Ruim twintig printers stonden er in het Eindhovense Klokgebouw opgesteld tijdens het 3D Printing Event. Professionele apparaten van tienduizenden euro’s en zelfgemaakte machines die net iets meer dan duizend euro kosten. Maar in plaats van blaadjes papier printen ze driedimensionale objecten. Borstbeeldjes. Sierraden. Pistooltjes. Of ingenieuze vormen die zijn ontsproten aan het brein van een kunstenaar.

Want dat is het leuke van 3D-printen: je kunt werkelijk alles uitprinten wat je maar kunt bedenken. Zodra je er een computermodel van hebt gemaakt, rolt het zonder problemen uit de printer. In plastic, steen, metaal of zelfs glas. En als je een object wilt namaken, dan haal je er gewoon een 3D-scanner overheen, waarna je het in elk formaat kunt uitprinten.

Er bestaan verschillende technieken voor het 3D-printen, maar het basisprincipe is dat het additive layering. Het model wordt laagje voor laagje opgebouwd, vaak door de grondstof in poedervorm te vermengen met een lijmachtige substantie. Afhankelijk van de resolutie – hoe dunner de laagjes, hoe realistischer het eindproduct wordt – kan het tussen de vijf minuten en dagenlang duren voor een model af is.

Onbeperkte mogelijkheden
Je hoeft geen visionair te zijn om te begrijpen dat de 3D-printer ongekende mogelijkheden biedt. In Nederland, en ook daarbuiten, is al een groeiend netwerk van thuisprinters aan het ontstaan. Ze kopen de printer als bouwpakket om kosten te besparen en wisselen hun ontwerpen en ideeën volop uit. De apparaten verbeteren zich op die manier in hoog tempo, hoewel je in de eindproducten de verschillende laagjes vaak nog wel kunt zien.

Maar naast de relatief eenvoudige thuisprinters zijn er ook professionele apparaten, die gebruik maken van allerlei verschillende technieken en grondstoffen. De producten zien er vaak zeer hoogwaardig uit en zijn vaak prima bruikbaar. En ze worden steeds groter: naast metershoge sculpturen zijn er zelfs al hele huizen uitgeprint. De 'wiskunstenaar' Rinus Roelofs liet bijvoorbeeld al een metershoog sculptuur uitprinten.

Eerder deze maand verscheen op TED een filmpje waarin te zien is dat het werelderfgoed wordt ingescand met een 3D-scanner. Op het moment dat die blauwdrukken openbaar worden, kun je in je eigen tuin in principe een replica van de Taj Mahal neerzetten, of van de rotswoningen in Petra.

Van globaal naar lokaal?
De mogelijkheden lijken dus onbeperkt. En als iedereen aan het 3D-printen slaat, kan dat ingrijpende gevolgen hebben. Afgelopen jaar verschenen er dan ook meerdere verhalen in de media over het revolutionaire potentieel van de 3D-printer. Want als je alles thuis kunt uitprinten, waarom zou je dan nog je spullen in China laten maken? The Economist voorzag eerder dit jaar dat het hele systeem van globalisering op die manier op termijn ingrijpend kan veranderen. Iedereen zijn eigen 3D-printer!

Bas van Abel, creative director van de Amsterdamse Waag Society, onderkent ook het revolutionaire potentieel van de 3D-printer, zij het op een andere manier dan The Economist. Tijdens zijn presentatie op het 3D Printing Event vraagt hij zich af of de 3D-printer misschien het spinnewiel van de 21ste eeuw is: een hulpmiddel voor iedereen, waar iedereen van kan profiteren, en dat iedereen gewoon thuis kan gebruiken. Net zoals het spinnewiel dat in India was in de tijd van Gandhi.

Die verschillende toekomstvisies maken duidelijk de de 3D-printer, net als andere technologieën, geen neutrale technologie is. De verspreiding ervan maakt de kans groter dat er een verschuiving kan plaatsvinden van massaproductie naar lokale productie, en dat individuen hun creativiteit op nieuwe manieren kunnen uiten.

Easy does it
Maar zover is het nog lang niet. Want het mag dan mogelijk zijn om een leuk hoesje voor je iPhone uit te printen, het uitprinten van een smartphone is voorlopig nog verre toekomstmuziek. “De [3D-printing] industrie schrikt zich dood als ze als die optimistische toekomstvoorspellingen horen, want zover zijn ze nog lang niet”, zegt Martin Stevens van A1 Technologies.

Maar er is nog een andere reden dat 3D-printing zijn belofte misschien maar deels gaat inlossen. Joris Peels, die met zijn bedrijf Origo een 3D-printer voor kinderen aan het ontwikkelen is, noemt dat het ‘broodbakmachine-effect’. “Er zijn talloze broodbakmachines verkocht, want iedereen wil ’s ochtends wel de geur van vers brood in zijn huis. Maar als je vervolgens kijkt waar die machines terechtkomen, dan is dat negen van de tien keer ergens op een plank in de schuur. Mensen willen wel vers brood, maar ze vinden het toch handiger om even naar de bakker of de supermarkt te gaan.”

Precies dat effect zou de 3D-printer ook wel eens parten kunnen gaan spelen. Het apparaat doet je fanatasie al snel op hol slaan, maar als het puntje bij het paaltje komt, vinden de meeste mensen het waarschijnlijk wel zo handig om hun nieuwe stoel, vaas of smartphone-cover gewoon te kopen. Het meest waarschijnlijke scenario lijkt daarom dat een relatief kleine groep mensen en bedrijven de mogelijkheden van 3D-printen verder gaan gebruiken en ontwikkelen. En dat die mogelijkheden enorm zijn, daar kan weinig twijfel over bestaan.