Achter de wolken schijnen twee zonnen
Eerste exoplaneet rond dubbelster ontdekt
In science fiction is het een cliché: op een buitenaardse planeet staan minstens twee zonnen met verschillende kleuren aan de hemel. Hard bewijs dat zulke exoplaneten bestaan is echter nu pas gevonden, door de Nasa-ruimtetelescoop Kepler.

- Zoom
- exoplaneet rond dubbelster
- Plattegrond van het zonnestelsel Kepler-16. De relatieve grootte van zon en sterren is op schaal, maar hun afmetingen zijn een factor twintig vergroot ten opzichte van hun banen. Een AU (astronomical unit) is gelijk aan de afstand aarde-zon, 150 miljoen kilometer.
Kepler is speciaal ontworpen om exoplaneten te ontdekken door het waarnemen van zogeheten occultaties, kortstondige dipjes in de lichtsterkte van sterren als daar - vanaf de aarde gezien- een planeet voorlangs trekt.
Dit zonnestelsel is door de ruimtetelescoop 600 dagen lang met tussenpozen in het vizier gehouden. De twee sterren en de planeet draaien in vrijwel precies hetzelfde vlak om elkaar heen, en dat vlak ligt toevallig in de richting van de aarde. Dit betekent dat ook de sterren elkaar periodiek afdekken, wat het eerst door Kepler ontdekt is. Pas daarna vielen ook de kleinere, door de planeet veroorzaakte dipjes op. De sterren draaien in 41 dagen om elkaar heen en de planeet maakt daar in 229 dagen een rondje omheen.
Door de nauwkeurige waarnemingen over zo’n lange periode zijn de personalia van de drie hemellichamen nauwkeurig bekend. De sterren wegen 0,2 en 0,69 zonsmassa’s, terwijl de planeet qua massa, omvang en oppervlaktetemperatuur het midden houdt tussen Jupiter en Saturnus.
Door de baanbewegingen van het drietal in een computermodel te stoppen, werd het zelfs mogelijk de toekomst te voorspellen. Daaruit blijkt dat de planeet vanaf het begin van 2018 niet meer voor de grootste ster langs zal trekken en al vanaf mei 2014 niet meer voorlangs de kleinere ster, om dat het vlak van zijn baanbeweging een heel langzame schommelbeweging uitvoert.
Kepler-16: A Transiting Circumbinary Planet, Science, 16 september.