Stoppen met roken is ontzettend moeilijk. Het is daarom niet gek dat veel mensen bij hun stoppoging hulp zoeken. Dit kan met begeleiding, medicijnen of nicotinevervangers. Sinds 1983 zijn nicotinevervangers in Nederland vrij verkrijgbaar. De vraag is: werken ze wel?

Hillel Alpert, Gregory Connolly en Lois Biener van Harvard University stellen in Tobacco Control dat dit niet het geval is. De wetenschappers onderzochten of nicotinevervangers op de lange termijn daadwerkelijk helpen bij het stoppen met roken.

Hiervoor hebben ze totaal 787 volwassen, pas gestopte rokers ondervraagd. De deelnemers moesten aangeven of ze nicotinevervangers gebruikten en zo ja, in welke vorm en hoe lang ze het product aan een stuk hebben gebruikt. Een van de vragen was of ze onder professionele begeleiding stonden om te stoppen met roken.

Ongeveer 33 procent van de pas gestopte rokers viel terug in hun oude gewoonte. De belangrijkste conclusie van het onderzoek is dat stoppers in dezelfde mate terugvielen, of ze nu nicotinevervangers gebruikten of niet. Opvallend is dat zware rokers zonder begeleiding dubbel risico lopen. Zij vielen twee keer zoveel terug als zware rokers zonder nicotinevervangers. Volgens de onderzoekers geeft dit aan dat zware, afhankelijke rokers nicotinevervangers als ‘magische oplossing’ kunnen zien. Wanneer ze realiseren dat dit niet het geval is vallen ze gemakkelijker terug als ze niet begeleid worden in hun poging te stoppen.

De onderzoekers concluderen dat nicotinevervangers op de lange termijn (langer dan zes maanden) niet helpen bij stoppen met roken. Dit spreekt eerdere onderzoeken tegen. ‘Klinische onderzoeken kennen dan wel effect toe aan nicotinevervangers, maar alleen voor de korte termijn. Op de lange termijn blijkt er een grote kans te zijn op terugval’, aldus onderzoeker Hillel Alpert.

Nuttige nicotine

Zijn nicotinevervangers dan nergens goed voor? Misschien niet voor het stoppen met roken, maar ze kunnen zeker van pas komen.

Onderzoekers van de Amerikaanse academie van neurologie onderzochten onder leiding van Paul Newhouse de effecten van nicotine op patiënten met milde geheugenproblemen. Deze vorm van geheugenverlies geeft vaak een overgang tussen geheugenverlies door ouderdom en een vorm van dementie aan. Het is niet zo dat deze geheugenproblemen altijd uitmonden in dementie.

De neurologen gaven nicotinepleisters met vijftien milligram nicotine of placebo’s aan 67 niet-rokende patiënten (34 nicotine en 33 placebo) met milde geheugenproblemen gedurende zes maanden. De nicotinepleister werd gebruikt omdat die, in tegenstelling tot andere nicotinevervangers, de nicotine geleidelijk toedient en in mindere mate effect heeft op het maag- en darmstelsel. De eetlustremmende werking van nicotine zorgde er wel voor dat de patiënten gedurende de zes maanden gemiddeld tweeënhalf kilo afvielen. Dit had verder geen effect op de gezondheid van de patiënte, die allen een normaal BMI behielden. De onderzoekers stellen wel dat vervolgonderzoek nodig is om te bepalen of er op de lange termijn negatieve gevolgen van het door nicotine veroorzaakte gewichtsverlies.

De patiënten zijn driemaal getest op geheugen, aandacht en verwerkingssnelheid. Deze tests vonden plaats in de eerste, derde en laatste maand van het zes maanden durende onderzoek. Uit de resultaten van de tests bleek dat nicotine een zeer gunstige invloed heeft. Een geheugentest waarbij tekst onthouden moest worden werd na zes maanden nicotinepleisters veel beter gemaakt dan bij de eerste test en de placebogroep. Ook werd het vermogen de aandacht vast te houden groter en de verwerkingssnelheid hoger.

De wetenschappers wijten de verbetering aan de twee belangrijkste nicotinereceptoren in de hersenen, die belangrijk zijn voor cognitieve functies zoals reactievermogen en geheugen. Nicotinevervangers kunnen dus toch nuttig zijn: om te stoppen met roken werkt wilskracht en begeleiding beter, maar voor de behandeling van milde geheugenproblemen zijn ze zeer geschikt.

Bronnen:
Hillel R. Alpert, Gregory N. Connolly en Lois Biener. A Prospective Cohort Study Challenging the Effectiveness of Population-based Medical Intervention for Smoking Cessation. Verschijnt binnenkort op de site van Tobacco Control

Paul Newhouse e.a., Nicotine treatment of mild cognitive impairment: A 6-month double-blind pilot clinical trial. In: Neurology