Waarom worden Tahitiaanse vrouwen altijd afgebeeld met blote borsten en een bloemenslinger daar zorgvuldig langs gedrapeerd? En waarom is de Franse schilder Gauguin medeschuldig aan dit zorgvuldig gekoesterde beeld? Bekijk vanavond deel 22 van de televisieserie 'Beagle, in het kielzog van Darwin'.

In The Origin of Species durfde Darwin het nog niet te hebben over de herkomst van de mens. Pas 12 jaar later, in 1871, betoogt Darwin in The Descent of Man dat alle mensen dezelfde stamouder hebben als de aap. Een theorie waaruit geconcludeerd kon worden dat verschillende volkeren zich in verschillende ontwikkelingsfasen bevinden. Ergo: de ene soort is verder ontwikkeld dan de andere. De Tahitiaan plaatste Darwin daarbij tussen de werkelijke wilde en de beschaafde Westerling. In zijn reisverslag, The Voyage of the Beagle, noteert hij over zijn bezoek aan het eiland: "‘Niets deed mij hier meer plezier dan de bevolking. Hun gelaatsuitdrukking getuigt van een mildheid die het beeld van de wilde onmiddellijk uit de gedachten verdrijft, en van een intelligentie die laat zien dat zij vooruitgang boeken op de weg naar beschaving."

In deze aflevering komt onder meer Bert Sliggers, conservator van Teylers Museum in Haarlem, aan boord. Hij stelde de tentoonstelling 'De Exotische mens' samen; over het tentoonstellen van inheemse 'wilden' aan een Westers publiek, begin 20e eeuw. Hij gaat voor de Beagle op zoek naar de geschiedenis van deze 'tentoongestelde mens' en brengt daarbij een bezoek aan Tiki Village. Dit toeristendorp op het eiland Moorea, vlakbij Tahiti, houdt de mythe van de 'exotische en nobele authentiekelingen' speciaal voor de Westerse toerist in stand.

Sociaaldarwinisten gingen aan de haal met termen als 'survival of the fittest' en 'missing link' en probeerden zo een wetenschappelijke basis te creëren voor reeds lang sluimerende sentimenten. Waar dat toe kon leiden, hebben we gezien in WO II en in Zuid-Afrika. De geschiedenis plaatst daarmee de onschuldige blote-borsten-vrouwen in Tahiti wel in een totaal ander perspectief.

Uitzending: zondag 28 februari, 21.10 op Ned 2.

Lees ook de Beagle-berichten uit Tiki Village, in de VPRO Gids van deze week.