In Duitsland wordt met zonne-energie net zoveel capaciteit geleverd als de totale stroomcapaciteit van Nederland. Tenminste, volgens een artikel op Z24 van vorige week. Hoe kan het toch dat het in Duitsland lukt om substantieel milieuvriendelijke energie op te wekken, maar dit in Nederland beperkt blijft tot een aantal windmolens? Voor een mogelijk antwoord pak ik het boek van Wijnand Duyvendak erbij getiteld: 'Het Groene Optimisme'.

De achterkant belooft een verbijsterend boek, dat ingaat op hoe het mis is gegaan. Zoiets spreekt natuurlijk altijd aan. Politieke intriges, fouten van politici en misschien zelfs een visie waaruit spreekt hoe het beter kan. Alhoewel dit boek is geschreven door iemand van GroenLinks, zijn dit onderwerpen die menig rechts-stemmende Nederlander op het puntje van de stoel krijgen. Mijn eerste gedachte was echter of dit niet gewoon een potje 'links-bekritiseert-rechts' zou worden. Dat valt erg mee. De rest van het boek echter niet.

Feitenverhaal
Het Groene Optimisme gaat over het broeikaseffect en de behandeling hiervan op politiek niveau, en is opgedeeld in drie delen. Het eerste deel behandelt hoe het broeikaseffect op de politieke agenda terecht is gekomen, het tweede deel gaat over de uitvoering van het beleid, en het laatste deel probeert een schets te geven van hoe het verder kan gaan. Daarnaast worden zowel de acties van de politiek als de ontwikkeling vanuit de milieubeweging tegenover elkaar gezet. Duyvendak heeft hiervoor met vele prominente politici gepraat en deze interviews verwerkt in zijn verhaal.

Ondanks deze interessante opzet komt het verhaal niet echt van de grond. De uiteindelijke schrijfstijl in de vorm van veel historische feitjes gaat op den duur vervelen. Het positieve aan dit feitenverhaal is dat er niet te veel vanuit een bepaald politiek denkbeeld wordt verteld. Het nadeel is echter dat er een visie ontbreekt op wat er gebeurd is. De interviews met betrokkenen zouden dit kunnen verlevendigen, maar hun verhaal blijft beperkt tot enkele citaten over de gebeurtenissen. Ook hierin ontbreekt een echt persoonlijk verhaal, en komt het boek niet tot leven.

Wat is nu de oorzaak?
Is na het lezen van dit boek nu duidelijk geworden waar het in Nederland fout is gegaan op het gebied van milieubeleid? Uit de grote hoeveelheid feiten die Duyvendak geeft, is inderdaad een duidelijke trend te ontwaren: de tegenstelling tussen milieu en economie is de grote boosdoener.

Als tweede komt de drang naar overleg in de Nederlandse politieke beslissingen in aanmerking. De maatregelen die nodig waren zijn niet genomen, omdat vanuit het ministerie van Economische Zaken veel tegengas werd gegeven. Milieumaatregelen leiden tot kosten voor ondernemers, en dit beperkt de economische groei. De milieuministers waren voor hun beleid afhankelijk van wat toegestaan werd door de economie (lees: ministerie en grote bedrijven). Echte oplossingen werden vervangen door schijnoplossingen, zoals het kopen van CO2-rechten. Hierdoor is in Nederland de CO2-uitstoot gestegen, in plaats van de beoogde daling.

Maar dit is niet de enige reden. In Nederland hebben de politieke leiders het niet aangedurfd om beslissingen te nemen die een bepaald gedrag oplegden. Dit vanuit de houding dat zaken in overleg moeten en dat de burger financieel niet de dupe mag worden.

Het geven van subsidies was en is wel een geaccepteerd instrument. Dit leidt ertoe dat energiebesparing, naast geld vanwege het verminderde energiegebruik, ook nog geld oplevert vanwege de subsidie, terwijl er niet een verplichting achter zit voor bedrijven en particulieren die geen zin hebben in deze besparing. Dit kost de staat dus op meerdere fronten geld, en heeft niet de beoogde verbetering voortgebracht. Een verplichtende cultuur waarin een zonnepaneel, of energiereductie worden opgelegd, of grootverbruik wordt beboet zou wellicht tot een beter resultaat leiden.

De toekomst
Om het milieubeleid de komende jaren effectiever te krijgen doet Duyvendak nog enkele suggesties. Dit deel is zeker het meest interessant, alhoewel het bouwt op de problemen die al eerder zijn besproken, wat enige herhaling oplevert. Het is noodzakelijk dat er een visie, een einddoel neergezet wordt, waaraan iedereen zich verbindt, vindt Duyvendak.

Hierbij moeten alle partijen tevreden kunnen zijn, maar we moeten ons als maatschappij realiseren dat er een prijskaartje aan hangt. Ongelimiteerd verbruiken kan niet meer, en soms moeten er beslissingen worden genomen die niet zo leuk zijn. Uiteindelijk moet de vervuiler gaan betalen (zowel groot als klein) en kunnen maatregelen zoals een verplichte zonnecel op je dak, of windmolen in de nieuwe woonwijk niet uitblijven.

Moet ik dit boek lezen?
Mensen die geïnteresseerd zijn in de politiek-historische ontwikkeling van de milieuproblematiek, worden met dit boek prima bediend. Maar als je hier vanuit eigen interesse al bij betrokken was, betwijfel ik of je veel nieuws zult leren. De beloofde verbijstering was bij mij eerder verveling. De verwachte politieke schandalen bleven uit, en het is vooral een verhaal van politieke onwil, geboren uit gebrek aan urgentie en voorkeur voor economie boven milieu.

Dit zijn geen verbijsterende conclusies voor mensen die niet de afgelopen jaren met hun kop in het zand hebben gezeten. Waar een duidelijk links beeld nog redelijk in de feiten verloren gaat, komt dit toch weer naar boven als je analyseert welke mensen worden geïnterviewd en in hoe elk rapport voor waar wordt aangenomen, zonder dat er sprake is van de kritische kanttekening die je na een historische beschouwing zou verwachten.

Dit boek is een aanrader voor iedereen die zich wil verdiepen in de manier waarop de beslissingen over het milieu zijn genomen de afgelopen 25 jaar. “Het Groene Optimisme” leidde bij mij echter tot pessimisme. Pessimisme over het idee dat er nu eindelijk wel wat gaat gebeuren, maar ook pessimisme over het vermogen van dit soort boeken om deze trend om te draaien.

Titel: Het groene optimisme
Auteur: Wijnand Duyvendak
Uitgever: Prometheus, 2011
paperback, 304 pagina’s, 29,95 euro
ISBN: 9789035137097