Vulkanen onder de bodem van de oceaan spelen een onvermoede rol bij de CO2 huishouding van onze aarde. Dat blijkt uit een onderzoek van Franse en Australische wetenschappers. Vulkanen produceren heel veel ijzer, dat was al bekend. Nu is ook duidelijk geworden dat het ijzer van levensbelang is voor algen en plankton in de oceanen. Die hebben ijzer nodig om te groeien en te bloeien en ze absorberen daarbij kooldioxide. Dat leggen ze vast in de vorm van biomassa. En niet zo'n klein beetje ook: oceanen absorberen ongeveer een kwart van de CO2 die het gevolg is van de verbranding van fossiele brandstoffen en de ontbossing. Daar kan geen ondergrondse CO2-opslag tegen op.

Het IPCC schat de maximale zeespiegelstijging aan het einde van de eeuw op maximaal 59 cm. Nu hebben Nederlandse wetenschappers becijferd dat het in het verleden nog sneller was. Rond 8500 jaar geleden steeg de wereldwijde zeespiegel met meer dan een meter per eeuw. De daling van de Nederlandse bodem bracht er nog eens een extra meter bij.

Lees meer op Kennislink

In deel 23 van de televisieserie 'Beagle, in het kielzog van Darwin' gaat Redmond O'Hanlon op zoek naar die andere held uit zijn jeugd: Alfred Russel Wallace. Volgens sommigen is Wallace de ware aartsvader van de evolutietheorie. Wie was deze man van wie Darwin het zo benauwd kreeg? Redmond gaat in Indonesië op zoek naar de geest van deze Britse natuuronderzoeker en avonturier, zonder wie Darwin nooit zijn Origin of Species had gepubliceerd.

Waarom worden Tahitiaanse vrouwen altijd afgebeeld met blote borsten en een bloemenslinger daar zorgvuldig langs gedrapeerd? En waarom is de Franse schilder Gauguin medeschuldig aan dit zorgvuldig gekoesterde beeld? Bekijk vanavond deel 22 van de televisieserie 'Beagle, in het kielzog van Darwin'.

In The Origin of Species durfde Darwin het nog niet te hebben over de herkomst van de mens. Pas 12 jaar later, in 1871, betoogt Darwin in The Descent of Man dat alle mensen dezelfde stamouder hebben als de aap. Een theorie waaruit geconcludeerd kon worden dat verschillende volkeren zich in verschillende ontwikkelingsfasen bevinden. Ergo: de ene soort is verder ontwikkeld dan de andere. De Tahitiaan plaatste Darwin daarbij tussen de werkelijke wilde en de beschaafde Westerling. In zijn reisverslag, The Voyage of the Beagle, noteert hij over zijn bezoek aan het eiland: "‘Niets deed mij hier meer plezier dan de bevolking. Hun gelaatsuitdrukking getuigt van een mildheid die het beeld van de wilde onmiddellijk uit de gedachten verdrijft, en van een intelligentie die laat zien dat zij vooruitgang boeken op de weg naar beschaving."

In deze aflevering komt onder meer Bert Sliggers, conservator van Teylers Museum in Haarlem, aan boord. Hij stelde de tentoonstelling 'De Exotische mens' samen; over het tentoonstellen van inheemse 'wilden' aan een Westers publiek, begin 20e eeuw. Hij gaat voor de Beagle op zoek naar de geschiedenis van deze 'tentoongestelde mens' en brengt daarbij een bezoek aan Tiki Village. Dit toeristendorp op het eiland Moorea, vlakbij Tahiti, houdt de mythe van de 'exotische en nobele authentiekelingen' speciaal voor de Westerse toerist in stand.

Sociaaldarwinisten gingen aan de haal met termen als 'survival of the fittest' en 'missing link' en probeerden zo een wetenschappelijke basis te creëren voor reeds lang sluimerende sentimenten. Waar dat toe kon leiden, hebben we gezien in WO II en in Zuid-Afrika. De geschiedenis plaatst daarmee de onschuldige blote-borsten-vrouwen in Tahiti wel in een totaal ander perspectief.

Uitzending: zondag 28 februari, 21.10 op Ned 2.

Lees ook de Beagle-berichten uit Tiki Village, in de VPRO Gids van deze week.

Vijftien jaar geleden begon het boren naar het beroemde Vostokmeer, een meer begraven onder een bijna vier kilometer dikke ijskap op Antarctica. Anno 2010 hoeven Russische wetenschappers nog maar 100 meter te boren. Spannend, want het water onder het ijs is al een miljoen jaar volledig geïsoleerd van de buitenwereld. En daarmee zou dit wel eens het laatste stukje ongerepte natuur kunnen zijn dat we kennen. Maar voordat het zover is, zijn een paar voorzorgsmaatregelen wel op zijn plaats. Het water van het Vostokmeer mag kosten wat het kost niet in contact komen met micro-organismen van boven het ijs, of met onze atmosfeer. Daarom moet een ultrasteriele cryobot de laatste meters gaan maken. Die smelt zich letterlijk een baan door het ijs. Lees verder op Hoe?Zo! Radio

In de twintigste aflevering van Beagle, in het kielzog van Darwin ligt de Clipper Stad Amsterdam nog steeds voor anker bij de Galápagos eilanden, de plaats waar Darwin tot zijn evolutietheorie kwam.

Na de vorige aflevering over schoonheid, diversiteit, Darwin, en de evolutionaire betekenis van de Galápagos, kijken we nu naar een andere speler op de Galápagos: de mens.

Toen Darwin in 1835 de Galápagos-eilanden bezocht, woonden er 400 man: een klein groepje politieke ballingen en nog wat losse verdwaalde zielen. Sinds de invasie van gelukzoekers, toeristen en keiharde zakenlui, worden de 'evolutie-eilanden' voor de kust van Ecuador bevolkt door ongeveer 30.000 mensen, waarvan, opmerkelijk genoeg, het grootste deel in de Schepping gelooft. Er is sprake van armoede, prostitutie en vervuiling.

Deze human footprint zorgde voor het massale uitsterven van schildpadsoorten en tot de razendsnelle invasie van allerlei soorten die oorspronkelijk niet op de Galápagos thuishoren.

Kortom, de Galápagos vertegenwoordigen niet meer uitsluitend het paradijs met de bijzondere diersoorten voor biologen. En daaraan draagt iedereen zijn steentje bij: de autoriteiten, die steeds moeten kiezen tussen de snelle toeristendollar of de duurzaamheid van de omgeving; de toeristen die het allemaal met eigen ogen willen zien; de project-ontwikkelaars van zogeheten 'eco-resorts' en zelfs de evolutietheorie zelf, die door zijn goddeloosheid aanzet tot 'immoreel gedrag'. En uiteraard heeft Darwin zelf ook zijn aandeel: dankzij zijn populariteit, zijn de Galápagos-eilanden ook populair.

De twintigste aflevering van Beagle, in het kielzog van Darwin gaat over een ecologisch paradijs dat dreigt te verdwijnen. Uitzending: zondag 14 februari, 21.10 hr op Ned 2

In de negentiende aflevering van Beagle, in het kielzog van Darwin is de Clipper Stad Amsterdam op weg naar de Galapagos eilanden, de plaats waar Darwin tot zijn evolutietheorie kwam.

Alhoewel, zo gaat de legende. In werkelijkheid zag Darwin pas vele jaren na zijn bezoek aan de archipel, het licht. Op het moment zelf - tijdens zijn verblijf tussen 23 september en 20 oktober 1835 - noteerde Darwin slechts een verzameling losse observaties: dat de planten dor waren; dat elke vogel, schildpad en leguaan die hij opensneed uitsluitend planten en zaden bleek te eten, maar vooral: dat de dieren zo ongelooflijk tam en vriendelijk waren. De toenmalige gouverneur vertelde hem wel over de subtiele verschillen tussen de schildpadden van de diverse eilanden op de archipel, maar het belang daarvan ontging Darwin geheel. Laat staan dat hij de betekenis van de uiteenlopende vinkensnavels begreep; hij nam niet eens de moeite z'n verzamelde exemplaren per eiland afzonderlijk te classificeren - samenhang zag hij niet.

Die onbevangenheid lijkt achteraf onbegrijpelijk naïef en zelfs onnozel. Maar is dat wel zo? En kunnen wij dat zelf nog wel; de Galapagos onbevangen tegemoet treden, na alle documentaires en gezwollen verhalen over de archipel? Dat is de opgave die de opvarenden van de Clipper Stad Amsterdam in deze aflevering van Beagle, in het kielzog van Darwin krijgen: zoek de schoonheid, het onverwachte, het onvoorspelbare. En probeer het paradijs te herwinnen op het cliché dat het geworden is.

Sarah Darwin en Redmond O'Hanlon maken een tour naar de meest prachtige, woeste, lieflijke, droge en soppige plekken op de eilanden van de archipel. Dirk gaat op een eendags-trip naar Santa Fe, een eiland met een turkooise baai, zeeleeuwen, vinken en Galapagos haaien. Hier raakt hij in vervoering van alles wat hij ziet en duidt hij ons op de evolutietheorie. Niet blind voor de realiteit ziet Dirk ter plekke ook het gevaar van de invasieve soorten, die de endemische flora en fauna wegdrukken en zich als een inktvlek over het eiland verspreiden.

Meer over de Darwinvinken en het onderzoek van de Vlaamse biologe Bieke Vanhooydonck in de VPRO-Gids van deze week, of hier, in het Beagle-dossier van W24

Het moest een paradijs worden voor de rijken der aarde, het eilandenrijk De Wereld voor de kust van Dubai. Maar zeven jaar na aanvang van het project liggen er alleen nog maar een paar hoopjes zand. Bovendien ligt de bouw al een jaar stil. De NASA-foto boven dit artikel laat zien dat het zand al langzamerhand door het water van zijn plaats wordt gehaald. Tel daar de economische recessie bij op en de conclusie ligt voor de hand: De Wereld wordt weer opgeslokt door de zee.

In de achttiende aflevering van Beagle, in het kielzog van Darwin is de Clipper Stad Amsterdam op weg naar Callao, vlakbij de Peruaanse hoofdstad Lima.

De wereldbevolking groeit erg hard. Zijn we nu al met 6,8 miljard, in 2050 is het nog voller en zijn we met negen miljard. Dat betekent dat er ook zoveel magen gevuld moeten worden. Kan er wereldwijd genoeg voedsel geproduceerd worden? Britse onderzoekers denken na over een strategie die de productie optimaliseert, maar daarbij ook rekening houdt met het klimaat, de biodiversiteit en de maatschappij.
Het belangrijkste punt in hun betoog in Science is de zogenaamde ‘opbrengstkloof’. Lang niet overal wordt landbouwgrond optimaal gebruikt. In Zuidoost Azië is de gemiddelde opbrengst van een hectare rijst gemiddeld maar 60 procent van wat die zou kunnen zijn. Deskundige irrigatie van de rijstvelden zou tientallen procenten schelen. Het is de kunst om wereldwijd zo dicht mogelijk bij de 100 procent te komen. Maar er valt nog veel meer te doen. Lees verder op Noorderlicht.

In de 16e aflevering van Beagle, in het kielzog van Darwin passeert de Clipper Stad Amsterdam Tompkins Bay en Chiloe. 

Twee grote tegenvallers voor een vorm van energievoorziening die de toekomst lijkt te hebben: geothermische energie. Want we beschikken op aarde over twee onuitputtelijke bronnen van warmte. Eén is de zon boven ons hoofd en de ander is de warmte diep onder onze voeten in het binnenste van de aarde. Voor die laatste boor je een groot gat tot op vijf of zes kilometer diepte, je versplintert het hete gesteente waar je op stuit en laat daar vervolgens water door circuleren dat wordt opgewarmd. Jammer dat twee kostbare en ambitieuze geothermische projecten nu zijn gesneuveld. Lees verder op Hoe?Zo!

Zo'n 5,6 miljoen jaar geleden stond de Middellandse Zee droog, op een paar hele zoute meren na. Maar 5,33 miljoen jaar geleden was de dam bij Gibraltar verdwenen en stond de mediterrane badkuip weer vol met water. Spaanse wetenschappers schrijven deze week in Nature dat het volstromen waarschijnlijk met heel veel geweld gepaard is gegaan.
In maximaal twee jaar is 90% van het water naar binnen gestroomd. Dat ging met 100 miljoen kuub water per seconde, dagen van 10 meter zeespiegelstijging en 40 centimeter rots afslijting in de straat van Gibraltar. Een enorm geweld dus. Lees meer op Noorderlicht.

Dat is handig: je kunt nu zelf een Beagle-widget maken, en die op je eigen site plaatsen. Zo kun je snel de informatie waar je in geinteresseerd bent, terugvinden. Hier de favoriete widget van de W24-redactie: de Beagle-wetenschapswidget!