Online universiteit

Van TEDx tot edX

  • Door: Bouwe van Straten
Categories:
Mens & Maatschappij
Zoom

De Universiteit van Nederland, online en iedere woensdag bij de publieke omroep, biedt colleges van de beste hoogleraren van Nederland, opgeknipt in blokjes van een kwartier. Worden online colleges een vervanging voor echt onderwijs?

Zoom
'Hanging ideas', door maczee.

Waren ideeën ooit hipper? Er worden zelfs hele festivals omheen georganiseerd, zoals het Aspen Ideas Festival en de Google Zeitgeist-conferenties. In Europa heb je de conferenties van DLD (Digital-Life-Design) en Zurich.Minds, waar kopstukken uit de wetenschappen, kunsten en het bedrijfsleven elkaar ontmoeten om hun laatste hersenspinsels uit te wisselen.

Meestal moet je genodigde zijn om überhaupt aanwezig te kunnen zijn op deze bijeenkomsten. Ze worden ook bovengemiddeld vaak bezocht door de nieuwe rijken, die zich van voorgaande elites onderscheiden door hun onstilbare honger naar nieuwe ideeën en innovaties. Volgens tijdschrift The Atlantic is niet langer de nieuwste iPhone, snelle auto of zelfs privéjet het ultieme statussymbool, maar the new new thing: het nieuwste idee of inzicht, bij voorkeur een dat de potentie heeft de wereld te veranderen of op zijn minst als basis te dienen voor een veelbelovende startup.

De bekendste van al deze bijeenkomsten zijn zonder twijfel de TED-lezingen, die in hun franchise-variant TEDx de hele wereld over gaan en zo populair zijn dat live aanwezig zijn bijna niet mogelijk is. Gelukkig hoeft dat ook niet, want je kunt de meeste lezingen rustig terugkijken op de TED-website. In ongeveer een kwartier trakteert de crème de la crème uit de meest uiteenlopende vakgebieden je op een verrassend perspectief of hapklaar brokje kennis.

MOOC

Zoom

De Universiteit van Nederland, behalve online nu ook op iedere woensdag bij de publieke omroep te zien, past eigenlijk naadloos in die ontwikkeling. Het initiatief van Blendle-broeders Alexander Klöpping en Marten Blankesteijn draait om colleges van ‘de beste hoogleraren van Nederland’, opgeknipt in blokjes van een kwartier waarvan er elke werkdag een nieuw online komt. ‘Een prachtig initiatief, maar de naam is eigenlijk verkeerd gekozen,’ vindt hoogleraar vergelijkende mediastudies José van Dijck. ‘Je ziet goeie mensen een mooi verhaal houden, maar er is geen interactie, en ook geen toetsing.’

Dichter bij een echte universiteit komen de MOOC’s: massive open online courses, die door studenten – of wie maar wil – wereldwijd gevolgd kunnen worden. Het MOOC-aanbod is de afgelopen jaren explosief gegroeid, net als het aantal studenten dat zich inschrijft bij aanbieders als Coursera, Udacity, Khan University en edX. Geen zichzelf respecterende universiteit lijkt nog zonder te kunnen, hoewel de markt wordt gedomineerd door Amerikaanse universiteiten en de voertaal doorgaans Engels is.

Het schoolvoorbeeld van een mooc is de cursus Justice van de Harvard-filosoof Michael Sandel. Het was de eerste Harvard-cursus die gratis online kwam en de cursus sloeg met name in China zo goed aan dat Sandel door China Newsweek in 2010 werd uitgeroepen tot ‘invloedrijkste buitenlands persoon van het jaar’. Het succes van die cursus laat prachtig de potentie van mooc’s zien. Wereldwijd kunnen studenten zich laven aan de inspirerende colleges van de beste professoren, zonder daarvoor zelfs maar hun bed uit te hoeven.

140.000 studenten

Zoom

Maar wat als studenten van Europa tot Azië inderdaad massaal gaan kiezen voor colleges aan ’s werelds beste universiteiten? Dan krijg je een soort eredivisie van florerende universiteiten en superprofessoren, met daarnaast een grote hoeveelheid universiteiten en docenten die het steeds moeilijker gaan krijgen, waarschuwde The Economist dit voorjaar nog. Het zou volgens het zakenblad zomaar kunnen dat grote delen van het hoger onderwijs over een paar decennia overbodig zijn.

Zo’n vaart zal het niet lopen, denkt Van Dijck: ‘Vergeet niet dat mooc’s nog geen vervanging zijn voor een universitaire opleiding. Het zijn losse cursussen, die een aanvulling vormen op je opleiding. Alleen aan het Georgia Institute of Technology kun je sinds kort een complete master computerwetenschappen volgen, maar dat is een primeur. Tenminste, als je de aloude open universiteiten even vergeet, want die doen dit natuurlijk al jaren. Bovendien is er het probleem van de interactie,’ gaat Van Dijck door. ‘Het streamen van colleges is niet het grootste probleem, dat doen de Universiteit van Amsterdam en andere Nederlandse universiteiten ook al lang. De vraag is meer hoe je het contact tussen studenten en docenten faciliteert. mit en Harvard, die de handen online ineengeslagen hebben in het initiatief edX, zijn nu druk bezig om precies daarvoor software te ontwikkelingen. Dat moet ook wel als je tot 140.000 studenten hebt voor een cursus.´

Levenslang onderricht

MOOC's vormen dus voorlopig geen bedreiging voor de Nederlandse universiteiten? ‘Nee, dat valt volgens mij wel mee. Het zijn eerder de staatsuniversiteiten in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië die in de problemen zullen komen, want die zijn de afgelopen jaren flink gekort en hebben daarom hun collegegeld omhoog moeten doen. Terwijl studenten nu betaalbaar een deel van hun opleiding online aan topinstituten als Harvard of mit kunnen gaan volgen.’

Daarnaast moet de MOOC zich ook nog gewoon bewijzen, want ondanks de populariteit en het hoge aantal inschrijvingen maakt slechts tien procent van de studenten een cursus ook daadwerkelijk af. In absolute getallen kan een cursus dan trouwens alsnog een groot succes zijn: als zich 140.000 mensen hebben ingeschreven, halen nog steeds 14.000 de eindstreep.

De meeste potentie voor de MOOC’s ziet Van Dijck misschien nog wel op het vlak van education permanente – het levenslange onderricht dat in onze kennismaatschappij steeds belangrijker wordt. ‘Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan heel toegepaste cursussen voor 25- tot 45-jarigen. Eigenlijk de markt die de Open Universiteit van oudsher ook bedient, maar dan wereldwijd beschikbaar op grote schaal.’

Een leven lang leren dus. Je zult er de wereld misschien niet mee veranderen, maar het kan je wel op goeie ideeën brengen. En leuk kan het ook zijn, bewijzen de TED-talks en de Universiteit van Nederland.

De Universiteit van Nederland
Elke woensdag, Nederland 2, 16.35-17.00 uur.