Kort na de explosies in de kernreactoren in Fukushima, 11 maart 2011, deden spookverhalen de ronde over een aanstaande evacuatie van Tokyo, 250 kilometer verderop. Nederlandse correspondenten met veel oorlogservaring vlogen uit pure angst het land uit. Alarmerende berichten over stralingspieken waren breaking news.

Nature publiceert deze week een Scientific Report van Japanse onderzoekers die kort daarna in een auto met stralingsmeters met tussenpozen door de radioactieve pluim net buiten de evacuatiezone reden. Dat levert informatieve grafiekjes op: de straling was uiteraard relatief hoog vlak na de explosies en dicht bij de reactoren, maar de piek werd in de weken daarna tien keer zo laag, en nam over een afstand van 50 kilometer met een factor honderd af. Voorbij 120 kilometer van de reactor is de straling nooit hoger geweest dan de achtergrondstraling in Nederland. De afname van de straling in de tijd is in overeenstemming met de halfwaardetijd van jodium-131 (8 dagen), volgens verwachting de meest voorkomende radioactieve stof bij zo’n incident.

De onderzoekers maakten ook een schatting van de maximale dosis die evacués uit de 20-kilometer zone rond de centrales hebben opgelopen voordat ze naar verder gelegen steden zijn gebracht. Die ligt rond de 60 milliSievert, 30 keer de dosis die de modale inwoner van Nederland per jaar oploopt. Deze dosis ligt boven de norm voor toegelaten blootstelling onder normale omstandigheden, dus de beslissing tot evacuatie was terecht, concluderen de onderzoekers.
Het is echter geen dosis die gezondheidseffecten (zoals een meetbare toename van het aantal gevallen van kanker) veroorzaakt. Een CT-scan van het hele lichaam, zoals die steeds vaker in ziekenhuizen wordt uitgevoerd, dient de patiënt bijvoorbeeld een dosis van 10 milliSievert toe.

De grafieken laten de hoeveelheid straling zien die iemand per uur op een bepaalde plek oploopt. De eenheid Gray is in dit geval ongeveer hetzelfde als de eenheid Sievert.