Het is voor wetenschappers lastig om de resultaten van hun onderzoek op een boeiende wijze te delen met het grote publiek. Goede onderzoekers zijn niet altijd goede schrijvers. Dit blijkt vaak als ze proberen hun theoretische verhandelingen te verlichten met of verduidelijken door het schrijven van een roman of kort verhaal.

Gelukkig zijn er uitzonderingen, onderzoekers die wel de magische balans weten te vinden tussen fictie en non-fictie die kenmerkend is voor proza die de fantasie en nieuwsgierigheid van de lezer prikkelt.

Albert-László Barabási behoort niet tot die uitzonderingen, maar toch is “Voorspelbaar” een prettig leesbaar, goed geschreven boek geworden. Barabási is een Hongaarse netwerkwetenschapper die onderzoek doet naar de paralellen tussen natuurlijke verschijnselen en menselijk gedrag. Hij is een inspirerende bruggenbouwer tussen de al veel te lang langs elkaar heen pratende werelden van de natuurwetenschappen aan de ene kant en geesteswetenschappen aan de andere kant.

Zijn laatste boek, Voorspelbaar, is een combinatie van verschillende verhalen, anekdotes en onderzoeksresultaten. Het boek begint met een historische verhandeling over twee Hongaarse broers die in de 15e eeuw na een mislukte kruisvaart zich tegen hun broodheren keren, met een verschrikkelijke slachting tot gevolg.

Maar elk hoofdstuk over het wel en wee van de broers wordt afgewisseld met een hoofdstuk over het onderwerp waar Barabási zich mee bezighoudt, de zoektocht naar het voorspellen van menselijk gedrag. Hiervoor gebruikt hij voorbeelden uit zijn eigen onderzoek, maar ook uit allerlei andere bronnen.

Where's George?

Zelf heeft hij het gedrag van een grote groep mensen onderzocht aan de hand van de belgegevens van hun mobiele telefoons. Maar ook laat hij zien wat we kunnen leren van het “Where’s George” project, een groep Amerikanen die als hobby elk dollarbiljet markeren wat ze in handen krijgen en op een website registreren waar dat biljet zich bevindt. Hij schuwt ook niet om de lezer op het verkeerde been te zetten, door het beschrijven van een niet-bestaand beveiligingsbedrijf wat pretendeert altijd iedereen te kunnen vinden door middel van satelliet-technologie.

Wat Barabási wil laten zien met al zijn voorbeelden is dat menselijk gedrag net als natuurlijke processen voorspelbaar is. Deze claim, die nooit op al te veel populariteit heeft kunnen rekenen, weet hij toch op een aansprekende manier te onderbouwen.

Kern van zijn claim is dat ook in menselijk gedrag wetmatigheden zijn te ontdekken. Sterker nog, de patronen in een brede waaier aan menselijk gedrag zijn gelijkvormig aan bewegingen die in de natuur zijn waar te nemen.

Een mooi voorbeeld is het versturen van e-mails. Hij laat zien dat de verdeling over de tijd waarin dit gebeurt voor ieder persoon hetzelfde is. We sturen een aantal e-mails vlak na elkaar en dan een tijd geen enkele email. Daarna herhaalt dit patroon zich. Deze eruptieve vorm vinden we volgens Barabási overal in onze gedragingen terug.

Dat kleine beetje romantiek

De onderbouwing van zijn stelling brengt hij stap voor stap aan. Sterk punt van het boek is dat hij ook beschrijft hoe eerdere hypotheses na veel testen toch niet valide bleken. Hier schetst hij een aardig beeld van het proces van wetenschappelijk onderzoek, iets aangezet met dat kleine beetje romantiek dat wetenschap verdient.

Na even op gang te moeten komen, is “Voorspelbaar” een vlot te lezen introductie in de wereld van netwerkwetenschappers. Zonder uitgebreid notenapparaat of wetenschappelijke verantwoording beschrijft Barabási in de ene helft van het boek op een luchtige manier zijn wetenschappelijke missie.

Helaas komt het andere, historische deel, naar mijn mening niet helemaal uit de verf. Het is een aardig verhaal, maar toch betrapte ik mezelf er op regelmatig vooruit te bladeren nar het volgende hoofdstuk, om verder te lezen over de zoektocht naar een algemeen model van menselijk gedrag.

Het verhaal over de kruisvaarders had naar mijn mening beter net als de andere voorbeelden tot een of twee hoofdstukken moeten worden beperkt. Maar dat neemt niet weg dat het een onderhoudend boek is met een paar verrassende wendingen.

Ondanks het met de regelmaat van de klok heen een weer springen tussen een historische vertelling en hedendaags onderzoek en tussen fictie en non-fictie is “Voorspelbaar” dan ook een allesbehalve voorspelbaar boek geworden. Het is een begrijpelijke inleiding in complexe materie, die zowel alfa als bèta-wetenschappers zal aanspreken. Mijn fantasie en nieuwsgierigheid werden er zeker door geprikkeld.

Titel: Voorspelbaar - Zoektocht naar de voorspelbaarheid van ons gedrag
Auteur: Albert-László Barabási
Uitgever: Maven Publishing
Paperback EUR 20,- / e-book  EUR 8,-
ISBN: 9789490574147