‘Global warming is 16 jaar geleden gestopt, toont stilletjes uitgebracht rapport van het Meteorologisch Instituut… en hier is de grafiek die het bewijst’, kopte de Britse krant Daily Mail afgelopen zondag. In het stuk van David Rose staat een grafiek van de wereldtemperatuur, die begint in 1997. De kronkelige lijn gaat op en neer, en eindigt in 2012 zo ongeveer op dezelfde hoogte waar hij begon. Zestien jaar temperatuurmetingen, zonder enige opwarming. *UPDATE: die grafiek deugt trouwens niet.*

De opwarming van de aarde staat al die tijd al stil, en de klimaatwetenschap probeert dat onder het tapijt te schuiven, is de strekking van het artikel. Waarna de focus verschuift naar de hoge extra kosten van groene energie die de Britse burger moet ophoesten.

Nederlandse media namen het bericht snel over, en deden er soms nog een schepje bovenop. De Telegraaf bijvoorbeeld: ‘Geleerden zijn het er niet over eens of er nu een definitief einde is gekomen aan de opwarming van de aarde.’ De internetversies van de Volkskrant, het AD en de Belgische krant De Morgen hadden ook een versie van het verhaal, met een verwijzing naar de Mail, maar hebben die inmiddels weer weggehaald – hoewel het soms toch nog te lezen is.

Slordig en misleidend
Deugde het verhaal dan niet? Dat kun je wel zeggen. Er staan slordigheden en misleidende passages in. Er is bijvoorbeeld geen rapport uitgebracht dat is stilgehouden, er zijn slechts gegevens aan een database toegevoegd, zoals dat regelmatig gebeurt. En de kosten van groene energie zijn lang niet zo hoog als de berichten suggereren. Daar publiceert de Mail wel vaker misleidende berichten over. 

Maar de hoofdvraag is natuurlijk of er inderdaad geen opwarming te zien was, de afgelopen zestien jaar. Het Britse Met Office (zeg maar het equivalent van ons KNMI) bestrijdt dat. Het warmde 0,03 graden per tien jaar op, zegt het instituut - maar in grote lijnen klopt het wel, want dat is bijna niets. De atmosfeer warmde sinds 1997 dus inderdaad nauwelijks op. En dat is echt iets anders dan klimaatmodellen hadden voorspeld.

Alleen mag je daaruit beslist niet de conclusie trekken dat de aarde niet verder is opgewarmd. De zeeën werden namelijk wél gestaag warmer, en er smolt ook flink wat ijs. Maar vooral die warmere zee is van belang. De temperatuur van water omhoog brengen kost namelijk veel meer energie dan het opwarmen van lucht, en er is gigantisch veel water op aarde. Van de extra warmte die het systeem aarde opneemt, gaat het leeuwendeel in zee zitten.

Dit is berekend voor de periode 1993-2003. De zee nam toen 93,4 procent van de extra energie op, de atmosfeer maar 2,3 procent. Het zegt dus niet zo veel als de lucht in een periode van zestien jaar geen opwarming laat zien, als de oceanen in dezelfde tijd wel warmer werden. En dat deden ze, kijk maar naar onderstaande grafiek, afkomstig uit dit wetenschappelijke commentaar.

Het is duidelijk dat het zeewater dus wel degelijk is doorgegaan met de opname van warmte. Wat trouwens ook te zien is aan de zeespiegel, die tegenwoordig met satellieten in de gaten wordt gehouden. Die steeg gewoon door, voornamelijk doordat water uitzet als het warmer wordt.

Maar toch: klimaatmodellen hadden de recente de stilstand van de atmosferische opwarming niet voorzien. Betekent dit nu dat ze niet deugen? Ook daarop valt heel wat af te dingen.

De modellen zijn niet goed in het voorspellen van sommige dingen, dat is waar. De activiteit van de zon was bijvoorbeeld bijzonder laag, de afgelopen jaren, en dat heeft een licht verkoelend effect gehad. Hetgeen niemand had zien aankomen, want het begrip van de zon is nog heel beperkt. De oceaan gedroeg zich ook anders dan verwacht. Een sterke El Niño, het fenomeen waarbij veel hitte uit zee de lucht ingaat, is tot nu toe merkwaardig lang uitgebleven.

Ook niet goed in de modellen meegenomen was de enorme groei van vooral de Chinese industrie, die veelal op energie uit steenkool draait. De verbranding van al die kolen zorgde niet alleen voor opwarmende CO2-uitstoot, maar ook voor aerosolen, kleine deeltjes die licht weerkaatsen en zo op korte termijn voor verkoeling zorgen. Ook vulkaanuitbarstingen droegen daaraan bij.

Korte termijn
Deze verkoelende mechanismen werken alle drie op de korte termijn. De zon zal weer actiever worden, er komt onvermijdelijk een keer een flinke El Niño-periode aan en aerosolen uit vuile kolencentrales en vulkanen blijven maar kort in de lucht, dus als vulkanen zich even koest houden en de industrie schoner wordt, valt die koeling weg.

Wat gebeurt er met de temperatuurgrafiek als je de verkoelende invloeden van de inactieve zon, de ontbrekende El Niño-invloed en de extra aerosolen wegrekent? Dat is vorig jaar beproefd door klimaatwetenschappers Grant Foster en Stefan Rahmstorf. Dit is het resultaat:

Kortom: de opwarming van de lucht heeft even stilgestaan, maar dat ‘plafond aan de opwarming’ is maar tijdelijk. De echte opwarming van de aarde is helaas gewoon doorgegaan, en zal binnenkort weer zijn tanden laten zien. Hoewel dat de afgelopen jaren lokaal ook al is gebeurd: de extreme hitte en droogte in de Verenigde Staten en het grotendeels verdwijnen van het zee-ijs aan de Noordpool kunnen met grote waarschijnlijkheid worden toegeschreven aan door de mens veroorzaakte klimaatverandering.

En de economische kosten van vergroening van de economie? Die zijn op korte termijn groter dan doorgaan op de oude weg, dat staat vast. Maar op wat langere termijn wordt energie er goedkoper door én wordt een deel van de schade voorkomen die klimaatverandering aanricht. Investeringen lonen wat dat betreft overduidelijk.

Maar burgers voelen de pijn nu, en dat bevalt ze vaak niet. Kijk maar naar de honderden reacties die het misleidende stuk op de site van de Telegraaf opleverde.