Kevin Kelly is een man van het grote verhaal. Hij slecht grenzen van wetenschap en filosofie en kijkt net zo ver in het verleden als in de toekomst. Nadat hij de fysieke wereld had ontdekt, stortte hij zich als een van de eersten op wat toen nog ‘cyberspace’ heette. Zijn gewaagde toekomstvoorspellingen zijn gebaseerd op uitputtend lees-, onderzoeks- en denkwerk. In zijn recentste boek beschrijft hij een allesomvattend denkraam voor de technologie.

Volgens Kelly is technologie alles wat de mensheid gemaakt heeft. Dat betekent dus space shuttles en de drukpers, maar ook antibiotica en de grondwet. Hij muntte de term ‘technium’ om deze alomtegenwoordigheid te beschrijven. In De wil van technologie legt hij uit hoe het technium door zichzelf voortgedreven wordt en evolueert op een vergelijkbare manier als de biologie dat doet. Dat leidt tot oplossingen en tot nieuwe problemen, maar uiteindelijk tot meer keuzes voor de mens, die zo steeds meer het beste uit zichzelf kan halen.

‘De wil van technologie’ is de richting die het technium op beweegt, als een autonoom systeem. De ene uitvinding volgt onvermijdelijk op de andere, en de toekomst brengt volgens Kelly complexiteit, diversiteit en schoonheid. Er blijft ruimte over voor de vrije wil: wij hebben wel invloed op die evolutie. Het internet was onvermijdelijk, en menselijke klonen zijn dat in de toekomst ook. Maar hoe we daarmee omgaan, ligt aan onszelf.

Hangout
Geheel in stijl geeft Kelly in plaats van gewone interviews zogenaamde hangouts. Binnen het sociale netwerk van Google+ mag een kleine afvaardiging van de vpro, ieder achter zijn eigen webcam, bij Kelly aanschuiven.

Als we op het afgesproken tijdstip inloggen zien we een wandje van legoblokjes met een post-it erop. ‘Welkom, zet je hoofdtelefoon vast op, ik ben er zo. KK,’ staat er. En inderdaad, een paar minuten later begint het beeld te bewegen. De webcam wordt omgedraaid en daar zit een grijsaard in een sweatshirt, met een baard en vriendelijke blauwe ogen. Op de achtergrond zien we een muurschildering, boekenplanken en het papierwerk van zijn thuiskantoor. De ochtendzon van San Francisco schijnt naar binnen, in Nederland valt net de schemering in.

‘Het boek is gebaseerd op een persoonlijke vraag,’ steekt de technofilosoof van wal. ‘Ik wist niet hoe ik om moest gaan met al die technologie om me heen, en wat ik er nu eigenlijk van vond. Er ontbrak een raamwerk om die vraag te beantwoorden. Vóór Darwin was biologie een kwestie van de ene soort na de andere, omdat er geen algemene theorie was. Technologie was een kwestie van de ene uitvinding na de andere. Ik bleef ze maar verzamelen, maar kon ze niet plaatsen. Ik dacht: ik duik de literatuur in, ga alle slimme wetenschapsfilosofen vragen stellen. Dan beheers ik de theorie van de technologie en die ga ik dan in toegankelijke taal opschrijven. Maar na vijf jaar van vragen bleek dat niemand die theorie had, dus toen ben ik hem zelf maar gaan schrijven.’

Amish
De theorieën die voor Kelly uiteindelijk het nuttigst bleken, kwamen uit onverwachte hoek. Hij beschrijft de denkbeelden van de elektriciteitsmijdende Amish en van de Unabomber, die zijn aanslagen pleegde uit frustratie over de wereld vol techniek. Hoewel hij zeer actief is op het internet, gebruikt Kelly ook lang niet alle moderne technologieën. Zo mijdt hij laptops en Twitter. ‘Wat ik na het schrijven van het boek weet, is dat mijn voorkeur uitgaat naar uitingen van technologieën die keuzemogelijkheden vergroten. Dat betekent ook: de meer transparante versus de meer ondoorzichtige, makkelijk te begrijpen versus moeilijk te begrijpen, makkelijk weer mee te stoppen versus moeilijk te verlaten. En dat zijn de versies die ik wil gebruiken. Want wat ik nu ook begrijp, is dat de algemene vormen van nieuwe technologieën er toch wel komen. Onze keus is om de vriendelijkste, sociaalste uitingen te omarmen.

‘Een voorbeeld is DDT. Als dat als pesticide op akkers wordt verspreid, is het een ecologisch drama. Maar als het in huizen gespoten wordt is het een van de effectiefste manieren om malaria te bestrijden. Mensen zijn nu bezig hun Googlegeschiedenis te wissen. Ik vraag me dan af: gaat het bijhouden van mijn surfgedrag zorgen voor meer keuzes, is het open, flexibel, duurzaam? Leidt het tot meer communicatie? Is het makkelijk om er onderuit te komen? Op dit moment ben ik voorstander van hoe Google de zaken aanpakt. Hun werkwijze biedt mensen meer kansen en mogelijkheden, dus ik heb besloten dat ik het goed vind dat Google mij volgt.’

Adviezen
We vragen Kelly naar zijn mening over de steeds opdringeriger wordende sociale media. ‘Elke nieuwe technologie zorgt voor minstens net zo veel problemen als oplossingen. Sociale media kunnen voor heel veel dingen gebruikt worden. Een onderdrukkend regime kan het inzetten om mensen in de gaten te houden. Dat vermindert opties, controleert en beperkt. Een ander probleem is dat het nogal kwetsbaar is: als het kapot gaat, mis je van alles.'

'Vrienden van mij hebben een tienerdochter. Voor straf pakten ze haar mobieltje af. Ze werd er fysiek ziek van. Sociale media zullen in de toekomst nog voor een boel ziektes gaan zorgen. Maar toch ben ik optimistisch, want ik denk dat de voordelen uiteindelijk groter zullen zijn dan de nadelen. En dat geldt voor het hele technium. Elk jaar een paar procent meer creëren dan vernietigen, dat is beschaving.’

Dit zijn de vragen die veel mensen in zijn hangouts stellen, merkt Kelly. ‘Het gedeelte van het raamwerk dat nog meer ontwikkeld moet worden, zijn de karakteristieken van de technologie die deugt. Mensen willen praktische adviezen en principes om nieuwe technologieën in mijn raamwerk te passen. Dat lijkt de logische volgende stap.’

Maar of we die adviezen in een volgend boek kunnen gaan lezen, is de vraag. Kelly heeft op zijn blog laten weten dat zijn volgende boek in elk geval niet van papier zal zijn. ‘Mensen lezen geen boeken meer. Als ik echt veel mensen wil bereiken, vooral jongeren, dan moet ik geen boek schrijven, maar YouTubefilmpjes maken. De afleiding van sociale media waar je over hoort, klopt. Iedereen heeft moeite een boek uit te lezen. Een boek is nog steeds een zeer krachtig medium, maar als je een boodschap over wilt brengen aan veel mensen zijn andere media effectiever. Maar het is moeilijk de juiste vorm te vinden. Een boek is jarenlang geëvolueerd, deze nieuwe vormen zijn nog niet zo ver.’

God
Voor seculiere Nederlanders heeft De wil van technologie aan het eind een opvallende wending. Kelly past zelfs religie in de verder toch voornamelijk op wetenschap gefundeerde theorie. Voor hem is dat compleet logisch, legt hij uit. ‘Hoe meer ik kijk naar het technium, hoe meer ik besef hoe geweldig het systeem is en hoe weinig we eigenlijk weten. Een heersende wetenschappelijke opvatting is dat 98 procent van het heelal bestaat uit “donkere materie”. Dat betekent eigenlijk dat we geen idee hebben wat het is. Ik denk dat het technium het verlengde is van dezelfde kracht die door de evolutie en het leven loopt. Maar ik ben ervan overtuigd dat er een continuüm is, met daarin het technium, het leven, en de oorsprong van kosmische diversiteit.

De wetenschappelijke overtuiging op dit moment is dat het heelal steeds minder geordend raakt, zogenaamde entropie. Maar dat betekent dat in het absolute begin er heel veel orde was. Niemand weet waar die orde vandaan komt. Ik noem dat begin God. En terwijl het universum steeds chaotischer raakt, is er een ander gedeelte waarin de orde toeneemt. In de technologie bijvoorbeeld. Er zijn mensen die religieuze gevoelens krijgen bij een prachtig natuurverschijnsel. Het technium wordt zo complex, en zo vol van geschiedenis en evolutie, dat we er hetzelfde ontzag voor kunnen voelen als we in de natuur zien. Technologie is een verlenging van het leven en als je goddelijkheid in het leven ziet, zie je dat uiteindelijk ook in het technium.’

Toekomstmuziek
Kelly beseft dat zijn theorieën voor sommige mensen wat ver voeren. Hij is zijn tijd waarschijnlijk vooruit, denkt hij. ‘Ik heb al mijn boeken geschreven met een toekomstig publiek in gedachten. Out of Control, over de symbiose van biologie en technologie, werd compleet genegeerd toen het in 1994 uitkwam. Nu verkoopt het beter dan ooit, omdat mensen het beginnen te begrijpen.

Ik denk dat dit ook voor De wil van technologie geldt. Eigenlijk is de tijd er nog niet helemaal rijp voor. Zo heb ik het ook geschreven. Ik ben me ervan bewust dat veel mensen het nu niet zo belangrijk zullen vinden, maar over een jaar of vijftig hebben ze echt een bepaalde theorie nodig. Misschien is er dan wel een veel betere ontwikkeld, maar dan heb ik tenminste de aanzet gegeven.’

Kevin Kelly (1952) is een van de invloedrijkste denkers op het gebied van technologie. Hij stopte na één jaar met studeren en ging toen op reis. Hij bracht veel tijd door in Azië en doorkruiste de Verenigde Staten op de fiets. Halverwege de jaren tachtig was hij betrokken bij de oprichting van online platform The Well. In 1993 was hij de eerste hoofdredacteur van het invloedrijke technologietijdschrift Wired. Hij is daar nog steeds ‘Senior Maverick’ en schreef de boeken Out of Control (1994) en New Rules for the New Economy (1999). Hij houdt een uitgebreid en actueel blog bij. Zijn nieuwste boek What technology wants is nu in het Nederlands verschenen als De wil van technologie (vertaling Menno Grootveld, Pon Ruiter en Wim Scherpenisse, uitgever Maven Publishing).