Het is niet niks wat je als vogelvrouw ieder jaar moet presteren, vaak meer dan eens: een nest bouwen, eieren leggen, geduldig broeden en wekenlang de longen uit je lijf vliegen om de opgroeiende jongen vol te stoppen met voedsel. Dat is zwaar. Er zijn vogelsoorten die al dat gedoe achterwege laten: broedparasieten.

Gewoon je ei dumpen in een vreemd nest en er nooit meer naar omkijken, kan het makkelijker? Deze tactiek is dan ook meerdere keren in de evolutie uitgevonden.

Het bekendst is de gewone koekoek, die uit het ei kruipt in een vreemd nest en daar zo snel mogelijk begint eieren en nestgenoten over de rand te duwen, tot hij het rijk alleen heeft. Maar het kan nog wreder. Jonkies van de grote honingspeurder, een Afrikaanse vogel die verwant is aan de spechten, worden geboren met vlijmscherpe moordwapens. Net als trouwens de zestien andere soorten honingspeurders.

Ze hebben scherpe punten aan de uiteinden van hun snavel, zoals roofvogels hun hele leven houden. Bij de honingspeurders dienen ze maar één doel: nestgenoten doden. Dat was al min of meer bekend, maar nog nooit geobserveerd. Op één waarneming na, in 1952. Ene Gordon Ranger had toen twee kuikens op de palm van zijn hand en zag dat een jonge honingspeurder het andere diertje woest aanviel. Het testen van de kracht van die aanvaller moest Ranger bekopen met een gat in zijn tong.

Dat er sindsdien weinig of geen waarnemingen zijn gedaan is niet zo heel vreemd, want deze vogelsoort legt zijn eieren meestal in het nest van een paartje dwergbijeneters. En die broeden bij voorkeur in een hol dat ze uitgraven in het plafond van het hol van een aardvarken, of anders in een holle boom. Geen plekken waar je gemakkelijk even een kijkje neemt.

Claire Spottiswoode en Jeroen Koorevaar hebben dat wel gedaan. Ze werkten drie seizoenen lang in het zuiden van Zambia. Daar hebben ze infraroodcamera’s geïnstalleerd om vijf nesten te observeren. Bij in totaal 167 andere nesten van dwergbijeneters bekeken ze hoe het de eieren en de jongen verging.

Gaten pikken

Wel 65 procent van de nesten werd bezocht door een grote honingspeurder, bleek daarbij. Dat konden ze zien aan het feit dat er een ei van deze vogel in lag en dat er een gat gepikt was in de meeste eieren van de bijeneters. Dat doen de broedparasieten namelijk, om hun kind een zo mooi mogelijke start in het leven te geven.

De gastouders trappen er lang niet altijd in, schrijven de twee biologen in Biology Letters. In iets meer dan de helft van de gevallen kiezen ze eieren voor hun geld en beginnen een nieuw nest. Toch kroop in 28,5 procent van de bijeneternesten een vreemd kuiken uit het ei. Soms alleen, omdat alle ander embryo’s de aanslag op hun eierschaal niet hadden overleefd. Maar ruim de helft van de pasgeboren honingspeurderkuikens had toch nog te maken met gastbroertjes of –zusjes.

Dat duurde nooit lang. Hooguit een paar uur na hun geboorte viel zo’n jonge hongingspeurder zijn nestgenoten aan met zijn moordsnavel. Hij greep ze meestal vast en schudde ze door elkaar, wat genoeg was om de weerloze kuikens aan inwendige bloedingen te laten overlijden.

De jonge bijeneters zijn geen partij voor de indringer. Niet alleen omdat ze een stuk kleiner zijn en later uit hun ei komen, maar ook vanwege de enorme kracht, agressie en bewapening van de honingspeurder. Ondanks het feit dat die pas een paar dagen oud is, en net zo kaal en blind als zij.

Als de moordpartij voorbij is, keert de rust weer en voeden vader en moeder bijeneter hun onvrijwillige adoptiekind op als of het hun eigen kroost is. De haken aan de snavel van het horrorkind verdwijnen langzaam, omdat ze geen functie meer hebben.

Tot slot: je vraagt je misschien af hoe de familie van de honingspeurders aan zijn naam komt. Dat is een al even raar verhaal. Honingspeurders werken graag samen met honingdassen of mensen. Ze wijzen die de weg naar bijennesten, en profiteren daarvan door larven en was op te eten nadat die krachtpatsers zo’n nest hebben opengebroken. Deze vogels weten dus heel goed hoe ze anderen voor hun karretje kunnen spannen.

Vergeet niet de fotoserie over deze vogels te bekijken, bovenaan in de rechterbalk op deze pagina. Klik op het eerste plaatje voor vergroting.