De griep hebben is nooit leuk. Vervelender wordt het wanneer er in groten getale wordt gesnotterd, landelijk of zelfs wereldwijd. Een pandemie, zoals een wereldwijde uitbraak van een ziekte heet, is moeilijk te voorspellen. De enige wapens zijn oplettendheid en een snelle reactie. Jeffrey Shaman en Marc Lipsitch publiceerden in PNAS een onderzoek naar de relatie tussen grieppandemieën en weersomstandigheden. Ze denken de massale uitbraken van de griep beter te kunnen voorspellen door de zeetemperatuur rond de evenaar in de gaten te houden.

El Niño & La Niña

In verband met de warmte van de zee is El Niño een bekend begrip. Letterlijk vertaald heet dit natuurfenomeen ‘de kleine jongen’. Dit slaat op het kerstkind, omdat het verschijnsel in de herfst en winterperiode optreedt. Het zorgt ervoor dat het zeewater rond de evenaar, met name voor de kust van Peru, warmer wordt dan gemiddeld. Wanneer het zeewater in die regio kouder wordt dan gemiddeld heet dit La Niña (Spaans voor ‘het kleine meisje’, als zusje van El Niño). Deze fasen worden samen ENSO genoemd (El Niño Southern Oscillation).

Shaman en Lipsitch wilden weten of er een bepaalde fase van ENSO was die samenhing met grieppandemieën onder mensen. Hiervoor vergeleken ze ENSO met de laatste vier pandemieën uit 1918, 1957, 1968 en 2009. Deze zijn voldoende gedocumenteerd om vast te stellen wanneer de eerste uitbraak van het virus plaatsvond. De laatste vier pandemieën ontstonden allemaal in de eerste zeven maanden van het kalenderjaar. De wetenschappers bekeken daarom de klimaatomstandigheden rond de evenaar in de voorgaande herfst en winter.
Uit het onderzoek bleek dat elke pandemie is voorafgegaan door een gemiddeld lage zeetemperatuur, wat wijst op een La Niña fase. De onderzoekers wijten de pandemie uiteindelijk aan vogels. Wilde vogels staan namelijk bekend als dragers van griepvirussen, en het ENSO verschijnsel heeft invloed op hun gezondheid en gedrag. De weersomstandigheden veroorzaakt door ENSO beïnvloeden onder andere het gewicht, vlieg- en stoppatroon en bevolkingsdichtheid van migrerende vogels.

Besmetting

De effecten van La Niña op vogels zullen in elke regio anders zijn. De wetenschappers schetsen een scenario aan de hand van de regio Zuidoost Azië.  Wanneer La Niña optreedt zal de vogelpopulatie van deze regio stijgen, zullen de vogels minder weerstand hebben en langer overwinteren. Er zal meer contact met de lokale vogels plaatsvinden, waardoor ze elkaar kunnen besmetten met virussen. Bovendien kunnen ze lokale diersoorten besmetten, of door deze soorten besmet raken. Zo kunnen nieuwe virusstammen uit ontstaan. Deze nieuwe variaties van het griepvirus kunnen zo veranderd zijn dat onze weerstand ze niet herkent, en een nieuwe pandemie is geboren.

De wetenschappers geven aan dat er nog geen definitief bewijs is voor een verband tussen La Niña en de pandemieën. Het lijkt wel zeer waarschijnlijk dat La Niña indirect zorgt voor nieuwe virusstammen door de invloed die ze heeft op het gedrag van vogels. La Niña, het kleine meisje, kan zo indirect zorgen voor pandemieën.
 

Bron:
Jeffrey Shaman, Marc Lipsitch. The El Niño–Southern Oscillation (ENSO)–pandemic Influenza connection: Coincident or causal? In: PNAS.