In december gaat de Nederlandse astronaut André Kuipers op zijn tweede ruimtemissie. Deze keer zal hij een half jaar in het ISS verblijven. Dit ruimtestation draait sinds de lancering van de eerste module in 1998 continu in een baan om de aarde met een snelheid van zo’n 27.500 kilometer per uur, op een hoogte van ongeveer 350 kilometer.

Om zes maanden leven in gewichtloze toestand iets te veraangenamen worden speciaal voor André achttien containers met in totaal zo’n tien kilo kaas naar het ISS geschoten in een Progress raket. Zijn de tijden dat astronauten voedsel uit tubes moeten eten nu echt voorbij? Hoe zwaar is het leven van de hedendaagse astronaut eigenlijk? En hoe worden alle nieuwe technologische snufjes getest voordat ze worden toegepast in de ruimte?

Mary Roach geeft de antwoorden op deze en nog veel meer vragen in Ik ga naar Mars en neem mee, het verslag van haar jarenlange onderzoek naar de menselijke aspecten van de ruimtevaart.

Project Barbecue en paraboolvluchten
Roach wil de lezer een idee geven van het leven aan boord van een ruimteschip. Ze heeft daartoe bij verschillende (Amerikaanse) ruimtevaart organisaties deelgenomen aan allerlei tests en simulaties. Denk hierbij aan het meevliegen in paraboolvluchten, vluchten waarin door het specifieke vliegpatroon korte perioden van gewichtloosheid worden opgewekt. In deze perioden van zo’n dertig seconden worden allerlei zaken getest, van lassen tijdens gewichtloosheid tot het gebruik van een nieuw toilet.

Naast de bij vlagen hilarische beschrijvingen van ongelukjes, ongemakken en miskleunen bij het testen van apparatuur geeft Roach ook een kijkje achter de schermen van de verschillende psychologische en fysiologische tests op mensen. Zo moeten testpersonen zes maanden 24 uur per dag liggen in een ziekenhuisbed, om de afname van hun botmassa te meten.

In de beginperiode van de ruimtevaart was het nog erger. Toen werden zwervers als testsubjecten in valproeven ingezet. Chimpansees moesten gevaarlijke capriolen uithalen om ruimtepakken te testen op schokbestendigheid. Dat dit niet altijd goed afliep laat deze anekdote zien: Na het uitvoeren van een test die een aantal varkens fataal werd, werden de arme testdieren ‘s-avonds het hoofdingrediënt bij een NASA barbecue. Het testproject kreeg de bijnaam Barbecue Project.

One way ticket to the moon
Aardig is dat Roach dit soort voorbeelden niet alleen gebruikt om het boek te verlevendigen, maar ook uitvoerig ingaat op de krampachtige manier waarop NASA omgaat met de buitenwereld. Een horde pr-functionarissen bewaakt daar politiek correct handelen en perscontacten op een fanatieke wijze, maar Roach weet uiteindelijk de sappigste verhalen uit de NASA geschiedenis boven tafel te krijgen.

Hiertoe interviewt ze astronauten die uitgebreid vertellen over de ergernissen aan boord (stel je een verstopt toilet voor bij gewichtloosheid). Maar ook de techneuten van toen vertellen openhartig over de ethische vraagstukken uit die tijd. Het is bijvoorbeeld veel eenvoudiger om een ruimtevaartuig te maken, wat niet terug hoeft te keren op aarde. Dit werd in de pioniersjaren van de ruimtevaart overwogen, en niet alleen voor chimpansees...

Meenemen naar Mars of niet?
Zou ik adviseren om dit boek mee te nemen naar Mars, of zou ik net als André Kuipers liever mijn lievelingseten meenemen? Ik ben bang dat ik toch voor het laatste zou kiezen. Roach blijft in Ik ga naar Mars en neem mee namelijk steken in een enorme verzameling van anekdotisch materiaal: erg leuk om te lezen, maar helaas ontbreekt een echt duidelijke opbouw.

De hoofdstukken zijn thematisch ingedeeld, hierdoor ontbreekt een afgerond einde. Wat Roach wel heel goed doet, is de positie van leek aanmeten met geprivilegieerde toegang tot NASA informatie. Ze legt elementaire natuurkundige en fysiologische principes glashelder uit door het stellen van eenvoudige vragen aan de NASA wetenschappers.

Voor diegenen die geïnteresseerd zijn de ruimtevaart, maar niet al te veel kennis op dat gebied bezitten, zou Ik ga naar Mars en neem mee een aardig boek kunnen zijn; niet voor in de ruimte, ook niet voor in de studeerkamer, maar als luchtig tussendoortje.

Titel: Ik ga naar Mars en neem mee - De merkwaardige wetenschap van leven in de ruimte
Auteur: Mary Roach
Uitgever: Maven Publishing, 2011
paperback, 368 pagina's
ISBN: 978 9490 5742 91