"We streefden ernaar de waarheid uit te drukken in artistieke termen, en zo de schoonheid in wetenschap te zoeken'. Zo licht Dharmendra Modha zijn recente paper in PNAS toe op zijn eigen blog. Het gaat misschien net iets te ver om te zeggen dat je de diagrammen van Modha en zijn collega Singh bij wijze van schilderij aan de muur kunt hangen, maar ze zien er inderdaad prachtig uit (zie foto).

Maar het was de Indiers niet alleen om de schoonheid te doen. Hun creatieve uitspatting was bedoeld om het netwerk van verbindingen in het apenbrein beter in beeld te brengen dan ooit. Van groot belang om beter inzicht te krijgen in de complexiteit en werking van de hersenen. Het netwerk blijkt een zeer geintegreerde kern te bevatten "die wel eens ten grondslag zou kunnen liggen aan hogere cognitie en het bewustzijn", denken de onderzoekers. Die kern zou zelfs wel eens "de sleutel kunnen bevatten voor de eeuwenoude vraag hoe het brein de geest voortbrengt".

Een apengeest, dan dan weer wel. En het blijft natuurlijk voorlopig allemaal speculatie. Maar wie zich wil laven aan de mooie plaatjes, kan de 50MB grote powerpoint-presentatie van Modha downloaden.

Self tracking is al een aantal jaren populair bij een klein groepje afficionados die nauwgezet hun gewicht, dieet, conditie, slaappatronen, stemmingen, genen, locatie en wat al niet meten met allerlei technologische hulpmiddelen. 'Ken uzelf', zeg maar, maar dan net anders.

Met een beetje geluk kunnen deze selftrackers binnenkort ook onder hun huid kijken. Californische wetenschappers ontwikkelden een implanteerbare sensor die in real time informatie doorzendt over het glucosegehalte van je bloed. Natuurlijk bedoeld voor diabetes-patienten, maar een beetje selftracker laat zich de kans natuurlijk niet ontnemen om in zijn eigen bloed te turen.

Zelfs de meeste gelovige mensen geloven niet langer dat de wereld geschapen is in zes dagen en de mens door god gekneed is uit een homp klei. Als je wilt weten hoe de wereld is ontstaan en wat de oorsprong van de mensheid is, dan kun je je beter tot de wetenschap richten.

Maar over de moraal heeft de wetenschap een stuk minder te zeggen. Hoe moet je leven, wat is goed, en wat niet? Voor een antwoord op die vragen ben je hoofdzakelijk aangewezen op religie en filosofie. Toch komt daar de laatste jaren verandering in. Vanaf de jaren zeventig zijn steeds meer wetenschappers zich met deze kwestie gaan bezighouden.

Impresario John Brockman bracht negen vooraanstaande moraalwetenschappers samen op zijn boerderij buiten New York, en liet ze met elkaar discussiëren. Het doel: het bereiken van consensus over de huidige staat van de moraalwetenschap. Of die consensus is bereikt blijft vooralsnog onduidelijk, maar het seminar geeft wel een interessant kijkje in de keuken. Wil je weten wat baby’s, fMRI-scans, psychologie en speltheorie ons duidelijk maken over goed en kwaad, bekijk dan de presentaties van de onderzoekers, die allemaal in 25 minuten hun ideeën uit de doeken doen. De discussies staan helaas niet online, maar dat komt misschien nog. Mocht je presentaties liever beluisteren in de trein: ze zijn ook downloadbaar als mp3.

Update 29 juli: inmiddels staat ook de eerste discussie online. De komende weken komen ze allemaal beschikbaar, in totaal 10 uur video.

Al twaalf jaar is hij er mee bezig: het coordineren van de inspanningen van wetenschappers, kunstenaars en programmeurs om een driedimensionale kaart van het universum te maken. Inmiddels heeft Carter Emmart een demo klaar, die een interactieve 3D-tour door het universum mogelijk maakt. Met de software kun je zelf achter het stuur plaatsnemen en je route bepalen. Vrijelijk het heelal verkennen en langs planeten, satellieten en melkwegen scheren, een soort Google Earth in het kwadraat dus. De software is gratis te downloaden (met dank aan onderstaande lezer voor de tip). Maar je kunt ook eerst de presentatie hieronder bekijken.

Stel je voor: een artikel over de intelligentie van octopussen, geschreven vlak na afloop van het WK voetbal 2010. Zonder een enkele referentie aan octopus Paul. Precies, ondenkbaar. Maar niet in de VS. Daar schreef het altijd lezenswaardige Seed Magazine (slogan: Science is culture) gisteren over de wonderbaarlijke vermogens van octopussen, zonder zelfs maar een hint naar Paul's voorspellingen. Voetbal leeft gewoon niet bij de Amerikanen, zoveel is duidelijk.

Ondertussen kan elke octopus iets waar het opvissen van een steen uit een bak met water bij verbleekt. Zet ze in een watertank, laat elke dag twee identiek geklede mannen langskomen, laat de ene man ze elke dag te eten geven, en de andere ze elke dag met een stok in hun lichaam poken, en zie: na twee weken kunnen de octopussen een feilloos onderscheid maken tussen de twee mannen.

Hoe ze dat doen? Dat is nog gissen, maar bekend is wel dat octopussen niet alleen honderden miljoenen zenuwcellen in hun hoofd hebben, maar nog veel meer in hun tentakels. Hun zenuwstelsel verschilt dus radicaal van het onze. Het dus maar de vraag of we onze definitie van intelligentie zomaar los kunnen laten op deze dieren. Zou octopus Paul dan gebruikmaken van onvermoede vermogens? Ik hou het voorlopig op een flinke dosis geluk.

Bij een prothese denk je al snel aan een mechanisch apparaat dat een arm of been vervangt. Maar de prothese van de toekomst is een stuk geavanceerder. Amerikaanse onderzoekers ontwikkelen en testen op dit moment een prothese die je kunt aansturen met je hersenen, en waarmee je zelfs kunt voelen.

De kunstarm wordt aangestuurd met micro-sensoren die worden geimplanteerd in de hersenen. Daardoor kun je de arm aansturen door alleen maar te denken aan de beweging. Maar daar stopt het niet: de sensoren geven ook feedback aan het brein over de bewegingen die de prothese maakt. Daardoor krijg je als het ware weer gevoel in je arm. De onderzoekstak van het Amerikaanse leger (DARPA) ziet wel brood in deze ontwikkeling en stak afgelopen week 34,5 miljoen dollar in het project.

Een fascinerende ontwikkeling. Want die sensoren kun je, behalve in een prothese, natuurlijk ook in andere dingen stoppen. Misschien bestuur je je auto binnenkort wel met je gedachten. En het voelen biedt zonodig nog leukere perspectieven. Zou een voor een tennisser niet fantastisch zijn om je racket te voelen, doordat sensoren in het racket rechtstreeks informatie doorseinen naar je hersenen? En wat te denken van muzikanten - of chirurgen - en hun instrumenten? To be continued, hopelijk binnen niet al te lange tijd.

De prominente orthomanueel therapeut Maria Sickesz is met onmiddelijke ingang geschorst als arts. Ze mag dus geen patiënten meer behandelen. Of je haar nu wel een kwakzalfster mag noemen is nog steeds niet duidelijk.

Het Regionaal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg in Den Haag schorste haar vorige week als arts, omdat ze een patiënte die bij haar kwam voor nekklachten na een val van een paard, had aangepraat dat ze aan beginnende schizofrenie leed. In feite mankeerde de patiente psychisch niets en had Sickesz deze diagnose uit haar duim gezogen, wat de patiënte in ernstige problemen heeft gebracht.

Sickesz is de hoogbejaarde arts die de Vereniging tegen de Kwakzalverij (VtdK) in 2007 aan de rand van de afgrond bracht, omdat die haar publiekelijk een kwakzalver had genoemd. Sickesz stapte naar de rechter, verloor in eerste instantie, maar kreeg in hoger beroep gelijk. De VtdK moest op straffe van een torenhoge dwangsom de kwalificatie ‘kwakzalver’ intrekken, maar heeft dit nooit gedaan en stapte naar de Hoge Raad. Om de juridische kosten te dekken zette de VtdK een inzamelingsactie op touw.

De Hoge Raad besliste in 2009 dat het Gerechtshof zijn werk niet goed gedaan had en dat Sickesz de rechtszaak overnieuw mocht laten doen. Dit is nog niet gebeurd, zodat formeel nog steeds onduidelijk is of de term kwakzalver in haar geval juridisch toelaatbaar is.

De uitspraak van het Tuchtcollege gaat voorbij aan zulke juridische finesses en stelt zonder omhaal dat ‘veel patiënten potentieel risico lopen’ als Sickesz haar beroep blijft uitoefenen. Zij is al twee keer eerder, in 2001 en 2003, door het Tuchtcollege berispt zonder dat zij haar fouten erkende. Het Tuchtcollege stelt dit keer onder meer vast dat zij ‘de indruk heeft gegeven op een geen tegenspraak duldende wijze uitsluitend van haar eigen diagnostiek en behandelmethode overtuigd te zijn, niet alleen in deze zaak maar in het algemeen ten aanzien van patiënten met uiteenlopende ernstige ziekten’

‘Stronteigenwijs’, noem je dat in gewone mensentaal.

Ouderdom komt met gebreken. En omdat mensen steeds ouder worden, krijgen ze dus steeds meer te maken met gebreken. Middelen tegen (de verschijnselen van) veroudering gaan als zoete broodjes over de toonbank, maar veel artsen staan sceptisch tegenover zulke ingrepen: de brond van de eeuwige jeugd zullen we toch nooit vinden, is het idee.

Toch zijn er ook onderzoekers die zich niet zo makkelijk neerleggen bij de vergankelijkheid. Een aantal ouderdomsartsen heeft de handen ineengeslagen en komt nu met een roadmap om de negatieve effecten van de internationale vergrijzing tegen te gaan. Ze komen met drie speerpunten: Mensen moeten minder worden blootgesteld aan giftige stoffen in het milieu, schade aan stofwisselingsprocessen moeten worden geminimaliseerd, en beschadigde delen van het lichaam moeten worden verwijderd, gerepareerd of vernieuwd. Daarmee zouden verouderingsprocessen zo'n zeven jaar kunnen worden opgeschort.

Onsterfelijk zijn we dus voorlopig nog niet, maar het lijkt er wel op dat we steeds gezonder oud kunnen worden. Dat voorspelt weinig goeds voor de mensen die over een aantal jaren nog steeds op hun 65ste willen stoppen met werken.

Even een filosofische overweging, zo vlak voor het weekend. Kan de wetenschap alles beschrijven? Bloemen, dieren, bergen, mensen, gevoelens, gedachten? Het lijkt onwaarschijnlijk. Neem alleen al het kleurenpatroon in de vacht van een kat. Die is bij elke kat anders. Probeer al die miljoenen unieke patronen maar eens te beschrijven. Geen beginnen aan. Maar tegelijkertijd is wel bekend hoe genen informatie bevatten die verantwoordelijk is voor de constructie van pigment, waar de poezenvacht zijn kleur aan heeft te danken. Dus het feit dat een beschrijving onmogelijk is, hoeft een verklaring niet in de weg te staan.

Zou iets dergelijks gelden voor misschien wel het lastigste wetenschappelijke probleem, het zelfbewustzijn? Daar zit je dan, achter je computerscherm, een berichtje te lezen op W24. Je ziet de letters, hoort de geluiden om je heen. En wat meer is: je bent je bewust van die ervaringen - zeker nu ik je er op heb gewezen. Hoe zou de wetenschap ooit zijn vinger kunnen krijgen achter die unieke, subjectieve ervaring, die niet in woorden lijkt te vatten, onuitsprekelijk is? Niet door het te beschrijven, maar door het te verklaren, denkt Susan Blackmore.

Want niet alleen de onbeschrijfelijkheid van alle kattenvachten, zelfs de onuitsprekelijkheid van het menselijk zelfbewustzijn kan wetenschappelijk verklaard worden, daarvan is Blackmore overtuigd. Hoe? Op die vraag moet ze het antwoord nog even schuldig blijven, maar ze doet wel twee suggesties: misschien is het wel een illusie die kan worden verklaard uit de werking van de hersenen, of misschien kan de onuitsprekelijkheid zelf wel worden verklaard. Als die laatste suggestie onbegrijpelijk klinkt, bedenk dan wel dat we hier te maken hebben met een onbeschrijfelijk probleem.

Hoe kan het dat soorten zich ontwikkelen en kunnen aanpassen aan hun omgeving? Dankzij seks. Het erfelijk materiaal wordt door elkaar gehusseld, en de meeste geschikte combinaties hebben de grootste kans op voortplanting. Het individu kan daardoor profiteren van de genetische innovaties binnen de hele soort.

Is er een vergelijkbaar proces gaande binnen culturele evolutie? Ja, denkt Matt Ridley: handel. Het ruilen en uitwisselen van goederen - en later, ideeen - zorgt ervoor dat individuen kunnen profiteren van de ontdekkingen en uitvindingen van alle andere individuen, legt hij uit in zijn TED-talk (zie hieronder). Oftewel: we hebben onze welvaart te danken aan parende ideeen. Niet alleen in de afgelopen eeuwen, maar ook in de komende, denkt Ridley. Hij is daarom zeer optimistisch over de toekomst.

De analogie tussen seks en handel is een leuke, en het is interessant om Ridley te volgen in zijn argumentatie. Zijn conclusie overtuigt helaas minder. Ten eerste is hij wel erg sterk pro-vrije markt, en erg anti-overheid, waardoor hij geen oog heeft voor de negatieve effecten van ongebreidelde vrijhandel. Bovendien gaat hij er vanuit dat wat in het verleden werkte - vrijhandel - per definitie ook in de toekomst werkt. Maar zoals iedereen weet die wel eens een aandeel heeft gekocht: in het verlden behaalde rendementen bieden geen garantie voor de toekomst.

Dat doet weinig af aan zijn lezing: zeer de moeite waard om even een kwartiertje voor uit te trekken.

Bijna iedere zomer teisteren grote bosbranden delen van Europa. Jaarlijks breken 75.000 grote en kleine branden uit, die samen 5000 km2 bos verwoesten, een oppervlakte zo groot als de provincie Brabant. Deze zomer was heel nat, waardoor het tot nu toe meeviel.

 Bij het Europese Joint Research Centre in Ispra, Italie, houdt men onder meer met satellieten continu in de gaten waar het Europese bos brandt. Ook schatten ze per regio het bosbrandgevaar in en inventariseren ze achteraf de schade .
De kaart toont al het land dat tussen 2000 en 2008 is afgebrand. Dat bijna heel Portugal eens in de tien jaar afbrandt is geen toeval. Volgens onderzoeker Jesús San Miguel Ayanz wordt minstens 95% van de bosbranden door de mens veroorzaakt: ‘Meestal zijn het boeren die struiken of stro op hun land willen platbranden, waarna het overslaat naar het bos. In sommige streken is dit een gewoonte. Dit is natuurlijk overal verboden, daarom doen ze het meestal ’s nachts.’

Op de Effis-website kan je zelf meekijken waar het Europese bos ontvlamt.

Iedereen kan in een glazen bol kijken, zelfs een octopus. Maar voor een echte educated guess over de ontwikkelingen in de komende decennia kun je toch beter echte experts nemen. Dat is precies wat het gerenommeerde Smithsonian Institute heeft gedaan voor de 40ste verjaardag van zijn magazine: veertig experts uit allerlei disicplines vragen naar hun toekomstvisie. Met als gevolg veertig leuke en opmerkelijke antwoorden over bijvoorbeeld gebouwen - worden van modder - auto's - worden gratis - lezen - wordt een atletische activiteit - en kunstenaars - die gaan de wereld overnemen. Niet alle antwoorden zijn even verrassend - het ligt voor de hand dat klimaatverandering nog wel even een probleem blijft - maar een flink aantal experts is gelukkig bereid om lekker out-of-the-box te denken. Kijk meteen ook even bij de serie video's in het kader van Life in 2050, dan ben je voorlopig weer toekomst-proof.

Kunstmatige intelligentie is al ruim een halve eeuw een grote belofte. Maar een computer bezit nog altijd in de verste verte geen mensachtige intelligentie, evenmin als het internet. Waarom niet? Omdat we een verkeerd beeld hebben van intelligentie, denkt David Gelernter (de computerwetenschapper die in 1993 zwaar gewond raakte door een bombrief van de technofobe Unabomber).

We zien gedachten te veel als redenaties, en te weinig als associaties, emoties en hallucinaties. De mens heeft lang niet altijd controle over zijn denken, het gaat soms geheel zijn eigen gang, bijvoorbeeld in dromen. Zolang een computer en het internet niet over die droomlogica beschikt, zal het niets worden met kunstmatige intelligentie, aldus Gelernter. Zijn oudere vakgenoot Marvin Minsky beweerde een aantal jaren al iets vergelijkbaars, door te stellen dat de mens een emotiemachine is. Fascinerende materie, wat je er ook van vindt.

Natuurlijk, Alice in Wonderland in drie dimensies bekijken in de bioscoop is een leuke ervaring. Maar zou het niet nog veel leuker zijn om je eigen belevenissen terug te bekijken in 3D? Om je vakantiekiekjes en de eerste stapjes van je zoontje van het scherm te zien loskomen? Het lijkt mogelijk te worden met een nieuwe 3D camcorder. Voor een paar honderd dollar kun je in augustus zo'n apparaatje kopen, en voor eenzelfde bedrag koop je er een foto/filmlijst bij om alles in 3D op af te spelen. En het leukste: je hebt geen brilletje nodig om het 3D-effect te ervaren. Een ubercoole gadget, zou ik zo denken.

Het is een dilemma voor veel aanstaande ouders: nemen we het risico op een erfelijke afwijking bij ons kind voor lief, of kiezen we voor een onderzoek, met het gevaar op abortus? Met een (invasieve) vlokkentest of vruchtwaterpunctie kun je uitsluiten dat je kindje het syndroom van Down heeft, maar is er een kleine kans dat de test fataal is voor het ongeboren kind, ook als het kerngezond is.

Dat dilemma kan binnenkort tot het verleden behoren. Maastrichtse wetenschappers hebben namelijk een handige manier gevonden om DNA en RNA van het embryo op te sporen in het moederlijk  bloed. Dat maakt de weg vrij voor een veilige bloedtest die erfelijke afwijkingen in het ongeboren kind kan opsporen. Op dit moment is de test al geschikt om vroeg in de zwangerschap aandoeningen als hemofilie op te sporen, en onderzoeker de Maastrichtenaren of met dezelfde methode ook het syndroom van Down kan worden getraceerd.

De betrouwbaarheid van de test is op dit moment ongeveer 80 procent.  "Als we erin slagen deze test te ontwikkelen, dan kunnen we een goedkope, betrouwbare, snelle en veilige niet-invasieve bloedtest voor alle zwangeren, jong en oud, in de hele wereld aanbieden”, zegt hoofdonderzoekster Suzanna Frints.