Maximaal twee graden celsius, dat is momenteel de consensus over de opwarming die de aarde aan kan zonder dat er grootschalige rampen optreden. Om onder die grens te blijven, zal de uitstoot van broeikasgassen drastisch omlaag moeten. Dat staat buiten kijf. Maar of het vijf voor twaalf is of pas tien voor twaalf, dat hangt af van welke klimaatmodellen je gelooft.

Een belangrijk getal in dit verband is de klimaatgevoeligheid (climate sensitivity). Die geeft aan hoeveel de gemiddelde temperatuur op aarde op de lange duur zal stijgen als de hoeveelheid broeikasgas in de atmosfeer verdubbelt ten opzichte van 1900 (voordat de grootschalige industriële uitstoot begon). Ook daarvoor bestaat een consensuswaarde: 3 graden, maar met een flinke onzekerheidsmarge; de waarde ligt met een waarschijnlijkheid van 70% tussen 2 en 4,5 graden. De meest alarmistische modellen voorspellen een klimaatgevoeligheid van 6 graden of meer, wat echt catastrofaal zou zijn. De atmosfeer is hard op weg naar die verdubbeling, vooral door CO2, dat sinds 1900 is gestegen van 0,027 naar 0,039 volumeprocent van de lucht.

Van terugdringen van de CO2-uitstoot is nog niets terecht gekomen, integendeel, zelfs de jaarlijkse stijging neemt nog steeds toe. En alle CO2 die nu nog de lucht in gaat, blijft daar voor een groot deel de komende eeuw hangen (een deel wordt opgenomen door de oceaan en mogelijk door vegetatie).
 

In een artikel in Nature Climate Change rekent een team van Europese klimaatwetenschappers door, hoe hard de uitstoot omlaag moet om de aarde binnen de veilige grens van 2 graden opwarming te houden. Ze doen dat voor allerlei scenario's: nu of pas over tien, danwel twintig of dertig jaar beginnen met jaarlijks 1%, 3% of 5% minder uitstoot, en uitkomen op 90%, 100% of zelfs 105% minder uitstoot (dit laatste betekent dat er netto CO2 uit de atmosfeer gehaald wordt, door de CO2 uit biobrandstof ondergronds op te slaan).

Bij al die scenario's gaan ze primair uit van een klimaatgevoeligheid van 3 graden, en de boodschap is dan: zelfs terugdringen van de uitstoot met 90% is hoe dan ook niet voldoende om onder de 2 graden opwarming te blijven. De uitstoot zal ofwel vanaf nu met 1% per jaar moeten gaan dalen, of binnen twintig jaar zal een daling met 3% per jaar moeten inzetten, en men moet dan uitkomen op 100% verminderde uitstoot, een volledig CO2-neutrale wereldeconomie. Dat is een sombere boodschap, aangezien dit in de praktijk vrijwel zeker onhaalbaar is.

Negatieve opwarming

Gelukkig verschijnen er elke week nog andere wetenschappelijke tijdschriften, bijvoorbeeld ScienceExpress, waarin een team van Amerikaanse paleoklimatologen een nieuwe modelberekening presenteert van de klimaatgevoeligheid. Zij baseren zich op gegevens over de CO2-concentratie in de lucht ten tijde van de laatste ijstijd. Vergeleken met nu was dus sprake van 'negatieve opwarming', maar zij gebruiken dit om een klimaatmodel te ijken dat ook van toepassing moet zijn op de situatie nu en in de toekomst.
Zij komen uit op een lagere waarde: 2,3 graden. Misschien nog belangrijker: hun onzekerheidsmarge is kleiner. Die ligt tussen 1,7 en 2,6 en de extreme waarden van 4 en hoger noemen zij zo goed als onmogelijk.

Natuurlijk is hiermee het laatste woord over deze gecompliceerde kwestie nog niet gesproken. In ieder geval vielen in New Scientist al sceptische reacties te lezen. Maar het maakt op zijn minst duidelijk, dat doemscenario's niet het monopolie op wetenschappelijke onderbouwing hebben.     

Immers, een verschil van 0,7 graad moge een detail lijken, maar dit heeft ingrijpende consequenties voor de scenario's die in Nature Climate Change worden doorgerekend. Immers, (iets te) simpel gezegd komt het er op neer dat elke kilo CO2 die de lucht in gaat, voor 23% minder opwarming zorgt ((1- 2,3/3) x 100%) dan gedacht.

Nu zijn de onderzoekers in Nature Climate Change wel zo netjes om de onzekerheid in de klimaatgevoeligheid als foutbalkjes in hun grafieken aan te geven, zodat je kunt zien wat die consequenties zijn.
Dan blijkt, dat 'slechts' 90% reductie wel degelijk genoeg is om onder de grens van 2 graden opwarming te blijven, mits het binnen 20 jaar lukt om een afname van de uitstoot met 3% per jaar te bereiken.
Heel globaal kun je stellen, dat het verschil in klimaatgevoeligheid van 3 en 2,3 graden in de diverse scenario's een jaar of twintig extra respijt geeft.

Ook het uitsluiten van de extreem hoge klimaatgevoeligheid in ScienceExpress is een hele opluchting: daar was namelijk geen enkel scenario tegen opgewassen, behalve nu, onmiddelijk, stoppen met alle CO2-uitstoot.

Climate Sensitivity Estimated from Temperature Reconstructions of the Last Glacial Maximum, A. Schmittner e.a., ScienceExpress, 24 november 2011

Long-term climate implications of twenty-first century options for carbon dioxide emission mitigation, P. Friedlingstein e.a., Nature Climate Change, 20 november 2011