Prometheus-aap

  • Door: Bouwe van Straten
Bonobo, foto uit 'Mijn familie-album', van Frans de Waal.
Zoom
Bonobo, foto uit 'Mijn familie-album', van Frans de Waal.

Kort wetenschapsnieuws, met vandaag een aap die vuur maakt, de 70-ste verjaardag van Stephen Hawking, dieet-torpederende hormonen, cirkelvormige regenbogen en een Methusalem-pak.

Bonobo, foto uit 'Mijn familie-album', van Frans de Waal.
Zoom
Bonobo, foto uit 'Mijn familie-album', van Frans de Waal.
Vuur maken, woorden lezen; de bonobo leert steeds meer 'uniek menselijke' vaardigheden.

Hij kan zelf vuur maken, een potje koken, 3.000 woorden begrijpen en 500 lezen. Een slimme kleuter? Nee, Kanzi, een 31-jarige Bonobo. En zijn zoontje Teco is bij hem in opleiding. Apen worden steeds menselijker, zo lijkt het. Ook als het gaat om gadgets: orang-oetans in Milwaukee worden tegenwoordig enthousiaster van een Apple dan van een banaan.

Tijdens zijn studie voorspelden artsen dat hij waarschijnlijk niet oud genoeg zou worden om te kunnen promoveren, maar op 8 januari wordt hij toch echt 70: Stephen Hawking. Ondanks de neurologische aandoening ALS deed hij revolutionaire ontdekkingen. Collega’s (felicit)eren hem alvast in de Guardian. Een van hen noemt zijn ideeën zo mooi dat erover praten voelt als een snoepje op je tong.

Slecht nieuws voor mensen die zich hebben voorgenomen om dit jaar toch echt te gaan afvallen: van een dieet komen je vetcellen in opstand. Daardoor worden eetlustopwekkende hormonen aangemaakt. Lastig, maar niet onoverkomelijk, zegt internist Frank van Berkum in de Volkskrant: ‘Gedrag is maar voor een deel hormoongestuurd’.

Ouderdom komt met gebreken, maar hoe voelen die gebreken? Als je jong bent, kun je je daar geen voorstelling van maken. Totdat je je hult in AGNES – het zogenoemde Age Gain Now Empathy System. Dit aan het Amerikaanse MIT ontwikkelde pak simuleert de lichamelijke veranderingen die optreden als je ouder wordt. Trek het aan, en je wordt eerder moe, bent minder flexibel en krijgt moeite met kijken en evenwicht. Meer dan een pak, toetert het filmpje: het is een manier om de behoeften van een vergrijzende bevolking beter te begrijpen. 

Je weet vast wel hoe een regenboog ongeveer ontstaat. Maar weet je ook hoe een tweede regenboog ontstaat, en waarom de lucht tussen twee bogen donkerder lijkt? Dat je tegelijkertijd twee regenbogen kunt zien met een verschillende hoek? En dat er zelfs cirkelvormige regenbogen bestaan? Dit en meer leer je in dit overactieve, maar wel informatieve mini-college over regenbogen.

Spinnenzijde is een veelbelovend materiaal. Je kunt er wonden mee hechten en stevige biomaterialen als pezen en kniebanden van maken. Maar spinnen zijn geen betrouwbare producenten. Echte haantjes, die elkaar zelfs opeten. Goed nieuws dus dat het nu gelukt is om rupsen zover te krijgen dat ze spinnenzijde maken – kwestie van genetische manipulatie. De rupsenzijde blijkt zelfs nog sterker dan het origineel. Grootschalige productie gloort nu aan de horizon.