Bekijk het bovenstaande filmpje. Je ziet drie gele blokjes en een blauwe in een soort ballon. Op een gegeven moment wordt het beeld even (0,04 seconde) blauw. Daarna komt een van de blokjes eruit gerold. Sta je er van te kijken dat dit een van de gele blokjes is ondanks dat deze allemaal bovenin zaten op het moment dat het beeld blauw werd?

Alle overwegingen die we in gedachten nemen bij het beantwoorden van die vraag worden zuiver redeneren genoemd. We denken aan het aantal blokjes van beide kleur, hun positie en de tijd dat het beeld blauw was. Dat volwassenen dit kunnen, daar kijkt niemand van op. Maar kunnen baby’s dit ook? Ernö Téglás en collega’s bedachten een soortgelijke proef voor twaalf maanden oude baby’s en zagen dat ook zij al in staat zijn om ingewikkelde redeneringen te maken. Vandaag schrijven ze in Science over hun resultaten.

Twaalf filmpjes

De baby’s kregen twaalf verschillende filmpjes waarin steeds dezelfde ballon uit het filmpje dat je zojuist gezien hebt te zien was. In elk filmpje kwamen twee verschillende blokjes voor, waarbij er van een soort één exemplaar aanwezig was en van de andere soort drie. De tijd waarin het beeld eventjes blauw werd varieerde van 0,04 tot 2 seconden en voordat het beeld blauw werd zat er steeds een ander blokje het verst van de uitgang. De wetenschappers namen aan dat hoe langer de baby’s naar het blokje keken dat uiteindelijk uit de ballon kwam rollen, hoe verbaasder ze waren over die uitkomst.

Wat bleek? Wanneer het beeld twee seconden blauw werd, keken de baby’s langer naar het uitrollende blokje als er daar maar eentje van in de ballon zat. Ze leken te hebben beredeneerd, dat de kans groter was dat er een blokje van de meer vertegenwoordigde soort uit zou zijn gerold.

Wanneer het beeld één seconde blauw werd leken de baby’s met twee factoren rekening te houden; de afstand van de blokjes tot de uitgang en het aantal blokjes van een soort. Ze waren even verbaasd om een blokje eruit te zien komen die de enige in zijn soort was, als om een blokje eruit te zien komen wanneer die in het laatste beeld dat ze zagen bovenin zat. Ook als dit blokje bij de sterkst vertegenwoordigde soort hoorde.

Bij een heel kort blauw beeld letten de baby’s niet meer op de soort, maar alleen op de afstand. Zouden ze beredeneren dat het voor een blokje helemaal bovenin de ballon wel heel moeilijk moet zijn om in 0,04 seconden de uitgang te bereiken?

Nog veel slimmer

Het onderzoeksteam denkt van wel. In een volgend experiment willen ze het inlevingsvermogen van baby’s gaan testen. ‘Om te weten wat er misgaat bij bijvoorbeeld autisme, moeten we eerst de situatie van gezonde baby’s grondig onderzoeken. We denken dat baby’s nog veel slimmer zijn dan deze proef aantoont’, zegt Joshua Tenenbaum, een van de onderzoekers, in het persbericht. 

In het Nijmeegse Baby Research Centre van de Radboud Universiteit denken ze daar anders over. Harold Bekkering, die in 2002 nog in Nature schreef hoe baby’s ingewikkelde redeneringen maken voordat ze iemand nadoen, komt nu op zijn eigen resultaten terug, terwijl zijn artikel ruim 200 keer geciteerd werd. In een nieuw experiment toont hij aan dat baby’s alleen dingen nadoen waar ze zelf ervaring mee hebben.

Wat moesten de baby’s in de originele proef dan doen? De baby’s kregen een actie te zien die ze nog nooit eerder hadden gezien. Net zomin als de meeste volwassenen waarschijnlijk. Het ging namelijk om het aandoen van een lamp met het hoofd. In het ene geval deed degene die dat voor deed met een deken in de handen, in het andere geval lagen de handen vrij naast de lamp op tafel. Dat kun je ook op de foto’s hierboven zien. Baby’s die het rolmodel met de deken in zijn handen de lamp aan zagen doen, deden dat minder vaak na dan baby’s die het rolmodel zagen met de handen op tafel.

Mmm, dat is onhandig

In het Nature artikel suggereerden de onderzoekers dat de baby die het model met de verstopte handen had gezien, zo redeneerde: ‘mmm, dat is onhandig, een lamp aandoen met je hoofd… dat zal ze wel doen omdat ze d’r handen vol heeft. Nou, dat probleem heb ik niet, ik doe het lekker met mijn handen’, zegt Bekkering in het persbericht.

Nu is het experiment tien maal herhaald, met in het totaal 300 baby’s. Dat leverde vorige week een publicatie in Child Development op. En de resultaten bleken toch wat anders. Zo bleek de houding van de baby’s mede te bepalen of ze wel mee wilden doen. Daarom pasten ze de proef aan. Het model kreeg de deken omgeknoopt en hoefde deze dus niet zelf vast te houden. Het model hield daarbij de handen gekruist voor haar borst.

Maar ook na dit voorbeeld wilden de baby’s nog steeds de lamp niet zo vaak met hun hoofd aan doen, ondanks dat de bedachte redenering nu niet kon gelden. Het model kon haar handen namelijk gewoon gebruiken. De baby’s lijken alleen dingen na te doen die ze na kunnen doen. Ze zien iets gebeuren en spiegelen dit gedrag. Maar voorover buigen met gekruiste armen kunnen kleintjes van 14 maanden nog niet en dus doen ze dat niet na. Daar gaat geen ingewikkelde redenering aan vooraf. Er was ook geen een baby die zelf bedacht dat het handig zou zijn om zijn handen op tafel te leggen en voorover te buigen. Voor de onderzoekers nog een bewijs dat de kleintjes niet over zulk gedrag nadenken.

Zouden de resultaten ook zo zijn als de wetenschappers de baby's twee handelingen zouden voordoen die ze wél beide na zouden kunnen doen?  

Of we baby’s nu graag slim zien of dat ze dat ook echt zijn blijft voorlopig dus nog even een raadsel. Daar zullen nog wel heel wat mooie experimenten met lampen en blokkendozen aan vooraf gaan.

Ernö Téglás e.a., ‘Pure reasoning in 12-month-old infants as probalistic inference’, Science, 26 mei 2011

György Gergely, Harold Bekkering & Ildikó Király, ‘Developmental psychology: rational imitation in preverbal infants’, Nature, 14 februari 2002

Markus Paulus e.a., ‘Imitation in infancy: rational or motor resonance?’, Child Development, mei 2011