“Dames en heren, jongens en meisjes, litterati, glitterati, pseudo-intellectuelen, quasi-pseudointellectuelen en stereo-isomeren…”, zo werd de Ig Nobel ceremonie geopend. Sinds 1991 wordt dit evenement een week voor de uitreiking van de echte Nobelprijzen door de Annals of Improbable research georganiseerd om grappig onderzoek te onderscheiden. Het thema van dit jaar is chemie.

Bij de uiterst lachwekkende maar stiekem toch ook wel serieuze ceremonie zijn winnaars in tien categorieën onderscheiden: fysiologie, scheikunde, geneeskunde, psychologie, literatuur, biologie, natuurkunde, wiskunde, vrede en openbare veiligheid. Nederlandse onderzoekers hadden bijgedragen in de onderzoeken in de categorie fysiologie, geneeskunde en natuurkunde.

Om een goed verloop te garanderen was er een advocaat aanwezig die op zijn toeter moest blazen als de inhoud te expliciet werd en een meisje van acht dat “Please stop, I’m bored” riep als mensen de gestelde tijd overschrijdden. Er was tweemaal een pauze ingelast om papieren vliegtuigjes te gooien, een mini-opera in vijf aktes over scheikundigen in een koffiehuis en een win-een-date-met-een-Nobelprijswinnaar-wedstrijd.

Word-wakker-wasabi
Het onderzoek waarbij werd geconcludeerd dat gapen niet aanstekelijk werkt bij de kolenbranderschildpad (Geochelone carbonaria) werd met de Ig Nobelprijs voor fysiologie beloond. Anders dan bij mensen gapen de schildpadden niet meer of minder bij blootstelling aan gapende soortgenoten. Dit brengt de wetenschap een stapje dichterbij het ontrafelen hoe aanstekelijk gapen bij mensen werkt. Omdat het onwaarschijnlijk is dat schildpadden empathie of onbewust imitatiegedrag vertonen, zouden deze complexe sociale processen ermee te maken kunnen hebben.

De Ig Nobelprijs voor de scheikunde werd uitgereikt aan de ontwikkelaars van het “wasabi-alarm”. Dit alarm, dat een spray met de sterke geur van deze Japanse specerij bevat, zou kunnen worden gebruikt om (slechthorende) mensen in een noodgeval te wekken. De onderzoekers bepaalden dat de ideale hoeveelheid wasabi in de lucht om mensen te wekken vijf tot twintig delen per miljoen (0.000005-0.000020%) is. De Japanse onderzoekers vertelden ook dat ze de gebruiksmogelijkheden van wasabi-spray willen verbreden, om bijvoorbeeld de geur van stinkschoenen te verdoezelen.

In de categorie geneeskunde wonnen twee onderzoeken naar de invloed van heel nodig moeten plassen op denkfuncties: mensen maken over sommige dingen betere keuzes en over andere dingen slechtere als ze nodig moeten. In het onderzoek kregen proefpersonen veel of weinig water te drinken, en een half uur later kregen ze enkele taken. Heel nodig moeten plassen heeft een negatief effect op aandacht en geheugen, maar levert meer impulscontrole op.

Waarom zuchten mensen? Volgens de winnaar van de Ig Nobelprijs voor psychologie wordt dat veel te weinig onderzocht. Uit zijn onderzoek blijkt dat zuchten over het algemeen een negatieve associatie oproept. De zuchten van anderen worden meestal gezien als tekens van verdriet, maar het eigen zuchten wordt meer geassocieerd met het ‘opgeven’ van iets of iemand. Er werden ook veel zuchten gedocumenteerd toen de proefpersonen onoplosbare puzzels moesten maken. Hij concludeert dat de zucht dient als een pauze tussen het opgeven van de ene activiteit en het begin van de volgende.

Niet alleen mensen 'houden van' bier
Als je als eeuwige uitsteller iets wilt bereiken moet je zorgen dat je iets belangrijkers te doen hebt, zodat je de minder belangrijke taal wel doet. Over deze theorie van uitstelgedrag gaat het boek Structured procrastination, dat beloond werd met de Ig Nobelprijs van de literatuur. Uitstellen betekent dus niet dat je helemaal niks doet, maar het gaat om prioriteiten stellen. Volgens de schrijver kunnen zelfs de grootste uitstellers zo toch een hoop gedaan krijgen.

Een bepaalde Australische kever probeert te paren met een bepaald soort Australisch bierflesje. Voor deze 23-jaar oude ontdekking werd vannacht de Ig Nobelprijs voor biologie uitgereikt. De onderzoekers betrapten mannetjes van een soort prachtkever (Julodimorpha bakewelli) in hun poging de onderzijde van een bierflesje aan te randen. Dit bleek vaker voor te komen: de kleur van het flesje en de nopjes op het oppervlak zorgden waarschijnlijk voor de aantrekkingskracht.

Heb je je ook wel eens afgevraagd waarom discuswerpers wel duizelig worden en kogelslingeraars niet? De winnaars van de Ig Nobelprijs voor de natuurkunde wel, en om het uit te zoeken filmden ze sporters tijdens het ronddraaien. Bij kogelslingeren bleek dat het zicht beter gestabiliseerd kon worden, dat de voeten anders geplaatst werden en dat het hoofd minder bewoog. Deze factoren zouden bij reisziekte ook een rol spelen. In tegenstelling tot het publiek vonden de onderzoekers hun onderzoek zelf helemaal niet lachwekkend, en waren ze ook niet aanwezig bij de uitreiking.

Tank van de vrede
De Ig Nobelprijs voor de wiskunde moest door zes mensen gedeeld worden, die niets met elkaar te maken hebben. Wel hebben ze allemaal (zonder succes) voorspeld wanneer de wereld ten einde zou komen. Volgens de winnaars zou de wereld respectievelijk vergaan in 1954, 1982, 1990, 1992, 6 september 1994 en 1999. Toen 6 september 1994 niet het einde van de wereld bleek te betreffen, werd deze voorspelling bijgesteld naar 21 oktober 2011. Dat kan nog even spannend worden. De gedachte achter de onderscheidingen is dat ze de wereld hebben geleerd voorzichtig te zijn met wiskundige aannames en berekeningen.

De burgemeester van Vilnius (de hoofdstad van Litouwen) krijgt de Ig Nobelprijs voor de vrede. Hij toont in dit filmpje dat het probleem van fout geparkeerde dure auto’s kan worden opgelost door er gewoon overheen te rijden met een gepantserde tank. In zijn ontvangstspeech zegt de burgemeester dat de wereld een betere plek wordt als hij is verlost van foutgeparkeerde auto’s, met meer vrede en harmonie.

Veertig jaar na dato krijgt een experiment naar de aandachtsspanne die nodig is tijdens het rijden de Ig Nobelprijs voor openbare veiligheid. De onderzoeker reed voor het onderzoek op de snelweg met een beweegbare klep op zijn hoofd die hem steeds tijdelijk het zicht belemmerde. De onderzoeker zegt dat men hem toen voor gek verklaarde (wij doen dit nog steeds…), maar dat het nu vergelijkbaar is met sms-en achter het stuur.

De winnaars gingen naar huis met een levensechte periodic table, waarvoor Theodore Gray in 2002 de Ig Nobelprijs voor scheikunde kreeg.