Piepen, zoemen, brommen, ruisen, fluiten, rinkelen; het zijn allemaal verschijningsvormen van oorsuizen. Van de miljoen Nederlanders die hier last van hebben zijn er enkele tienduizenden bij wie het zo erg is dat het problemen oplevert in de sociale omgang. De fantoomgeluiden kunnen oplopen tot 90 decibel, wat net zo hard is als het lawaai van een kettingzaag. Voor de vijftien miljoen Nederlanders die het niet hebben is het moeilijk voor te stellen hoe hinderlijk deze aandoening kan zijn. Wel eens na een concert of een avondje stappen met zo’n irritante piep in je oren thuis gekomen? Dat kan ongeveer zo klinken, maar dan de hele dag door.

Deafferentiatie
Tinnitus wordt meestal veroorzaakt door het verschijnsel deafferentiatie. Wanneer hersengebieden geen informatie van de zintuigen meer krijgen gaan ze zelf die informatie ‘verzinnen’. Het hersengebied voor geluid, de auditieve cortex, kan dit doen door bijvoorbeeld in het geheugen te graven naar muziek. Dan is er sprake van de auditieve variant van het Charles Bonnet Syndroom. Maar de hersenen kunnen ook zelf informatie creëren, wat zich dan uit in zoemen, piepen of brommen.

De beste therapie?
Het perfecte medicijn tegen oorsuizen is er niet. Therapieën om patiënten aan het geluid te laten wennen (Tinnitus Retraining Therapy) of de geluiden te maskeren (met masking devices) werken soms, maar bestrijden alleen de symptomen. Antwerpse artsen ontdekten dat een gehoorimplantaat, dat dove mensen helpt om weer te kunnen horen, ook fantoomgeluiden weghaalt. Omdat de patiënt ineens weer geluiden hoort, en de auditieve cortex dus weer impulsen krijgt, verdwijnt de deafferentiatie en hoeven de hersenen niet meer zelf op zoek naar geluid. Deze methode is tot nu toe alleen effectief gebleken bij patiënten die aan een kant doof waren. Bij slechts 15 procent van de mensen met tinnitus is zo’n gehoorimplantaat effectief.

Amerikaanse onderzoekers maakten eerder dit jaar bekend dat een combinatie van zenuwstimulatie en geluid ook onterechte hersenactiviteit kan onderdrukken. Helaas heeft deze methode tot dusver alleen nog resultaat opgeleverd bij ratten.

Duitse wetenschappers van de Westfälische Wilhelms-Universität in Münster hebben onlangs een therapie ontwikkeld die vooralsnog beter lijkt te werken dan alle voorgaande oplossingen. Geluid verplaatst zich in golven en elke golf heeft een bepaalde frequentie. Hoe hoger de frequentie, des te hoger de toonhoogte van het geluid is. Een piep, toon of zoem die een patiënt met tinnitus hoort, heeft dus ook een bepaalde frequentie. Door die patiënt bloot te stellen aan muziek waar al het geluid met diezelfde frequentie is uitgefilterd, neemt langzaam maar zeker het fantoomgeluid af.

Test het zelf
De proefpersonen kregen een jaar lang, ongeveer twaalf uur per week, muziek te horen waarbij het octaaf rondom de frequentie van hun fantoomgeluid weggefilterd was. Die frequentie wordt gemeten door de patiënten een ‘ijktoon’ te laten horen. Ze moeten aangeven of hun toon hoger of lager is. Het volume van het fantoomgeluid wordt op dezelfde manier bepaald. De patiënten mochten gelukkig zelf hun muziek uitkiezen.

Zelf ook eens proberen? De irritante piep die je hierboven al kon horen, is een toon van vierduizend Hertz. Luister maar eens naar een muziekfragment in zijn originele vorm. En vervolgens naar de aangepaste versie, met alle frequenties van een octaaf breed, met in het midden vierduizend Hertz, weggefilterd. Hoor je het verschil?

Hoe werkt het?
De wetenschappers zijn er zelf nog niet helemaal uit hoe hun therapie werkt. Ze hebben het vermoeden dat er laterale inhibitie optreedt. De hersenen bestaan overwegend uit zenuwcellen. Al die zenuwcellen staan in verbinding met elkaar en kunnen elkaar positief of negatief beïnvloeden. Het remmende effect dat een zenuwcel op zijn buurcel kan hebben, heet laterale inhibitie.

Stel nu dat de zenuwcellen die de tonen van vierduizend Hertz – de toon van hierboven – verwerken, het niet meer doen. Er treedt deafferentie op, en ineens hoor je constant een toon van vierduizend Hertz: het oorsuizen. Het vierduizend Hertzgebiedje is nu uit zichzelf tonen aan het genereren en moet afgeremd worden. Direct afremmen kan niet, maar als we er voor kunnen zorgen dat alle zenuwcellen om het vierduizend Hertzgebiedje wèl worden gestimuleerd, treedt vanzelf die laterale inhibitie op en stopt het vierduizend Hertzgebiedje met het maken van de toon.

Nog een lange weg
Kunnen we binnenkort massaal oorsuizen verhelpen door gefilterde muziek te luisteren? Zover zijn we nog niet. Het experiment dat in Münster werd uitgevoerd was veel te klein om meteen op grote schaal toe te kunnen passen. Het onderzoek klinkt in elk geval veelbelovend en wie weet hebben platenzaken straks een speciale ‘tinnitus’-sectie.

Tom de Kievith

Meer weten over herrie die niet bestaat? Kijk dan op dinsdag 29 maart naar Labyrint TV, 21:20 uur op Ned. 2.