Bijna al het leven op aarde is uiteindelijk aangewezen op de energie van de zon, die door planten wordt vastgelegd. Bijna. Diep, heel diep in sommige delen van de oceanen, waar geen straaltje zonlicht nog doordringt, bevinden zich geisers die onder hoge druk gloeiendheet water boordevol mineralen uitspuwen. Ondanks de hitte weten sommige bacteriën toch in en om deze heetwaterbronnen te overleven. Zij halen hun energie niet uit zonlicht, maar uit de chemische omzetting van stoffen uit de geisers, zoals waterstofsulfide (H2S). De bacteriën worden op hun beurt gegeten door dieren als wormen, anemonen, schaaldieren, krabben en garnalen. Zo leeft een heel ecosysteem op de chemicaliën uit de onderwaterbronnen.

Dergelijke onderzeese heetwaterbronnen zijn op allerlei plekken aangetroffen. En nu, voor het eerst, ook in de buurt van Antarctica. Een internationale groep biologen, onder leiding van Katrin Zwirglmaier, besloot de zogenoemde East Scotia Ridge te gaan onderzoeken met op afstand bestuurbare onderwaterapparatuur. Tijdens een eerste verkenningstocht ontdekten zij hier op 2,5 kilometer diepte meerdere heetwaterbronnen. In 2009 en 2011 keerden ze terug naar deze locaties, gewapend met een op afstand bestuurbaar cameravoertuig dat zij SHRIMP doopten (Seabed High Resolution IMaging Platform).

SHRIMP leverde de wetenschappers uniek materiaal op. Op de gemaakte foto’s bleken diverse nieuwe diersoorten te zien te zijn. Het gaat onder meer om een nieuw soort krab, een nieuwe zevenarmige zeester en enkele anemonen. Van al deze dieren hebben de biologen weten te bevestigen dat het inderdaad om nieuwe soorten gaat, door monsters van hun DNA te verzamelen en analyseren. Op de beelden dook ook regelmatig een octopus op die de biologen niet konden identificeren. Maar of dit ook een voorheen onbekende soort is, weten ze nog niet zeker.

Van de ontdekte dieren waren de krabben het meest talrijk. Het gaat om een krab die genetisch gezien het nauwst verwant is aan de yetikrab, Kiwa hirsuta. Op sommige plekken zaten wel 600 van de krabben opeen gepakt op een enkele vierkante meter; vaak ook nog boven op elkaar gestapeld. De dieren leven waarschijnlijk van een combinatie van chemicaliën-etende bacteriën, die ze uit het water filteren, en restjes dode schelpdieren.

Het ontdekken van nieuwe diersoorten is op zichzelf natuurlijk al bijzonder. Maar wat deze vondsten extra bijzonder maakt, is dat het ecosysteem bij de Antarctische onderzeese geisers heel anders is samengesteld dan dat rond andere heetwaterbronnen. Zo ontbraken de reuzenwormen, diepzeemossels en typische garnalensoorten die op andere plekken rond diepzeegeisers leven.

Bron: Katrin Zwirglmaier e.a., The discovery of new deep-sea hydrothermal vent communities in the Southern Ocean and implications for biogeography, in: PLoS Biology, 3 januari 2012.