De economie verandert continu. Tijdelijk, maar ook permanent. Door beleid, maar ook door onvoorziene gebeurtenissen. Door verwachtingen, maar ook door reacties op die verwachtingen. Hoe kun je onder zulke omstandigheden nog bepalen wat oorzaak en gevolg is? De Nobelprijswinnaars voor de economie van dit jaar ontwierpen instrumenten om daarbij te helpen.

Thomas Sargent heeft in zijn werk laten zien hoe je structurele macroeconometrie kunt gebruiken om permanente veranderingen in economisch beleid te analyseren. Je kunt er bijvoorbeeld allerlei economische relaties mee onderzoeken op het moment dat huishoudens en bedrijven hun verwachtingen aanpassen aan de – veranderende - economische omstandigheden.

Christopher Sims heeft zich in zijn werk meer toegelegd op de analyse van tijdelijke veranderingen. Zijn vector autogressie maakt het bijvoorbeeld mogelijk om te onderzoeken wat de effecten zijn van een renteverhoging door een centrale bank.

Het zware weer waarin de wereldeconomie verkeert, maakt het werk van beide economen hoogst actueel. Ze hebben weliswaar altijd onafhankelijk van elkaar gewerkt, maar hun werk vult elkaar op meerdere vlakken goed aan. Hun instrumenten worden inmiddels wereldwijd gebruikt om de economie te analyseren.

Zeker het werk van Sargent is niet onomstreden. Hij is vooral bekend van zijn werk rationele keuzetheorie, de theorie die ervan uitgaat dat de verwachtingen die mensen van de toekomst hebben rationeel zijn. De uitkomsten komen grofweg overeen met de verwachtingen van mensen, is de aanname. De theorie vormt de basis voor het geloof dat de financiële markten efficiënt werken.

Vóór de huidige financiële crisis was er volgens de aanhangers van deze theorie geen sprake van een kredietzeepbel. De redenatie: mensen verwachten het niet – want prijzen het niet in – dus bestaat het niet. De huidige economische crisis is het levende bewijs dat deze vlieger niet opgaat. Zelfs de Britse zakenkrant Financial Times onderkent dat het werk van academici als Sargent en Sims wel eens zou kunnen hebben bijgedragen aan de economische crisis.

De Nederlandse econome Esther Mirjam Sent volgde nog colleges bij Sargent, en omschrijft zijn werk als een mooie schroevendraaier, die echter niet op de schroef past. Zijn modellen zijn wiskundig gezien hoogstaand, maar zeggen weinig tot niets over de complexe realiteit, zei de econome in een reactie tegen Business News Radio. Sent heeft haar kritiek destijds ook voorgelegd aan Sargent, maar die weigerde simpelweg om er op in te gaan. Wiskunde lijkt zijn ding te zijn, niet de echte wereld.

Sims lijkt ondertussen van alle kritiek weinig onder de indruk. Hij noemt het werk van Sargent en hemzelf in een eerste telefonische reactie ‘van essentieel belang om een weg uit deze rotzooi te vinden’. Hij ziet zichzelf dus als onderdeel van de oplossing, niet van het probleem. De discussie over de oorzaken en gevolgen van de economische crisis zullen voorlopig nog wel niet verstommen.