Het verlaten van je lichaam tijdens een bijna-doodervaring, het voelen van heftige fantoompijnen in je verdwenen linkerteen en de invloed van je rot rennen en daarna hersenquizjes doen op je leervermogen: allemaal voorbeelden die een helder inzicht geven in deze verbindig tussen lichaam en geest, schrijft Koos Neuvel in Tussen de oren - Hoe het lichaam de geest krijgt.

Wat bijvoorbeeld ook te denken van het welbekende placebo-effect? Niet alleen nep-pillen kunnen het gewenste resultaat bereiken bij een patiënt, maar ook nep-operaties. Zo lezen we dat tien patiënten met artritis een operatie ondergingen om de pijn in hun knie te verzachten. De helft onderging echter een nep-operatie, met alles erop en eraan, behalve de ingreep zelf. Zes maanden na de operatie hadden alle patiënten veel minder last van hun knie, waardoor ze weer het gras konden maaien en lange wandelingen maakten over meerdere heuvels.

Complimenten hebben eenzelfde soort effect. In een Amerikaans hotel werd een studie gedaan onder de kamermeisjes die daar werkten. Tegenover de ene helft werd benadrukt dat ze veel bewogen wat gezond voor hun was, waar de andere helft dit niet te horen kreeg. Een maand later was de groep die het compliment over hun gezondheid had gekregen ook meetbaar gezonder dan de controle groep: ze waren iets afgevallen en de bloeddruk was lager. Dit terwijl er verder niets aan de levenstijl van de kamermeisjes was veranderd. Een simpel compliment kan dus grote gevolgen hebben. Goed om te weten wanneer je je vriend of vriendin wilt opbeuren.

Het placebo-effect werkt omdat het een soort kijkje in de toekomst geeft, legt Neuvel uit. Je lichaam weet dat je binnenkort beter zal worden als je dit medicijn slikt, wat extra kracht geeft tijdens het genezingsproces. Als je jezelf kunt ontspannen, zodat er minder van het stresshormoon cortisol wordt aangemaakt, kan het immuunsysteem pas echt vol zijn werk gaan doen.

Marinier
Een voormalige kapitein bij de marine kreeg ooit een beroerte, waarbij het linkerdeel van zijn lichaam verlamd raakte. Waar hij eerder zijn hele gebit poetste, sloeg hij nu het linkerdeel van het gebit over en stak hij maar één van zijn twee armen in zijn overhemd. De kapitein merkte niet dat er iets aan de hand was. Hoe kan dat?

De geest, die er een vast lichaamsbeeld op na houdt, ontkent in dit geval het niet naar behoren functioneren van het lichaam. Ongemakkelijke informatie over het eigen lichaam komt niet meer binnen, waardoor het voorbeeldige plaatje van het menselijke lichaam blijft bestaan, maar niet meer klopt. Een deel van het lichamelijke bewustzijn is als het ware geamputeerd. Deze situatie wordt ook wel het syndroom ‘neglect’ (negeren) genoemd. Hier wordt ook weer duidelijk dat het lichaam duidelijke een invloed heeft op de geest (na de beroerte) en hoe de geest weer invloed heeft op het lichaam (een deel wordt vergeten).

Het is voor mensen zoals jij en ik moeilijk voor te stellen dat je het niet door hebt als de helft van je lichaam uitvalt. Net als de vrouw van de voormalige kapitein moet je erop gewezen worden dat er wat mis is: ‘Waarom smeer je alleen maar de rechterhelft van je boterham?’ ‘Dat doe ik niet hoor, mijn hele boterham is netjes met jam belegd.’ ‘Nou, ik geloof van niet...’

Robots vs de mens
Neuvels’ tekst loopt vloeiend en trekt de lezer mee in het verhaal zelf, waarin je als lezer uiterst geïnteresseerd blijft omdat je je afvraagt wat je hersenen nu weer uitspoken in een bepaalde situatie. Het leestempo wordt soms echter getemperd door het gebruik van minder vaak voorkomende woorden als instigatie (aansporing), schragen (ondersteunen) en oekazes (bevelen van hogerhand). Maar de verschillende voor- en tegenargumenten die worden gebruikt om een van de lastige onderwerpen te behandelen, verliezen ondanks dat niet aan zeggingskracht.

De mening van de auteur wordt dan wel goed ondersteund (geschraagd), toch blijf ik er een kritische blik op houden. Zo ben ik als lezer nog niet helemaal overtuigd van zijn constatering dat het mogelijk is om op den duur de kloof tussen robots en de mens te dichten. Neuvel kijkt hierbij naar hoe het gat tussen de mens en andere dieren is gedicht, waarbij menselijke emoties toch niet zo typisch menselijk bleken als eerst. Het is echter wachten op de toekomst, om te zien wat er nu echt gaat gebeuren. Hebben mensen straks ook robots als beste vriend, of blijft een robot toch een toneelspeler? Genoeg voer voor pittige discussies in elk geval!

Vlechtwerk
Waar eerdere filosofen lichaam en geest uit elkaar haalden, zo laat Neuvel deze twee weer met elkaar verstrengelen. Ze vormen samen een mooi vlechtwerk. ‘Tussen de oren’ laat, geschreven in verhalende hoofdstukken, zien dat er genoeg wetenschappelijke onderbouwing is voor het bestaan van een sterke verbinding tussen de geest en het lichaam.

Het lichaam werkt in op onze geest (we worden chagarijnig en raken ongeconcentreerd als we honger hebben), maar onze geest werkt ook in op ons lichaam (lichaamsbeweging maakt stamcellen aan, die wij kunnen gebruiken om nieuwe connecties te maken, leren dus, in onze hersenen). Dus ik zou zeggen, mocht u inmiddels zin hebben om uw lichaam en geest een nieuwe impuls te geven, neem dan een smakelijke hap uit dit boek en u kunt weer even vooruit.

Titel: Tussen de oren - Hoe het lichaam de geest krijgt
Auteur: Koos Neuvel
Uitgever: Scriptum psychologie, 2011
paperback, 248 pagina's, 18,95 euro
ISBN: 978 90 5594 826 0