Ze zijn klein, leven ’s nachts, hebben spookachtig grote ogen en kunnen hun hoofd 180 graden draaien. En: ze kunnen communiceren met geluiden die wij mensen niet kunnen horen. Spookdiertjes, zeldzame halfapen uit Azië, zijn het nieuwste lid van het beperkte rijtje zoogdieren die ultrasoon geluid kunnen horen en produceren. Ze zijn bovendien de enige primaten waarvan bekend is dat zij dit trucje onder de knie hebben. Hun mede-hogetonenkwelers zijn vleermuizen, dolfijnen, katten en sommige knaagdieren.

Ultrasoon geluid betekent eigenlijk niets meer of minder dan geluid dat te hoog is voor mensenoren. Mensen kunnen tonen tot ongeveer 20 KHz waarnemen. Jongeren zijn beter in het waarnemen van zulke hoge tonen dan ouderen. Een groep Amerikaanse biologen, onder leiding van Marissa Ramsier, vroeg zich af of sommige soorten spookdiertjes misschien ook via voor mensen onhoorbare tonen communiceren, omdat ze in het wild verdacht stil zijn. Dus vingen zij een zestal Filippijnse spookdiertjes – een van die verdacht stille soorten – en stelden de diertjes in een speciale ruimte bloot aan een serie gehoorstesten. Ook namen ze met gevoelige geluidsapparatuur de tonen die de diertjes uitstootten op.

Uit de testen van Ramsier en haar team bleek dat de Filippijnse spookdiertjes tonen tot ongeveer 91 KHz waarnemen; ver boven de menselijke waarnemingsgrens. Ook bleken de halfapen inderdaad zelf ultrasone geluiden maken, met een frequentie tussen de 67 en 79 KHz. Dat is hoger dan de meeste andere zoogdieren.

De biologen vermoeden dat de spookdiertjes op zulke hoge tonen met elkaar communiceren, juist omdat de meeste andere dieren deze niet kunnen horen. Dat is handig als je bijvoorbeeld een nabije soortgenoot wilt waarschuwen dat er een roofdier in de buurt is. In gevangenschap bleken de diertjes de hoge tonen met name uit te stoten als er mensen in de buurt waren. Als er geen gevaar dreigde, communiceerden ze ook soms met geluiden die wel voor mensenoren hoorbaar zijn. Een alternatieve theorie van Ramsier is dat het ultrageluid de diertjes helpt ‘s nachts hun prooi (insecten) te lokaliseren. Een beetje zoals bij vleermuizen.

Benieuwd hoe de ultrasone roep van de spookdiertjes klinkt? Omdat deze te hoog is, kan dit niet letterlijk, maar de wetenschappers hebben de tonen een tikje omlaag geschroefd, zodat ze wel geschikt zijn voor mensenoren. Het resultaat staat hieronder. Ze geven hier wel als waarschuwing bij dat de geluiden niet erg prettig zijn om naar te luisteren. Persoonlijk deed het me in zekere zin denken aan nagels op een schoolbord.

Bron: Marissa Ramsier e.a., Primate communication in the pure ultrasound, in: Biology letters, 8 februari 2012.