Zebra's staan op hun strepen
De paarden van Afrika zien ze niet vliegen
Voor de strepen van zebra’s zijn al veel verklaringen bedacht, onder andere dat het camouflage is tegen leeuwen. Nu blijken de strepen wel degelijk een visuele functie te hebben, maar verwarren ze een veel kleiner wezen dan een leeuw.
- Zoom
- © Karl Nielson
Zebra’s zijn de punkers onder de paarden met hun hanenkam en lichaamsversiering. Net als punkers zijn ook de zebra’s onbegrepen. Er is lang gedacht dat zebra’s van oorsprong wit zijn en dat de strepen er later bij zijn gekomen. Onderzoek aan embryo’s wees uit dat zebra’s juist overal een zwarte huid hebben. Ze lijken alleen wit waar het zwarte pigment in het haar ontbreekt.
De oudste theorie is dat de strepen dienen als camouflage. Dit idee lijkt raar omdat de savanne nou niet echt zwart of wit is, maar leeuwen zien in de nacht bijna geen kleur waardoor het toch voordeel kan opleveren. Tegenwoordig wordt gedacht dat de strepen roofdieren verwarren wanneer zebra’s en masse maken dat ze wegkomen. Het is met al die strepen moeilijk je blik op één beest gericht te houden.
Zweedse biologen menen dat de strepen vooral veel kleinere wezens moeten verwarren, namelijk paardenvliegen. Ze schrijven in Journal of Experimental Biology dat zebra’s het ideale strepenpatroon hebben om paardenvliegen af te weren.
Licht en donker
Het was al bekend dat paardenvliegen aangetrokken worden tot donkere oppervlakten. De vliegen identificeren zo water, waar ze eieren leggen en kunnen voeden, aangezien veel planteneters vaak water opzoeken. Ze zijn ook meer aangetrokken tot donkere oppervlakten als het om hun slachtoffers gaat. Dit komt door de manier waarop deze oppervlakten licht weerkaatsen.
Donker gekleurde paarden weerkaatsen licht ‘horizontaal gepolariseerd’. Dit betekent dat het licht over een horizontale as van het paard weerkaatst. Paardenvliegen zijn zeer aangetrokken tot dit ‘platte’ licht. Een lichtgekleurd paard weerkaatst ongepolariseerd licht, wat over alle assen weerspiegelt. Dit is juist onaantrekkelijk voor de paardenvlieg.
De onderzoekers verwachtten dat ook strepen niet aantrekkelijk zijn voor de paardenvliegen. Om dit te bewijzen gebruikten de biologen een aantal platen met verschillende soorten strepen, die ze met lijm bedekten. Vervolgens was het een kwestie van vliegen tellen. Ze deden dit bij verschillende paardenfokkers in Hongarije.
- Zoom
- © Journal of Experimental Biology
De experimenten bevestigden dat de vliegen het meest aangetrokken zijn tot donkere oppervlakten. De minste paardenvliegen werden aangetroffen op de objecten die het dichtst bij het patroon van een zebra kwamen. Ook borden met strepen die zes centimeter of minder waren, precies de grootte van zebrastrepen, trokken minder vliegen aan dan de andere.
De experimenten zijn nauwkeurig opgezet en uitgevoerd maar geven geen volledige duidelijkheid. Het is niet zeker dat zebra’s alleen maar strepen hebben om paardenvliegen weg te houden. Om dit te kunnen stellen zouden de onderzoekers moeten bewijzen dat de beten van paardenvliegen het belangrijkst zijn geweest voor de evolutie van zebra’s, terwijl andere paarden over de hele wereld geen strepen hebben ontwikkeld.
G. Horváth e.a., Polarotactic tabanids find striped patterns with brightness and/or polarization modulation least attractive: an advantage of zebra stripes. In: Journal of Experimental Biology
