In het verre oosten van Rusland ligt het schiereiland Kamtsjatka, dat van oktober tot mei onder een sneeuwlaag bedekt is. Toch ligt het op dezelfde afstand van de evenaar als Nederland. Vanwaar dan het temperaturverschil? Ons land is veel warmer, omdat de Kamtsjatkanen bestookt worden door Siberische ijswinden, en wij de warme Golfstroom voor de deur hebben.

Die kan alleen bestaan doordat er diep onder water een tegengestelde, koude waterstroom loopt. De belangrijkste drijvende kracht daarachter is het feit dat warm water aan de pool afkoelt. Koud is water compacter dan als het warm is, daarom zinkt het als het een tijdje in het poolgebied is. Omdat er steeds nieuw water zinkt, wordt het oude weggeduwd richting evenaar.

Klimaatverandering aan de Noordpool zou de drijvende kracht achter de Golfstroom kunnen weghalen, vermoeden wetenschappers. Smeltend ijs zou voor een overmaat aan zoet water zorgen, dat lichter is dan zout water en daardoor aan de oppervlakte blijft hangen, ook al is het koud. En dan stokt de Golfstroom en wordt het, juist door de wereldwijde opwarming, in West-Europa een stuk kouder.

Gaat dat echt gebeuren? Tot nu toe was de toekomst van de waterstroom niet te voorspellen. In 2005 meenden oceaandeskundigen te zien dat hij afzwakte, maar de neergang heeft vooralsnog niet doorgezet. Het was ook min of meer koffiedikkijken, want gegevens waren schaars. Maar er zijn nu meer waarnemingen, en de modellen worden beter. Dus komen er betere voorspellingen. De komende drie jaar hoeven we niet bang te zijn dat de warmwaterstroom verzwakt, schrijven klimaatwetenschappers vandaag in Science, met enig zelfvertrouwen.

Tenminste: op 26,5 graden Noorderbreedte, dat is ter hoogte van Algerije, waar het warme water zuidwaarts stroomt. Het onderzoek van Daniela Matei en haar collega’s richt zich op de hele Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC), het mechanisme waar de Golfstroom deel van uitmaakt, maar omdat het al ingewikkeld genoeg is om aan één plek te rekenen, beperken ze zich in hun artikel tot een plaats waar de waterstroom goed wordt gemeten.

Ze hebben een computermodel gemaakt dat het verloop van de stroomsnelheid van de afgelopen drie jaar goed kan nabootsten, met de werkelijke situatie als uitgangspunt. Als dat goed lukt, kun je ook de situatie van vandaag als uitgangspunt voor de berekeningen nemen, en daaruit rolt een voorspelling voor de komende drie jaar.

Die luidt grofweg dat er wel schommelingen zijn, maar over het geheel geen opwaartse of neerwaartse trend te zien is. Dat geldt zeer waarschijnlijk ook voor het deel van de stroming dat het klimaat in Nederland zo mild maakt. Verder dan drie jaar kijken kan het model niet goed, vandaar dat de voorspelling beperkt blijft.