-cellen in het kreeftenoogje veel simpeler en efficiënter werken dan onze golflengteplaatjes. De wetenschappers denken dat we door het kreeftenoogje na te apen veel betere dvd-spelers en elektronica kunnen maken.

De ogen van de Mantis Shrimp in actie zien? ScienceFlash kijken!