Er ligt een intelligente onderbroek in het verschiet voor Amerikaanse militairen. Het slipje werkt als een biosensor en meet belangrijke parameters van het menselijk lichaam, zoals bloeddruk en hartslag. Als een soldaat gewond raakt, communiceert de onderbroek met een ander apparaat om de taille, die op zijn beurt pijnstillers in de bloedbaan kan inbrengen. Dat is op termijn tenminste de bedoeling.

Het klinkt allemaal mooi en spannend, maar ik vraag mij echt af of zoiets werkt. Als je gewond raakt in het veld maakt je lichaam zelf gewoon natuurlijke pijnstillers aan. En als dat niet voldoende is om de pijn te stillen, is het dan niet juist een goed idee om naar je lichaam te luisteren? Verstoppen lijkt mij in dat geval een beter idee dan je plat te laten spuiten door een intelligente onderbroek en zo je dood tegemoet te gaan.

Maar goed, toch is het een interessante technologische ontwikkeling, vooral wanneer hij uiteindelijk in de huiskamer terecht komt. Denk bijvoorbeeld aan mensen met een suikerziekte: de slimme onderbroek houdt het suikergehalte in het bloed in de gaten en geeft (via dat ding om de taille) automatisch op het juiste moment medicijnen aan de patiënt.

De kans is klein dat het beste team van het WK voetbal aan het einde van de rit ook uiteindelijk als winnaar uit de bus komt. Dat concludeert astrofysicus Gerald Skinner op basis van statistisch onderzoek. Het beste team ter wereld heeft volgens zijn berekeningen zo’n 28 procent kans om de wereldbeker in de wacht te slepen. Toeval en willekeur hebben meer invloed op de uitkomst van een potje voetbal.

Skinner analyseerde de goals van het WK in 2006 en berekende dat wanneer een wedstrijd opnieuw gespeeld zou worden, de uitkomst bijna nooit hetzelfde is. Zowel het aantal doelpunten, als de winnaar van een wedstrijd konden sterk variëren.

De oneerlijkheid van de uitkomst zit hem in het feit dat er bij voetbal zo weinig gescoord wordt. Volgens Skinner kan het dus geen kwaad om de spelregels een beetje aan te passen zodat er meer ballen in het doel terecht komen. Door bijvoorbeeld het doel breder te maken, kan het spelletje al een stuk eerlijker worden, zegt de astrofysicus.

Op zich geen slecht idee, want wie geniet er nou niet van een paar extra doelpunten? Het spelletje wordt niet alleen eerlijker, maar ook nog eens een stuk interessanter om naar te kijken. Toch is de kans klein dat iemand uit de voetbalwereld luistert naar een wetenschapper die zich normaal gesproken niet bezig houdt met aardse zaken.

Alle tuiniers en mensen met groene vingers opgelet. U kunt uw planten en bloemen gewoon midden op de dag en in de volle zon water geven. Dat bladeren erdoor verbranden is een mythe, blijkt uit Hongaars onderzoek.

De waterdruppels op bladeren werken net als kleine vergrootglazen, was altijd het idee achter dit broodjeaapverhaal. Het water zou zonnestralen bundelen en zo bruine brandplekken op het groene bladoppervlak veroorzaken. 

Onmogelijk, zeggen de Hongaarse biologen. Het is inderdaad zo dat waterdruppels zonnestralen samenbundelen, maar de hitteontwikkeling is lang niet genoeg om planten te beschadigen. Bovendien verdampt water in de volle zon in rap tempo en is er dus nauwelijks tijd om schade aan te richten.

Toch is het nog steeds een aanrader om de tuin niet in de volle zon te besproeien. Niet alleen het water op de bladeren verdampt snel, ook het water in de ondiepe grond verdwijnt zo weer de lucht in. En dat is zonde. 

Een zeehond heeft een neus, ogen en oren en ook nog eens snorharen. 
En die snorharen zitten er niet voor niks, zo hebben Duitse biologen vastgesteld. Dankzij hun snorharen zijn zeehonden in staat om de beweging van vissen tot op honderd meter waar te nemen.

De onderzoekers blinddoekten de zeehonden én zetten ze een koptelefoon op. Vervolgens lieten ze de zeehonden reageren op de beweging van een kunstvis (eigenlijk een rubberen vin op een stok). 

De dieren waren in staat de richting waarin de kunstvis zich bewoog met het hoofd te volgen - tot op honderd meter afstand en tot 35 seconden nadat de vis zijn vinnen had bewogen.

Het blijkt dat de zeehonden uit de structuur van de waterwervelingen zelfs kunnen afleiden om wat voor waterdier het gaat; een vis een schildpad of een collega-zeehond. Wel moet er bij gezegd worden dat deze experimenten werden uitgevoerd in een nagenoeg rimpelloos bassin, zodat de achtergrondruis bij de vinbewegingen minimaal was.

Als je op safari gaat in Afrika kun je maar beter niet het parfum Obsession for Men van Calvin Klein op spuiten. Jaguars, jachtluipaarden en tijgers zijn er namelijk dol op. Als de grote katachtigen ermee in aanraking komen, zijn ze gemiddeld elf minuten lang in de ban van het geurtje.

Dat ontdekte de curator van de Bronx Zoo in New York door bomen in dierverblijven met verschillende parfums in te smeren. Elf minuten lang gaven de dieren als een kat in extase kopjes aan de lekker ruikende bomen die ingesmeerd waren met het parfum van Calvin Klein.

Obsession for Men was dus de duidelijke winnaar, maar er waren ook verliezers. Charlie van Revlon kon ze bijvoorbeeld weinig boeien: na vijftien seconden hadden ze het wel gezien. Ook Beautiful van Estée Lauder doet het bijzonder slecht bij de grote katachtigen. Bij dat geurtje verloren ze al na twee seconden hun aandacht.

Het klinkt als nutteloos nieuws, maar dat is het zeker niet. Medewerkers van natuurparken maken dankbaar gebruik van dit trucje om dieren te lokken (kadavers gebruiken mag niet). Het is opeens een stuk makkelijker om de grote katten in het vizier te krijgen, te identificeren, en om vaker het zeldzame paringsgedrag van de beesten waar te nemen.

Lelijke mannen met waanzinnig sperma, de WiFi-pleister en dansende koraallarven. Deze en andere actuele wetenswaardigheden komen voorbij in de populaire wetenschapsquiz Waar Gáát Dit Over?! die zondag 6 juni live wordt uitgezonden vanuit de Openbare Bibliotheek in Amsterdam (OBA). Deze week worden de teams van captains Lambert-Jan Koops en Lennart Wesel versterkt door Henk Spaan, hoofdredacteur Hard Gras en Henk-Jan Hoekjen, hoofdredacteur van het tijdschrift Inside Information. Onder leiding van quizmeesteres Isolde Hallensleben buigen de teams zich ook deze week weer over wetenschapsvragen achter, in en over het nieuws van de afgelopen week.

Publiek is van harte welkom om bij de opname aanwezig te zijn. We zitten op de 4e etage van de OBA aan de Oosterdokskade 143 in Amsterdam. 

Waar Gáát Dit Over?! is een samenwerking tussen Hoe?Zo! Radio, Quest en de Volkskrant.

Zondag 6 juni 2010
13:15 - 13:55 uur
Radio 1

De Chinese muur staat al 600 jaar recht overeind. Onkruid kan zich er niet op vestigen en zelfs een zware aardbeving is niet genoeg om dit eeuwenoude bouwwerk met de grond gelijk te maken. Het geheime ingrediënt? Plakkerige rijst. 

Samen met kalk vormt plakkerige rijst het hoofdingrediënt voor het ijzersterke cement dat de Chinese muur nog steeds bij elkaar houdt. Chinese onderzoekers ontdekten welk bestanddeel in de rijst daar verantwoordelijk voor is: het zetmeel amylopectine. Door het zetmeel wordt het cement sterker, stabieler en is het beter in staat water te weren dan kalkcement.

Volgens de onderzoekers was de ontwikkeling van dit cement de grootste technologische innovatie tijdens de Ming-dynastie van China, zo’n 600 jaar geleden. Het goedje werd waarschijnlijk gebruikt voor de bouw van tempels, graftombes, bruggen en muren. Maar er was in die tijd ook kritiek. De keizers eisten de rijst namelijk op van de lokale bevolking.

Het belletje om de nek van katten en poezen moet vogels afschrikken, maar werkt voor geen meter. De huisdieren leren in een mum van tijd te lopen en sluipen zonder het belletje te laten rinkelen. Volgens de British Trust for Ornothologists kost dat jaarlijks aan zo’n vijftig miljoen vogels het leven. 

Een ware ramp, zegt de Britse organisatie, en daarom komen ze met een aantal tips voor kateigenaren om het leven van miljoenen vogeltjes te sparen. Tip 1: verwissel regelmatig het belletje van uw kat. Op die manier leren ze nooit geruisloos door de tuin te sluipen. Tip 2: geef uw kat een opvallend bandje met felle kleuren. Vogels zijn namelijk erg visueel ingesteld. Tip 3: plaats sonische apparatuur in uw tuin. Het geluid daarvan zou de huiskat afschrikken en binnenshuis houden. 

Maar is het allemaal wel zo erg als het klinkt? Daar zijn de meningen over verdeeld. Sommige experts zeggen bijvoorbeeld dat veel vogels er juist van profiteren als hun concurrenten opgepeuzeld worden. Minder competitie betekent meer voedsel voor de overlevenden. 

Hoe dan ook, kattenliefhebbers in Engeland reageren verontwaardigd. Je mag niet alle katten op deze manier over een kam scheren, zeggen ze. Blijkbaar is het moeilijk voor te stellen dat de snoezige poes op de bank in staat is tot zulke bloederige taferelen.

Sinds wanneer zijn vissen handig?
Ruimteveer Atlantis; eenmaal, andermaal......
Wat is de x-factor van skileraren?

Deze en andere actuele wetenswaardigheden zullen voorbijkomen in de populaire wetenschapsquiz Waar gáát dit over?! die zondag 30 mei live wordt uitgezonden vanuit de Openbare Bibliotheek in Amsterdam (OBA).

Deze week worden de teams van captains Lambert-Jan Koops en Lennart Wesel versterkt met Mar Oomen, eindredactrice van het tijdschrift Genoeg en Arjan Kropman, eindredacteur van het tijdschrift Auto Review. Onder leiding van quizmeesteres Isolde Hallensleben buigen de teams zich ook deze week weer over wetenschapsvragen achter, in en over het nieuws van de afgelopen week.

Publiek is van harte welkom om bij de opname aanwezig te zijn. We zitten op de 4e etage van de OBA aan de Oosterdokskade 143 in Amsterdam. Waar gáát dit over?! is een samenwerking tussen Hoe?Zo! Radio, Quest en de Volkskrant.

Zondag 30 mei 2010
13:15 - 13:55 uur
Radio 1

In de grond en lucht leeft een wonderbacterie die ons niet alleen positiever en alerter maakt, maar ook nog eens slimmer. Het inhaleren van de bacterie zou al genoeg zijn om onze leerprestaties te verbeteren. Met die opmerkelijke boodschap komen Amerikaanse biologen tijdens een bijeenkomst van de American Society for Microbiology in San Diego.

Maar deze boodschap is wel wat voorbarig, want het onderzoek van de Amerikanen is alleen gedaan bij muizen (zoals dat vaker het geval is). Een groep muizen kreeg een dieet voorgeschoteld mét de slimmakende bacterie erin, en een andere groep juist een dieet zónder. De eerste groep was niet alleen minder angstig, ze vonden ook twee keer zo snel hun weg in een doolhof. Jammer genoeg was het effect wel tijdelijk. Na drie weken op een normaal dieet gingen de positieve effecten van de slimmakende bacterie verloren. 

Des te meer reden om dus regelmatig de natuur in te gaan voor een stevige wandeling of fietstocht (de slimmaker is blijkbaar alom aanwezig).. En dan maar hopen dat het opsnuiven van de bacterie inderdaad genoeg is om het leervermogen te verbeteren. Anders kun je altijd gewoon een hap zand nemen.

Sommige mannen halen alles uit de kast om aantrekkelijke dames het bed in te krijgen. In de dierenwereld is dat niet anders, want ook daar is de concurrentie vaak moordend. Precies om die reden heeft de mannelijke lierantilope in Afrika een handig trucje bedacht om hitsige vrouwtjes dicht bij huis te houden: hij doet net alsof er een leeuw op de loer ligt.

Het schouwspel begint wanneer een bronstig vrouwtje het territorium van een mannetjesantilope dreigt te verlaten. Door een paar keer hard zijn neus op te halen, steekt de territoriumeigenaar daar snel een stokje voor. Het gesnuif is een waarschuwingssignaal dat er een leeuw of ander roofdier op de loer ligt. Genoeg reden voor het vrouwtje om het zekere voor het onzekere te nemen en haar zoektocht naar een leukere man nog even uit te stellen. Ze doet een paar stappen terug en het hitsige mannetje heeft een paar minuten extra om haar affectie te winnen en te paren, vaak met succes.

Maar waarom laten de vrouwtjesantilopen zich keer op keer om de tuin leiden? Volgens de onderzoekers die dit fenomeen ontdekten is het heel simpel. Het negeren van het waarschuwingssignaal brengt een te groot risico met zich mee: het risico om opgepeuzeld te worden door een hongerige leeuw.

De wetenschappelijke gemeenschap is in de ban van een rel rond orale seks bij vleermuizen. Dr Dylan Evans, gedragswetenschapper en evolutionair psycholoog aan het University College in Cork, is door het bestuur van die universiteit onder curatele gesteld omdat hij een vrouwelijke collega een wetenschappelijke publicatie over orale seks bij fruitvleermuizen had laten zien. Die publicatie stamt uit 2009 en leidde toen al tot veel media-aandacht.

De collega was not amused, ze was zelfs behoorlijk upset, en diende een klacht in bij het universiteitsbestuur. Dylan Evans, op zijn beurt, voelt zich ernstig beperkt in zijn academische vrijheid nu hij onder curatele staat en heeft protest aangetekend. Het incident heeft via de nieuwe media geleid tot een golf van verontwaardiging onder wetenschappers, inclusief een online petitie waarin het bestuur van het University College in Cork wordt opgeroepen de maatregelen tegen Evans ongedaan te maken.

Evans zelf zegt dat hij het fruitvleermuizenverhaal gebruikte als argument in een reeds langlopende discussie met de collega over evolutionaire biologie en de relevantie van dat vakgebied voor de bestudering van menselijke gedrag. Evans wilde vooral laten zien dat menselijk (seksueel) gedrag niet altijd uniek is, maar dat je het ook bij dieren tegenkomt. De vrouwelijke collega heeft haar eigen verhaal waaruit blijkt dat dit niet de eerste seksueel getinte confrontatie met Evans was.

De Irish Federation of University Teachers heeft inmiddels gevraagd de strafmaatregelen tegen Evans op te heffen.

Lijkt het u wel wat, een robot in huis die helpt bij het snijden van groente of het maaien van het gras? Daar komt u wel van terug na lezing van de publicatie van het Instituut voor Robotica en Mechatronics in Duitsland. Want die robot is straks niet alleen een hulp maar ook een gezondheidsrisico, zeker als je hem laat stoeien met messen en andere scherpe gereedschappen.

De Duitse wetenschappers gaven een 1,1 meter lange robotarm achtereenvolgens een keukenmes, een schaar en een schroevendraaier en gaven de robot daarna opdracht om op een (dode) varkenspoot in te hakken. Conclusie: de robot kan ernstige, zelfs dodelijke verwondingen toebrengen aan menselijk weefsel. Natuurlijk, dit keer was de robotarm geprogrammeerd om schade toe te brengen, maar het geeft ook een idee van wat er bij ongelukken kan gebeuren.

Uiteindelijke doel van het experiment was om een prototype veiligheidssysteem te testen: een systeem met sensoren die de robot stilleggen zodra contact wordt gemaakt met mensachtig weefsel. Het onderzoek is een vervolg op eerder onderzoek waarbij men grote, zware robots liet botsen met mensachtige modellen om na te gaan wat voor verwondingen dat oplevert.

De muis is een geliefd proefdier binnen de wetenschap en heel wat muizen hebben pijn geleden om de wetenschap (en de mens) vooruit te helpen. Wat dat betreft is het jammer dat een diepgaand onderzoek naar pijnbeleving bij muizen nu pas is uitgevoerd. Het werd gisteren gepubliceerd in het tijdschrift Nature Methods. Dankzij dit Canadese onderzoek kunnen we aan het gezicht van een muis vrij nauwkeurig aflezen hoeveel pijn het dier heeft.

Wat dat betreft zijn muizen net mensen, die trekken ook een grimas als ze pijn hebben. De ogen gaan dan van ontspannen naar licht vernauwd of helemaal dichtgeknepen. Ook wordt de neus opgetrokken, waardoor rimpels in de huid worden veroorzaakt. In de wangen zijn bij pijn ook rimpels te zien. De muis trekt verder ook nog eens de snorharen naar voren of naar achteren. De oren gaan uit elkaar en naar achteren. Op basis van de resultaten hebben de onderzoekers een ‘mouse grimace scale’ (MGS) opgesteld, een beoordelingsschaal waarop de gelaatsuitdrukkingen van de muis zijn gekoppeld aan het pijnniveau.

De wetenschap kan nu eindelijk redelijk zeker vaststellen of de pijnstillers, die labmuizen na een operatie krijgen, eigenlijk wel effectief zijn. Tot nu toe is de dosering eigenlijk altijd nattevingerwerk geweest. Dus onnodig muizenleed kan beter worden voorkomen en tegelijk kan onderzoek naar de werking van nieuwe pijnstillers sneller verlopen.

Overgewicht is in Amerika inmiddels niet alleen een gezondheidsprobleem, maar ook een nationaal veiligheidsprobleem. Dat schrijft een groep gepensioneerde generaals in de Amerikaanse krant The Washington Post. Ruim een kwart van de Amerikanen tussen 17 en 24 jaar (zo'n negen miljoen jongvolwassenen) is te dik om de dienstplicht te kunnen vervullen. De oplossing, volgens de generaals: de snelle invoering van federale voedingsprogramma's op Amerikaanse scholen. De generaals zeggen ook dat de regering nu al jaarlijks tientallen miljoenen dollars kwijt is aan de vervanging van militair personeel dat als gevolg van gewichtsproblemen zijn werk niet meer kan doen.