Deze video is al een paar jaar oud, maar ik kom hem nu pas tegen. En ik vond hem zo gaaf dat het me toch de moeite waard leek hier nog even een stukje over te maken. Het fimpje is afkomstig van wetenschappers van de Amerikaanse universiteit MIT, die een speciaal soort interactief tekenbord maakten. De computer die aan het scherm is gekoppeld kent allerlei natuurkundige wetten en kan daardoor voor van alles dat je tekent modelleren hoe het zou bewegen als het echte voorwerpen waren. Bijvoorbeeld hoe een karretje van een helling rijdt, of hoe een stel knikkers door een knikkerbaan rollen. Kijk zelf maar hoe zoiets in z'n werk gaat.

Dieren kunnen soms heel nuttig zijn bij het opsporen van stoffen. Denk maar aan drugshonden, of de kanaries die mijnwerkers vroeger mee naar beneden namen omdat deze diertjes snel het loodje leggen wanneer er schadelijk gas in de lucht zit. Een stel Chinese wetenschappers heeft nu een heel ander soort dieren weten te trainen als levende geursensor: muizen. Ze leerden een zestal beestjes om vogelpoep van dieren met vogelgriep te onderscheiden van gezonde vogelpoep. Hiervoor trainden ze de muizen met behulp van een y-vormige buis, waarbij de onderzoekers steeds in de ene arm van de buis gewone vogelpoep en in de andere arm grieppoep legden. Als de muizen voor de grieppoep kozen, kregen ze een beloning. Zo leerden ze al snel om aan te geven wanneer vogelpoep de griep bevatte. Erg bijzonder was de beloning die de muizen kregen trouwens niet: het ging simpelweg om water. Wat de muizen waarschijnlijk niet erg bruikbaar maakt om in te zetten als griepdetectors bij een eendenvijver.

Iedereen heeft er wel een paar keer per jaar last van: verkoudheid. Er bestaan geen geneesmiddelen voor deze vervelende, maar op zich vrij onschuldige virusinfectie. Wel zijn er allerhande neussprays op de markt die verlichting bieden en misschien je verkoudheid iets kunnen verkorten. Een van die middeltjes ligt nu onder vuur: neussprays met het ingrediënt zinkgluconaat. Ik heb zo snel niet kunnen vinden of zulke sprays ook in Nederland op de markt zijn, maar schijnbaar worden ze in de Verenigde Staten veel verkocht.  Alleen blijkt dit middel een nogal vervelende bijwerking te kennen: mensen raken er soms hun reukvermogen door kwijt. In enkele gevallen voorgoed. 

Twee Amerikaanse onderzoekers besloten iets dieper in zulke voorvallen van verlies van reukvermogen te duiken. Zij onderzochten of dit echt kwam door de spray, of dat er misschien een andere verklaring mogelijk was waarom mensen plots niets meer roken. Maar in alle gevallen die zij bestudeerden bleek de spray toch echt de boosdoener.

Verwarrend is trouwens dat de neusspray in de VS wordt gekocht als een homeopathisch middel. Wetenschappers roepen al jaren dat homeopathische middelen geen werkzame stoffen bevatten, en dus geen effect hebben; hoe kan het dan dat deze neusspray toch zo'n duidelijk effect heeft (al is het dan een ongewenst effect)? Nou, dat komt omdat het geen echt homeopathisch middel is. Homeopathie houdt in dat je een stof zo ver verdunt met water dat het eindproduct feitelijk geen enkel molecuul van die stof meer bevat. De neusspray waar het hier om gaat bevat echter gewoon het actieve ingrediënt zinkgluconaat. Onverdund. 

"Ik moet vanavond op precies diezelfde plek als eerst naar de wedstrijd kijken, want dan winnen ze weer!" "Als ik vanavond weer mijn nagels rood-wit-blauw lak, wint oranje zeker!" Een van de opvallendste dingen van het afgelopen wk vond ik het bijgeloof waaraan mensen zich massaal overgaven. En niet alleen de fans. Ook sporters staan er bekend om dat ze nogal bijgelovig zijn. Zo droeg dit wk vrijwel iedereen in het oranjeteam een magneetarmband. Een rage die overslaat naar de wielrenners van de Tour de France. Volgens de fabrikant van deze armbanden kunnen ze je prestaties verbeteren, en zij onderbouwen dit met een wetenschappelijke klinkende uitleg. Waarom deze bandjes (en illustere voorgangers zoals de biostabiel) toch volslagen onzin zijn kun je bijvoorbeeld lezen op de site van de vereniging tegen kwakzalverij.

Maar als 'lucky charms' zoals je favoriete sokken of magneetarmbandjes feitelijk niets doen; waarom geloven dan toch zo veel mensen erin? Omdat je puur door het geloof erin toch beter kunt gaan presteren. Dat blijkt bijvoorbeeld weer uit recent onderzoek van een stel Duitse psychologen. Mensen die een geluksvoorwerp bij zich hadden terwijl ze een testje op een computer deden, scoorden beter op die test dan mensen die van tevoren te horen kregen dat ze een geluksvoorwerp mee mochten nemen maar bij wie dit voorwerp vlak voor de test werd afgepakt. Uit een aanvullend onderzoek van dezelfde psychologen bleek dat de mensen met een geluksvoorwerp beter presteerden omdat hun geloof in het voorwerp hun zelfvertrouwen verstrekte.

Eigenlijk is dit niets nieuws onder de zon. Hetzelfde principe zat ook al verwerkt in de klassieke Disneyfilm Dombo. Dombo, het olifantje met de grote oren, kreeg van zijn vriendje Timmie een magische veer waardoor hij kon vliegen. Alleen was die veer niet magisch; het was gewoon een ordinaire kraaienveer. Timmie wist dat Dombo prima kon vliegen, en dat hij alleen een beetje meer zelfvertrouwen nodig had. Aan het eind van de film komt Dombo er zelf ook achter dat hij die veer helemaal niet nodig heeft. Eind goed, al goed.  

Elektronische apparaten worden steeds kleiner. Dat is niet alleen handig voor jou en mij; ook voor wetenschappers. Bijvoorbeeld doordat radiografische zendertjes steeds kleiner worden. Terwijl biologen een aantal jaar gelden alleen grotere dieren konden uitrusten met zenders, kunnen zij inmiddels ook de trek van vogels volgen met behulp van GPS-rugzakjes. En inmiddels bestaan er nog kleinere zenders. En stel Amerikaanse wetenschappers van het Smithsonian Tropical Research Institute is erin geslaagd een radiografisch zendertje te maken dat zo klein en licht is dat ze het op de rug van een bij kunnen plakken. En kunnen volgen wat zo'n diertje zoal de hele dag doet. Toegegeven, het gaat om een vrij grote, tropische bij. Maar toch knap. Het diertje kan ook prima vliegen met het apparaat op z'n rug, zoals je in dit filmpje kunt zien.

Light-producten zoals frisdrank met zoetstoffen zijn een tikje omstreden. En dan niet alleen omdat je er mogelijk juist dikker van wordt dan van frisdrank met suiker. Sommige mensen vinden ze ook ronduit vies: zoetstoffen geven bij hen een bittere nasmaak. Een internationale groep biochemici heeft daar mogelijk iets op gevonden. Zij ontdekten een stof die de bittere nasmaak van zoetstoffen blokkeert. De stof, die voorlopig nog GIV3727 heet, gaat de bittere smaak van twee veel gebruikte zoetstoffen tegen. En behalve dat voedingsmiddelfabrikanten hier vast heel blij mee zijn, zien de wetenschappers zelf ook toepassingen voor bijvoorbeeld de medicijnindustrie. Misschien dat hun ontdekking helpt om in de toekomst bittere pillen als zoete koek te slikken.

Steeds meer mensen gebruiken internet in plaats van kranten en televisie om aan hun dagelijkse portie nieuws te komen. En dan niet alleen nieuwssites. Bijna de helft van de Amerikanen die regelmatig internetten zegt dat ze een groot deel van het nieuws horen via sociale media zoals blogs, YouTube en Twitter, blijkt uit onderzoek van het media-onderzoeksinstituut Pew. En, misschien nog wel opvallender: het soort nieuws dat mensen graag online lezen & anderen aanraden verschilt nogal van het nieuws dat 'traditionele' media brengen. In de top drie van onderwerpen waarover op blogs wordt geschreven staat, na politiek en buitenlands nieuws: jawel, wetenschap. Tien procent van de blogposts waar Pew naar keek gaat hierover. Ook technologie doet het online goed: hier ging acht procent van de blogs over.  En dat terwijl wetenschap en technologie in de traditionele media ieder maar goed zijn voor 1 procent van de berichtgeving. Tijd voor een koerswijziging, dames en heren van de kranten en journaals? 

Ruimtevaartorganisatie NASA heeft Phoenix, het geavanceerde robotwagentje dat hen meer moest leren over Mars, doodverklaard. De machine landde op 25 mei 2008 in de buurt van een van de polen van Mars. Vijf maanden lang deed het z'n werk prima; maar daarna werd het te donker en koud voor het apparaat om nog langer te functioneren. Medewerkers van NASA hoopten dat de Phoenix het weer zou doen als de seizoenen op de rode planeet wisselden en het weer warmer werd. Maar alle pogingen om opnieuw contact te leggen met de wagen waren tevergeefs. Op luchtfoto's van Mars is nu te zien dat het wagentje een duidelijke gedaanteverandering heeft ondergaan. Het ziet er kleiner en donkerder uit dan op foto's van 2008. Waarschijnlijk komt dit doordat z'n zonnepanelen zijn bezweken onder het winterse Mars-ijs.

Bij de waterjuffers, het kleinere broertje van de libellen, blijken de vrouwtjes letterlijk te vallen voor de 'heetste' mannetjes. Oftewel, degene met de hoogste lichaamstemperatuur. Dat ontdekten een Britse en twee Japanse onderzoekers toen ze opnames maakten van mannelijke waterjuffers die een paringsdans uitvoerden. De biologen gebruikten hiervoor een zowel een hele snelle camera als eentje die warmte kan meten. Ze denken dat de vrouwelijke waterjuffers de warme mannetjes zo aantrekkelijk vinden, omdat hun warme lijf erop wijst dat zij de beste territoria hebben, met lekker veel zon. 

Er bestonden al robothonden, robotkatten, robotkikkers, robotinsekten en robotvogels. En nu is er dan de robotvlinder. Twee Japanse wetenschappers bouwden het mechanische wezen omdat ze meer wilden leren over hoe een bepaald soort vlinder, de page (zie hiernaast), vliegt. Dus bouwden ze hem na. De robotversie van de vlinder weegt evenveel als het echte dier en vliegt op precies dezelfde wijze. Dankzij deze namaak-vlinder konden de wetenschappers onder meer berekenen welke krachten er op de vleugels van het dier werken. En ontdekten ze dat deze vlinder de aders in zijn vleugels hard nodig heeft. Niet alleen om zijn vleugels van bloed te voorzien, maar ook hem stabiel te houden tijdens zijn vlucht. Klik hier voor foto's en filmpjes.

Een leuk nieuwtje voor zo op Koninginnedag: wetenschappers hebben ontdekt waarom oranje bladluizen oranje zijn. Bladluizen, die nare insecten die in je achtertuin je planten leegzuigen, zijn meestal groen. Soms zijn ze rood. En heel soms oranje/geel. Een stel Amerikaanse biologen is erachter gekomen dat dit komt doordat deze diertjes hun eigen vitamine A kunnen aanmaken. Daarvoor is normaal gesproken een stof nodig die onder meer in worteltjes zit, en deze groente oranje maakt. De oranje luizen kunnen zelf die stof maken; en de rode kunnen het extra goed. Vandaar dat zij nog donkerder van kleur zijn. Luizen zijn nu de enige bekende dieren die deze vitamine-A-voorloper kunnen maken. Alle andere dieren, en ook wij mensen, moeten het uit ons voedsel halen.

Lees meer op Noorderlicht.

Voldoende bewegen is één van de belangrijkste manieren om te voorkomen dat je dik wordt. En daarbij kunnen alle beetjes helpen. Zoals wat vaker de trap nemen, of stomweg een beetje draaien op je stoel of met je voeten tikken. Een paar jaar geleden bewezen wetenschappers dat dunne mensen dankzij dit soort simpele activiteiten een stuk meer beweging krijgen dan dikke mensen. Die zitten liever volledig stil.

Maar ja, mensen aan het bewegen krijgen is niet zo makkelijk; zelfs niet als het om zulke simpele vormen van beweging gaat in plaats van sporten. Een stel Amerikaanse wetenschappers bedacht: “Steeds meer draagbare elektronische apparaatjes hebben tegenwoordig een ingebouwde bewegingsmeter. Kunnen we daar niets mee?” Dus bouwden zij een app genaamd Walk ‘n Play waarmee je kunt bijhouden hoeveel je dagelijks beweegt. Het programmaatje, dat op dit moment (gratis) verkrijgbaar is voor de iPhone en iPod touch, is een stuk gevoeliger dan bestaande apparaten zoals stappentellers. Je kunt er daardoor meer soorten beweging mee meten dan alleen lopen en rennen. Om mensen te motiveren de app echt te gebruiken, bouwden de onderzoekers een spelelement in. Je kunt spelen tegen de computer, tegen je eigen vrienden of tegen bekende personen. Wie de meeste calorieën verbrandt op een dag, wint. 

Nu nog kijken of het aanslaat. Hoewel de Walk ‘n Play volgens de makers al tienduizenden keren is gedownload, scoort ‘ie nog niet heel goed in de iTunes appstore. Voorlopig krijgt de app daar een beoordeling van een magere tweeënhalve ster.

Het Wereld Natuur Fonds is blij. Waarom? Omdat drie jaar geleden werd besloten een belangrijk natuurgebied in het hart van Borneo te beschermen. In plaats van hier oliepalm-plantages te maken. Om dit driejarige jubileum te vieren komt het WNF vandaag met een rapport over de maarliefst 123 nieuwe diersoorten die de afgelopen jaren op Borneo zijn ontdekt. Wat dacht je van een kikker die elke dag weer van kleur verandert? ’s Nachts is hij felgroen, maar overdag bruin. En ook zijn ogen veranderen van kleur. Of van deze wandelende tak van maarliefst een halve meter? 

Sommige van de nieuwe soorten zijn trouwens ontdekt door Nederlandse biologen. Johan van Rooijen kwam op een expeditie een veelkleurige slang tegen. En Menno Schilthuizen en Liew Thor-Seng stuitten op een aparte naaktslak met een lange staart.

“Zet die computer uit! Als je zo vlak voor je moet slapen nog gamet, lukt het je niet om in slaap te vallen!” Ik heb eerlijk gezegd geen idee hoeveel bezorgde ouders dit ’s avonds tegen hun tieners zeggen. Maar een stel Amerikaanse wetenschappers maakte zich kennelijk wel druk om het effect dat gamen heeft op de slaap van pubers. Zij deden daarom een experiment waarbij dertien jongens van gemiddeld zestien jaar oud voor het slapen gaan óf vijftig minuten lang Call of Duty 4 moesten spelen, óf een dvd van March of the Penguins voor hun kiezen kregen. De onderzoekers dachten dat degenen die deze lekker rustige film keken, vast sneller in slaap zouden komen dan degenen die zich hadden uitgeleefd op de spelcomputer.

Maar het scheelde weinig. De dvd-kijkers vielen gemiddeld drie minuten nadat ze op bed gingen liggen in slaap. De gamers deden hier zeven minuten over. Dat is weliswaar twee keer zo lang; maar alsnog vrijwel verwaarloosbaar. Ik vind het in ieder geval allebei erg snel. Zelf lig ik vaak veel langer wakker. Grappig detail: van de tieners die de pinguïn-dvd keken, viel een derde al tijdens het kijken in slaap. De gamers bleven tijdens het spelen allemaal wakker.

Zit je als rups net lekker aan een fijn groot blad te knabbelen; komt er een soortgenoot aanwandelen die zich ook op jouw feestmaal wil storten. Da’s natuurlijk niet zo fijn. De rupsen van verschillende vlindersoorten hebben daarom verschillende tactieken ontwikkeld om indringers weg te jagen. Sommige gaan duwen en slaan. Andere gebruiken structuren op hun achterlijf om angstaanjagende geluiden te maken. Volgens een artikel in het nieuwe wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications zijn deze structuren geëvolueerd uit pootjes. In feite gebruiken rupsen dus hun (voormalig) achterpoten om met elkaar te ‘praten’. In het onderstaande filmpje zie je hoe dit in z’n werk gaat.