Stel je voor: je hebt een grote groep mensen, waaronder je kersverse schoonouders, uitgenodigd om dit jaar bij jou het kerstdiner te komen nuttigen. Alleen kun je eigenlijk helemaal niet koken. Gelukkig is daar je nieuwe voedselprinter. Je sluit je laptop erop aan, zoekt op internet naar het best beoordeelde recept voor gevulde kalkoen met cranberrysaus, en stuurt de instructies door naar je printer. Na een hoop geratel en gesputter stijgt er langzaamaan een prettige bakgeur op. Een uur later open je het deurtje van de printer en daar staat je mooie kerstkalkoen, gebraden en wel.

Futuristisch? Jazeker. Maar voedselprinters zijn wel een vorm van technologie waar wereldwijd hard aan gewerkt wordt. Tijdens het 3D Printing Event, dat op 25 oktober werd gehouden tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven, was een middag gewijd aan deze potentiële voedseltechnologie van de toekomst.

David Cranor van de vooraanstaande Amerikaanse universiteit MIT presenteert als eerste spreker enkele smakelijke apparaten. ‘Keukentechnologie is sinds de uitvinding van elektriciteit eigenlijk nauwelijks veranderd’, aldus Cranor. De onderzoeksgroep waar hij voor werkt probeert hier verandering in te brengen. Hij laat een filmpje zien van een paar jaar geleden, waarbij iemand van lego een 3D-printer heeft gebouwd die chocolade kan printen. Cranor en zijn collega’s brachten dit concept een stapje verder: zij ontwierpen een machine die snoepjes kan maken van chocolade, nootjes en fruit, in elke gewenste onderlinge samenstelling. Je stelt voor elk van de ingrediënten de hoeveelheid in met behulp van een digitale interface. En via diezelfde interface kun je je best gelukte recepten delen met anderen.

De machine ziet er gelikt uit, maar in praktijk mankeert er wel nog het een en ander aan. ‘Als de machine een keer of drie is gebruikt, raken de toevoerslangen van de chocolade verstopt. Het verstopt raken van slangetjes en ventielen is een groot probleem bij dit soort technologie’, vertelt Cranor. Bovendien kan de door zijn groep ontworpen machine niet, zoals andere 3D-printers, voorwerpen in elke gewenste vorm maken. De snoepjes zijn altijd opgebouwd uit ronde laagjes chocolade met de andere ingrediënten ertussenin. De MIT-groep waar Cranor voor werkt heeft wel allerlei geavanceerdere ideeën, maar die zitten nog in de conceptfase.

Aan de eveneens Amerikaanse Cornell University zijn ze wel een stap verder. Jeffrey Lipton werkt hier al vijf jaar lang aan een voedselprinter die hij de "Fabricator" heeft gedoopt. De technologie van deze machine is volledig open source, wat betekent dat iedereen ter wereld inzicht kan krijgen in de bouwplannen en zich met het ontwerp kan bemoeien. Ook Lipton begon simpel, door zijn machine chocoladeglazuur te laten printen op cakejes. Inmiddels kan hij met onder meer gesmolten kaas allerlei driedimensionale voorwerpjes maken. Een spaceshuttle, bijvoorbeeld. En samen met een culinair gastronoom ontwierp hij een voedselpasta met de structuur en smaak van sint-jacobsschelpen. Ook van deze pasta kan hij driedimensionale voorwerpen maken.

Lipton is vooral geïnteresseerd in het maken van dingen die je niet met behulp van ‘klassieke’ kook-methoden zou kunnen maken. Hij heeft bijvoorbeeld wel eens voedsel geprint met de textuur van banaan, maar de smaak van aardbei. “Dat was alleen niet zo lekker.” De geprinte sint-jacobsschelpen in de vorm van een spaceshuttle smaakten, eenmaal gefrituurd, volgens Lipton wel prima. Net als de koekjes van speciaal voor de 3D-printer geschikt gemaakt roomboterdeeg. Door verschillende kleurtjes mee te geven aan zulk deeg kun je bovendien grappige trucjes uithalen, zoals teksten die je pas ziet als je een koek doorbijt of cakeje doorsnijdt. Je kunt dit, en de andere genoemde voorbeelden, bewonderen op Liptons projectsite.

Maar je kunt toch niet álle soorten voedsel printen? Zou je met een 3D voedselprinter ook echt de kalkoen uit het begin van dit artikel kunnen maken? Of zoiets als een biefstuk? ‘Nee, dat wordt erg lastig’, beaamt Lipton. ‘Je zou, om vlees met de printer te kunnen verwerken, dit eerst moeten fijnmaken tot een bruine pulp. Het is moeilijk om met die pulp vervolgens weer te structuur van een biefstuk te krijgen.’

Toch gelooft Kjeld van Bommel dat ook het printen van biefstukken in de toekomst mogelijk zal zijn. In zijn praatje geeft hij een kort overzicht van voedseltechnologieën waar het Nederlandse TNO momenteel aan werkt. Dat draait onder meer om minuscule voedseldeeltjes met bijzondere eigenschappen. Bijvoorbeeld piepkleine smaakbolletjes met een heel dun beschermingslaagje eromheen, waardoor de smaakmoleculen pas vrijkomen in je mond, en niet eerder al verloren gaan.

Van Bommel meent dat je door losse vezels te combineren met minuscule voedseldeeltjes die voor smaak en binding zorgen, best een biefstuk zou kunnen maken. Hij schat dat machines waarmee je zelf chocolaatjes kunt ontwerpen binnen een paar jaar commercieel beschikbaar zijn. Machines die volwaardige maaltijden kunnen printen zullen langer op zich laten wachten, maar Van Bommel gelooft wel dat ook dit binnen een jaar of vijftig mogelijk is. 'Zodra we een machine hebben die dat kan, zouden we écht een Star Trek Replicator hebben gemaakt', zegt hij in referentie naar de deze middag vaak aangehaalde machine. Via de befaamde food Replicator uit deze sciencefictionserie kon de ruimteschipcrew op zeer simpele wijze aan bijvoorbeeld een 'doodgewone warme tomatensoep' of 'tea, earl gray, hot' komen.

In de industrie zijn voedselprinters bovendien al in opkomst. Pascal de Grood heeft naar eigen zeggen afgelopen jaar met zijn bedrijf FoodJet printing de markt voor kant-en-klaar pannenkoeken gerevolutionaliseerd. Alle pannenkoeken van Nederlandse makelij die je in een willekeurige supermarkt koopt, zijn gemaakt met behulp van een van De Groods voedselprintmachines. Niet door simpelweg een afgemeten hoeveelheid deeg op een bakplaat te laten vallen, maar echt door met meerdere printkoppen heel netjes deeg in de gewenste vorm te spuiten. Je zou op deze manier bijvoorbeeld ook vierkante pannenkoeken kunnen maken. Of pannenkoeken met koeienvlekken.

Rest de vraag: allemaal leuk en aardig, deze futuristische technologieën. Maar zitten we hier eigenlijk wel op te wachten? Bij een door Philips gehouden marktonderzoek met betrekking tot het voedsel van de toekomst, waarin onder meer het idee van een voedselprinter voor thuis werd gepresenteerd (zie onderdeel twee van dit filmpje), reageerden veel mensen sceptisch. Ons voedsel is tegenwoordig al zo technologisch / "onnatuurlijk", lijkt het heersende idee te zijn. De Nederlandse consument gaat liever terug naar "pure, eerlijke" producten.

Wat vindt u? Zou u voor het genoemde kerstdinertje wel zelf een kalkoen kopen, vullen en roosteren, ongeacht het risico van mislukking? Of lijkt een machine die een maaltijd uitprint en bereidt u wel zo makkelijk?