Insecten hebben een imagoprobleem. Ze zijn verzot op ons voedsel, onze kleren, onze huizen, of nog erger, onszelf. Toch levert slechts 0,5% van alle insecten problemen op en zijn we zelfs van ze afhankelijk. Entomoloog Marcel Dicke doet in zijn verhalenbundel Blij met een dooie mug een succesvolle poging om het imago van insecten op te vijzelen.

Verrassend complex
Tijdens het lezen van het boek kan de lezer zich tegoed doen aan allerlei insectenweetjes. In het verhaal Voedselketens op de vierkante millimeter zoomt Dicke in op de bladeren van de koolplant, waar hij complete voedselketens aantreft. Verschillende soorten rupsen eten van de plant en iedere soort rups wordt aangevallen door een eigen sluipwesp. Die legt haar eitjes in de rups waar de larven zich tegoed doen aan de rups zonder die te doden. Op hun beurt worden deze sluipwespen weer aangevallen door verschillende soorten secundaire sluipwespen. Met deze miniscule voedselketen en andere voorbeelden illustreert Dicke hoe verbazend complex de insectenwereld is.

Nuttige beestjes
Bij landbouwhuisdieren denkt men al snel aan koeien, varkens of kippen. Dicke denkt aan honingbijen, hommels en solitaire bijen. Als bestuivers van appels, peren, bessen en aardbeien spelen insecten een cruciale rol. Driekwart van de honderd belangrijkste landbouwgewassen is afhankelijk van insectenbestuiving. Dat levert de Nederlandse econome jaarlijks 1 miljard euro op. Toch lijkt de mysterieuze en rampzalige achteruitgang van de honingbij, in tegenstelling tot de Q-koorts en vogelgriep, politiek Den Haag koud te laten. 

De schrijver laat op overtuigende wijze zien hoe nuttig insecten eigenlijk zijn. Hij steekt daarbij zijn persoonlijke fascinatie voor sluipwespen niet onder stoelen of banken. Dit leidt tot een oververtegenwoordiging van zijn geliefde studieobject, maar hij weet er zijn lezer wel mee te boeien. Sluipwespen blijken bijvoorbeeld over een uitstekende neus te beschikken. Wanneer ze hun eieren leggen, onthouden ze de geuren in hun omgeving. Zo vinden ze hun prooi in het vervolg sneller. Ruiken ze tijdens het leggen van hun eieren cocaïne of explosieven, zullen ze die geur onthouden. Een sluipwesp die past in de punt achter deze zin kan zo in twintig seconden worden opgeleid tot een speurder die goedkoper én nauwkeuriger is dan honden of ratten.

Inspirerende insecten
De verschillende invalshoeken vanwaaruit Dicke insecten beschouwt maakt het boek afwisselend en fascinerend. Zo beschrijft hij hoe kunstenaars zich lieten inspireren door geleedpotigen. De metamorfose van de rups tot vlinder staat veelal voor het inwisselen van het tijdelijke voor het eeuwige. Salvador Dalí beeldde op 157 van zijn schilderijen insecten af als belichaming van de door hem gevreesde dood. In de film Silence of the Lambs symboliseren de doodshoofdvlinders, die de transseksuele moordenaar in de kelen van zijn slachtoffers achterlaat, de metamorfose van man naar vrouw. Van Gogh zag in vlinders de vrijheid die hij ontbeerde. Negen van zijn schilderijen die hij maakte voor zijn zelfmoord bevatten insecten. Rimsky Korsakov componeerde de Vlucht van de Hommel. 

Blij met een dooie mug
Het siert Dicke dat hij de 0,5% van de insecten die onze aversie tegen alle insecten veroorzaakt, niet uit de weg gaat. In Nederland valt de overlast van muggen nog wel mee; het blijft beperkt tot irritant gezoem. De schrijver weet ons zelfs te overtuigen van hun nut. Maar door de overdracht van dodelijke ziekten als malaria, gele koorts en encephalitis is de overlast van muggen in andere delen van de wereld van een totaal andere orde van grootte. Ook teken (overigens geen insecten), die de ziekte van lyme overbrengen, ziet de schrijver liever dood dan levend.

Verrassende bril
Dicke beziet de wereld door een verrassende bril. Hij neemt ons mee naar onze achtertuin; een complexe samenleving vol nuttige, inspirerende en heel soms lastige dieren die ons totaal ontgaat. De korte verhalen zijn, ondanks een lichte overdosis sluipwesp, vermakelijk en toegankelijk voor een breed publiek. Met Blij met een dooie mug doet Dick een geslaagde poging het imago van onze zespotige vrienden op te krikken. Misschien denken zijn lezers in het vervolg een tweede keer na voordat zij een mug doodslaan.

Titel: Blij met een dooie mug - En andere verhalen over insecten
Auteur: Marcel Dicke
Uitgever: Prometheus / Bert Bakker, Amsterdam, 2011
paperback, 152 pagina’s, 15,00 euro
ISBN: 9789035136588