Een dikke dvd-box vol natuurkunde. Dit is wat de verpakking belooft met een hoop intrigerende plaatjes en de imponerende titel ‘Grote Natuurkundige Theorieën’. De inhoud deed deze geïnteresseerde leek wel even slikken. Zes dvd’s, elk met een eigen natuurkundige theorie. Een snel rekensommetje en de moed zakte me in de schoenen. Zes keer drie uur maakt achttien uur natuurkunde. Gelukkig bleek elke dvd een behapbaar college van een uur te bevatten.

Duidelijk
Vincent Icke heeft natuurlijk veel ervaring met het populariseren van wetenschap voor een lekenpubliek, wat duidelijk terug is te zien op de dvd’s. Als voorproefje is Icke hier te zien als weerman van de sterren en hier samen met VPRO’s eigen Diederik Jekel over de Nobelprijs voor de natuurkunde.

Icke legt duidelijk uit en de dvd is absoluut bedoeld voor de natuurkundige leken onder ons. Met veel enthousiasme en druk gesticulerend brengt hij de colleges, met voorbeelden uit het dagelijks leven en een persoonlijke noot. Christiaan Huygens is zijn favoriete natuurkundige en hij refereert graag aan hem. Deze persoonlijke noot van Icke is interessant in deze collegereeks omdat hij zo de toeschouwer meeneemt in zijn eigen gedachten en interesses.

Zijn manier van praten doet dit ook. Hoewel hij graag archaïsch taalgebruik mag bezigen, een beetje zoals voorgaand zinsdeel, is dit juist ondersteunend voor het verhaal. Het is vermoedelijk ook een stukje theater en presentatie, dat het stereotype van de excentrieke-eenling-wetenschapper niet probeert te weerleggen.

Opmerkzaamheid
Het verhaal wat Icke vertelt is er een van opmerkzaamheid. Veel dingen die de meeste mensen als zo gewoontjes en normaal beschouwen zijn bij nadere beschouwing niet zo normaal. Het feit dat we door een raam heen kunnen kijken terwijl we tegelijkertijd ons spiegelbeeld er in zien bijvoorbeeld. Hoe komt het toch dat licht zich zo gedraagt? Icke maant de toeschouwer tot opmerkzaamheid want het bevragen, bewonderen en beschouwen van de wereld om ons heen is de drijvende kracht achter onderzoek en ontdekking. Het is iets waar Icke gepassioneerd over praat.

Tijdens de colleges worden, hoe kan het ook anders, de grote natuurkundige theorieën behandelt, elk op een eigen dvd. De kijker krijgt mechanica, thermodynamica, elektromagnetisme, quantummechanica en relativiteit voorgeschoteld in colleges van ongeveer een uur. Hoewel in een uur natuurlijk niet alles te vertellen is over een van deze theorieën gaat Icke toch nog redelijk de diepte in, gelukkig blijft alles begrijpelijk.

Icke begint bij het begin met de vraag wat een theorie is, en hoe een theorie gemaakt wordt. Hij benadrukt dat hoewel er graag gesproken wordt van ‘ natuurwetten’, een theorie allerminst een wet is. Het is een creatie, een manier waarop we proberen te begrijpen wat ‘is’.Vervolgens gaat hij over op de theorie van de mechanica, dat zich  waarbij alle bekenden langskomen: Archimedes, Galilei, Huygens (‘mechanica is het uitrekenen van de verandering van de verandering’) en meer.

Na het inleidende college over mechanica is er een zeker patroon te ontdekken in de colleges. Ze beginnen met een voorbeeld of anekdote, en aan de hand daarvan wordt de theorie uitgelegd. Het college over thermodynamica, de theorie die zich bezighoud met de interactie tussen grote verzamelingen deeltjes, begint bijvoorbeeld met een verhaal over zandtaartjes en badwater. (Een toren van zandtaartjes kan maximaal 10 kilometer hoog worden en een liter badwater bestaat uit 10 tot de 26ste macht moleculen.) Deze structuur is zowel simpel als vermakelijk.

In de laatste dvd komt Icke uiteindelijk tot de vraag wat nu precies zorgt voor die wisselwerking tussen materie, ruimte en tijd. Natuurkundigen zijn op zoek naar een theorie die dit verklaart en alle grote natuurkundige theorieën verenigt, een zogenaamde ‘theorie van alles’. Helaas is deze nog niet gevonden maar, zoals Icke zelf afsluit: ‘We blijven het proberen’.

Vreemde Keuzes
Hoe goed de inhoud ook is, deze dvd koop je niet voor de visuele kwaliteiten. Er zijn een aantal vreemde keuzes gemaakt wat betreft de presentatie. De beeldkwaliteit is voldoende, maar had met een uur video per dvd zeker beter gekund. Hiernaast zijn de interessante afbeeldingen op de verpakking moeilijk terug te vinden. Icke gebruikt namelijk geprojecteerde dia’s om de materie over te brengen aan zijn publiek.

De dia’s zijn waarschijnlijk prima te zien voor de mensen in de zaal maar niet voor de kijker. Het geprojecteerde beeld is flets, zonder contrast en flikkerend. Dit had gemakkelijk verholpen kunnen worden door de digitale dia’s rechtstreeks in de video te monteren. Ik vroeg mij dan ook af wat de toegevoegde waarde is van video bij deze box. Dit had net zo goed een luisterboek kunnen zijn. Achterop de dvd’s worden weblinks gegeven naar de bijbehorende diapresentaties. Goed dat die online staan, maar wederom een gemiste kans: veel mensen kijken tegenwoordig hun dvd’s via de computer, waarom geen klikbare weblink via het dvd-menu?

Aanrader
Deze dvd box is geschikt voor meer mensen dan alleen de ‘geïnteresseerde leek’. Het biedt een boeiende introductie tot de grote natuurkundige theorieën waardoor mensen met een andere achtergrond iets meer inzicht krijgen in de wondere wereld van de deeltjes en de wiskunde. De inhoud is erg sterk; Vincent Icke maakt natuurkunde toegankelijk voor iedereen, zonder niveau te verliezen. De kanttekening is dat het formaat verkeerd gekozen is. Video is een zeer veelzijdig medium maar er moet wel gebruik van gemaakt worden. De dia’s hadden op zijn minst direct in de video gemonteerd mogen worden. Aangezien het beeld zo weinig toevoegt had misschien beter voor een luisterboek gekozen kunnen worden.

Titel: Grote natuurkundige theorieën
Auteur: Vincent Icke
Uitgever: VBK Media
ISBN: 9789085710769
Prijs: 39,95